౫. వడ్ఢత్థేరగాథావణ్ణనా

సాధూ హీతిఆదికా ఆయస్మతో వడ్ఢత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే భారుకచ్ఛనగరే గహపతికులే నిబ్బత్తిత్వా వడ్ఢోతి లద్ధనామో అనుపుబ్బేన వడ్ఢతి. అథస్స మాతా సంసారే సఞ్జాతసంవేగా పుత్తం ఞాతీనం నియ్యాదేత్వా భిక్ఖునీనం సన్తికే పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తీ అరహత్తం పాపుణిత్వా అపరేన సమయేన పుత్తమ్పి విఞ్ఞుతం పత్తం వేళుదన్తత్థేరస్స సన్తికే పబ్బాజేసి. సో పబ్బజితో బుద్ధవచనం ఉగ్గహేత్వా బహుస్సుతో ధమ్మకథికో హుత్వా గన్థధురం వహన్తో ఏకదివసం ‘‘ఏకకో సన్తరుత్తరోవ మాతరం పస్సిస్సామీ’’తి భిక్ఖునుపస్సయం అగమాసి. తం దిస్వా మాతా ‘‘కస్మా త్వం ఏకకో సన్తరుత్తరోవ ఇధాగతో’’తి చోదేసి. సో మాతరా చోదియమానో ‘‘అయుత్తం మయా కత’’న్తి ఉప్పన్నసంవేగో విహారం గన్త్వా దివాట్ఠానే నిసిన్నో విపస్సిత్వా అరహత్తం పత్వా మాతు ఓవాదసమ్పత్తిపకాసనముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౩౩౫. ‘‘సాధూ హి కిర మే మాతా, పతోదం ఉపదంసయి;

యస్సాహం వచనం సుత్వా, అనుసిట్ఠో జనేత్తియా;

ఆరద్ధవీరియో పహితత్తో, పత్తో సమ్బోధిముత్తమం.

౩౩౬. ‘‘అరహా దక్ఖిణేయ్యోమ్హి, తేవిజ్జో అమతద్దసో;

జేత్వా నముచినో సేనం, విహరామి అనాసవో.

౩౩౭. ‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, యే మే విజ్జింసు ఆసవా;

సబ్బే అసేసా ఉచ్ఛిన్నా, న చ ఉప్పజ్జరే పున.

౩౩౮. ‘‘విసారదా ఖో భగినీ, ఏవమత్థం అభాసయి;

అపిహా నూన మయిపి, వనథో తే న విజ్జతి.

౩౩౯. ‘‘పరియన్తకతం దుక్ఖం, అన్తిమోయం సముస్సయో;

జాతిమరణసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. – ఇమా గాథా అభాసి;

తత్థ సాధూ హి కిర మే మాతా, పతోదం ఉపదంసయీతి సాధు వత మాతా మయ్హం ఓవాదసఙ్ఖాతం పతోదం దస్సేతి, తేన మే వీరియం ఉత్తేజేన్తీ ఉత్తమఙ్గే పఞ్ఞాసీసే విజ్ఝి. యస్సాతి యస్సా మే మాతుయా. సమ్బోధిన్తి అరహత్తం. అయఞ్హేత్థ యోజనా – జనేత్తియా మే అనుసిట్ఠో యస్సా అనుసాసనీభూతం వచనం సుత్వా అహం ఆరద్ధవీరియో పహితత్తో విహరన్తో ఉత్తమం అగ్గఫలం సమ్బోధిం అరహత్తం పత్తో.

తతో ఏవ ఆరకత్తా కిలేసేహి అరహా పుఞ్ఞక్ఖేత్తతాయ దక్ఖిణేయ్యో దక్ఖిణారహో అమ్హి. పుబ్బేనివాసఞాణాదివిజ్జాత్తయస్స అధిగతత్తా తేవిజ్జో నిబ్బానస్స సచ్ఛికతత్తా అమతద్దసో నముచినో మారస్స సేనం కిలేసవాహినిం బోధిపక్ఖియసేనాయ జినిత్వా తస్స జితత్తాయేవ అనాసవో సుఖం విహరామీతి.

ఇదాని ‘‘అనాసవో’’తి వుత్తమత్థం పాకటతరం కాతుం ‘‘అజ్ఝత్తఞ్చా’’ తి గాథమాహ. తస్సత్థో – అజ్ఝత్తం అజ్ఝత్తవత్థుకా చ బహిద్ధా బహిద్ధవత్థుకా చ ఆసవా యే మయ్హం అరియమగ్గాధిగమతో పుబ్బే విజ్జింసు ఉపలబ్భింసు, తే సబ్బే అనవసేసా ఉచ్ఛిన్నా అరియమగ్గేన సముచ్ఛిన్నా పహీనా పున దాని కదాచిపి న చ ఉప్పజ్జేయ్యుం న ఉప్పజ్జిస్సన్తియేవాతి.

ఇదాని మాతు వచనం అఙ్కుసం కత్వా అత్తనా అరహత్తస్స అధిగతత్తా మాతరం థోమేన్తో ‘‘విసారదా’’తి గాథమాహ. తత్థ విసారదా ఖోతి ఏకంసేన విగతసారజ్జా. ఏవం మాతు అత్తనో చ అరహత్తాధిగమేన సత్థు ఓరసపుత్తభావం ఉల్లపేన్తో మాతరం ‘‘భగినీ’’తి ఆహ. ఏతమత్థం అభాసయీతి ఏతం మమ ఓవాదభూతం అత్థం అభణి. ఏవం పన మం ఓవదన్తీ న కేవలం విసారదా ఏవ, అథ ఖో అపిహా నూన మయిపి తవ పుత్తకేపి అపిహా అసన్థవా మఞ్ఞే, కిం వా ఏతేన పరికప్పనేన? వనథో తే న విజ్జతి అవిజ్జాదికో వనథో తవ సన్తానే నత్థేవ, యా మం భవక్ఖయే నియోజేసీతి అధిప్పాయో.

ఇదాని ‘‘తయా నియోజితాకారేనేవ మయా పటిపన్న’’న్తి దస్సేన్తో ‘‘పరియన్తకత’’న్తి ఓసానగాథమాహ, తస్సత్థో సువిఞ్ఞేయ్యోవ.

వడ్ఢత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.