౭. గయాకస్సపత్థేరగాథావణ్ణనా

పాతో మజ్ఝన్హికన్తిఆదికా ఆయస్మతో గయాకస్సపత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తో ఇతో ఏకతింసే కప్పే సిఖిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో నిస్సరణజ్ఝాసయతాయ ఘరావాసం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞాయతనే అస్సమం కారేత్వా వనమూలఫలాహారో వసతి. తేన చ సమయేన భగవా ఏకో అదుతియో తస్స అస్సమసమీపేన గచ్ఛతి. సో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం ఠితో వేలం ఓలోకేత్వా మనోహరాని కోలఫలాని సత్థు ఉపనేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో నిస్సరణజ్ఝాసయతాయ ఘరావాసం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా ద్వీహి తాపససతేహి సద్ధిం గయాయం విహరతి. గయాయం వసనతో హిస్స కస్సపగోత్తతాయ చ గయాకస్సపోతి సమఞ్ఞా అహోసి. సో భగవతా సద్ధిం పరిసాయ ఏహిభిక్ఖూపసమ్పదం దత్వా ఆదిత్తపరియాయదేసనాయ (మహావ. ౫౪) ఓవదియమానో అరహత్తే పతిట్ఠాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౫.౮-౧౪) –

‘‘అజినేన నివత్థోహం, వాకచీరధరో తదా;

ఖారియా పూరయిత్వానం, కోలంహాసిం మమస్సమం.

‘‘తమ్హి కాలే సిఖీ బుద్ధో, ఏకో అదుతియో అహు;

మమస్సమం ఉపగచ్ఛి, జానన్తో సబ్బకాలికం.

‘‘సకం చిత్తం పసాదేత్వా, వన్దిత్వాన చ సుబ్బతం;

ఉభో హత్థేహి పగ్గయ్హ, కోలం బుద్ధస్సదాసహం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం ఫలమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, కోలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తే పన పతిట్ఠితో అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా పాపపవాహనకిత్తనముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౩౪౫. ‘‘పాతో మజ్ఝన్హికం సాయం, తిక్ఖత్తుం దివసస్సహం;

ఓతరిం ఉదకం సోహం, గయాయ గయఫగ్గుయా.

౩౪౬. ‘‘యం మయా పకతం పాపం, పుబ్బే అఞ్ఞాసు జాతిసు;

తం దానీధ పవాహేమి, ఏవందిట్ఠి పురే అహుం.

౩౪౭. ‘‘సుత్వా సుభాసితం వాచం, ధమ్మత్థసహితం పదం;

తథం యాథావకం అత్థం, యోనిసో పచ్చవేక్ఖిసం.

౩౪౮. ‘‘నిన్హాతసబ్బపాపోమ్హి, నిమ్మలో పయతో సుచి;

సుద్ధో సుద్ధస్స దాయాదో, పుత్తో బుద్ధస్స ఓరసో.

౩౪౯. ‘‘ఓగయ్హట్ఠఙ్గికం సోతం, సబ్బపాపం పవాహయిం;

తిస్సో విజ్జా అజ్ఝగమిం, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా పఞ్చ గాథా అభాసి.

తత్థ పఠమగాథాయ తావ అయం సఙ్ఖేపత్థో – పాతో సూరియుగ్గమనవేలాయం, మజ్ఝన్హికం మజ్ఝన్హవేలాయం, సాయం సాయన్హవేలాయన్తి దివసస్స తిక్ఖత్తుం తయో వారే అహం ఉదకం ఓతరిం ఓగాహిం. ఓతరన్తో చ సోహం న యత్థ కత్థచి యదా వా తదా వా ఓతరిం, అథ ఖో గయాయ మహాజనస్స ‘‘పాపపవాహన’’న్తి అభిసమ్మతే గయాతిత్థే, గయఫగ్గుయా గయాఫగ్గునామకే ఫగ్గునీమాసస్స ఉత్తరఫగ్గునీనక్ఖత్తే అనుసంవచ్ఛరం ఉదకోరోహనమనుయుత్తో అహోసిన్తి.

