౧౦. యసదత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

ఉపారమ్భచిత్తోతిఆదికా ఆయస్మతో యసదత్తత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచిని. తథా హేస పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో కామే పహాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అభిత్థవి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మల్లరట్ఠే మల్లరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా యసదత్తోతి లద్ధనామో, వయప్పత్తో తక్కసిలం గన్త్వా సబ్బసిప్పాని సిక్ఖిత్వా సభియేన పరిబ్బాజకేన సద్ధింయేవ చారికం చరమానో, అనుపుబ్బేన సావత్థియం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా సభియేన పుట్ఠపఞ్హేసు విస్సజ్జియమానేసు సయం ఓతారాపేక్ఖో సుణన్తో నిసీది ‘‘సమణస్స గోతమస్స వాదే దోసం దస్సామీ’’తి. అథస్స భగవా చిత్తాచారం ఞత్వా సభియసుత్తదేసనావసానే (సు. ని. సభియసుత్త) ఓవాదం దేన్తో –

౩౬౦. ‘‘ఉపారమ్భచిత్తో దుమ్మేధో, సుణాతి జినసాసనం;

ఆరకా హోతి సద్ధమ్మా, నభసో పథవీ యథా.

౩౬౧. ‘‘ఉపారమ్భచిత్తో దుమ్మేధో, సుణాతి జినసాసనం;

పరిహాయతి సద్ధమ్మా, కాళపక్ఖేవ చన్దిమా.

౩౬౨. ‘‘ఉపారమ్భచిత్తో దుమ్మేధో, సుణాతి జినసాసనం;

పరిసుస్సతి సద్ధమ్మే, మచ్ఛో అప్పోదకే యథా.

౩౬౩. ‘‘ఉపారమ్భచిత్తో దుమ్మేధో, సుణాతి జినసాసనం;

న విరూహతి సద్ధమ్మే, ఖేత్తే బీజంవ పూతికం.

౩౬౪. ‘‘యో చ తుట్ఠేన చిత్తేన, సుణాతి జినసాసనం;

ఖేపేత్వా ఆసవే సబ్బే, సచ్ఛికత్వా అకుప్పతం;

పప్పుయ్య పరమం సన్తిం, పరినిబ్బాతినాసవో’’తి. –

ఇమా పఞ్చ గాథా అభాసి.

తత్థ ఉపారమ్భచిత్తోతి సారమ్భచిత్తో, దోసారోపనాధిప్పాయోతి అత్థో. దుమ్మేధోతి నిప్పఞ్ఞో. ఆరకా హోతి సద్ధమ్మాతి సో తాదిసో పుగ్గలో నభసో వియ పథవీ పటిపత్తిసద్ధమ్మతోపి దూరే హోతి, పగేవ పటివేధసద్ధమ్మతో. ‘‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసీ’’తిఆదినా (దీ. ని. ౧.౧౮) విగ్గాహికకథం అనుయుత్తస్స కుతో సన్తనిపుణో పటిపత్తిసద్ధమ్మో.

పరిహాయతి సద్ధమ్మాతి నవవిధలోకుత్తరధమ్మతో పుబ్బభాగియసద్ధాదిసద్ధమ్మతోపి నిహీయతి. పరిసుస్సతీతి విసుస్సతి కాయచిత్తానం పీణనరసస్స పీతిపామోజ్జాదికుసలధమ్మస్సాభావతో. న విరూహతీతి విరూళ్హిం వుద్ధిం న పాపుణాతి. పూతికన్తి గోమయలేపదానాదిఅభావేన పూతిభావం పత్తం.

తుట్ఠేన చిత్తేనాతి ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే కరణవచనం, అత్తమనో పముదితో హుత్వాతి అత్థో. ఖేపేత్వాతి సముచ్ఛిన్దిత్వా. అకుప్పతన్తి అరహత్తం. పప్పుయ్యాతి పాపుణిత్వా. పరమం సన్తిన్తి అనుపాదిసేసం నిబ్బానం. తదధిగమో చస్స కేవలం కాలాగమనమేవ, న కోచివిధోతి తం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘పరినిబ్బాతినాసవో’’తి.

ఏవం సత్థారా ఓవదితో సంవేగజాతో పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౪.౩౫-౪౩) –

‘‘కణికారంవ జలితం, దీపరుక్ఖంవ జోతితం;

కఞ్చనంవ విరోచన్తం, అద్దసం ద్విపదుత్తమం.

‘‘కమణ్డలుం ఠపేత్వాన, వాకచీరఞ్చ కుణ్డికం;

ఏకంసం అజినం కత్వా, బుద్ధసేట్ఠం థవిం అహం.

‘‘తమన్ధకారం విధమం, మోహజాలసమాకులం;

ఞాణాలోకం దస్సేత్వాన, నిత్తిణ్ణోసి మహాముని.

‘‘సముద్ధరసిమం లోకం, సబ్బావన్తమనుత్తరం;

ఞాణే తే ఉపమా నత్థి, యావతా జగతో గతి.

‘‘తేన ఞాణేన సబ్బఞ్ఞూ, ఇతి బుద్ధో పవుచ్చతి;

వన్దామి తం మహావీరం, సబ్బఞ్ఞుతమనావరం.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, బుద్ధసేట్ఠం థవిం అహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఞాణత్థవాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తోపి థేరో ఇమా ఏవ గాథా అభాసి.

యసదత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.