ఇదాని తదా యేనాధిప్పాయేన ఉదకోరోహనమనుయుత్తం, తం దస్సేతుం ‘‘యం మయా’’తి గాథమాహ. తస్సత్థో – ‘‘యం మయా పుబ్బే ఇతో అఞ్ఞాసు జాతీసు పాపకమ్మం ఉపచితం. తం ఇదాని ఇధ గయాతిత్థే ఇమిస్సా చ గయాఫగ్గుయా ఇమినా ఉదకోరోహనేన పవాహేమి అపనేమి విక్ఖాలేమీ’’తి. పురే సత్థు సాసనుపగమనతో పుబ్బే ఏవందిట్ఠి ఏవరూపవిపరీతదస్సనో అహుం అహోసిం.

ధమ్మత్థసహితం పదన్తి విభత్తిఅలోపేన నిద్దేసో. ధమ్మేన చ అత్థేన చ సహితకోట్ఠాసం, ఆదితో మజ్ఝతో పరియోసానతో చ ధమ్మూపసంహితం అత్థూపసంహితం సుట్ఠు ఏకన్తేన నియ్యానికం కత్వా భాసితం వాచం సమ్మాసమ్బుద్ధవచనం సుత్వా తేన పకాసితం పరమత్థభావేన తచ్ఛభావతో తథం యథారహం పవత్తినివత్తిఉపాయభావే బ్యభిచారాభావతో యాథావకం దుక్ఖాదిఅత్థం యోనిసో ఉపాయేన పరిఞ్ఞేయ్యాదిభావేన పచ్చవేక్ఖిసం ‘‘దుక్ఖం పరిఞ్ఞేయ్యం, సముదయో పహాతబ్బో, నిరోధో సచ్ఛికాతబ్బో, మగ్గో భావేతబ్బో’’తి పతిఅవేక్ఖిం, ఞాణచక్ఖునా పస్సిం పటివిజ్ఝిన్తి అత్థో.

నిన్హాతసబ్బపాపోమ్హీతి ఏవం పటివిద్ధసచ్చత్తా ఏవ అరియమగ్గజలేన విక్ఖాలితసబ్బపాపో అమ్హి. తతో ఏవ రాగమలాదీనం అభావేన నిమ్మలత్తా నిమ్మలో. తతో ఏవ పరిసుద్ధకాయసమాచారతాయ పరిసుద్ధవచీసమాచారతాయ పరిసుద్ధమనోసమాచారతాయ పయతో సుచిసుద్ధో. సవాసనసబ్బకిలేసమలవిసుద్ధియా సుద్ధస్స బుద్ధస్స భగవతో లోకుత్తరధమ్మదాయస్స ఆదియనతో దాయాదో. తస్సేవ దేసనాఞాణసముట్ఠానఉరోవాయామజనితాభిజాతితాయ ఓరసో పుత్తో అమ్హీతి యోజనా.

పునపి అత్తనో పరమత్థతో న్హాతకభావమేవ విభావేతుం ‘‘ఓగయ్హా’’తి ఓసానగాథమాహ. తత్థ ఓగయ్హాతి ఓగాహేత్వా అనుపవిసిత్వా. అట్ఠఙ్గికం సోతన్తి సమ్మాదిట్ఠిఆదీహి అట్ఠఙ్గసమోధానభూతం మగ్గసోతం. సబ్బపాపం పవాహయిన్తి అనవసేసం పాపమలం పక్ఖాలేసిం, అరియమగ్గజలపవాహనేన పరమత్థన్హాతకో అహోసిం. తతో ఏవ తిస్సో విజ్జా అజ్ఝగమిం, కతం బుద్ధస్స సాసనన్తి వుత్తత్థమేవ.

గయాకస్సపత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.