౪. సుమనత్థేరగాథావణ్ణనా

యం పత్థయానోతిఆదికా ఆయస్మతో సుమనత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇతో పఞ్చనవుతే కప్పే బుద్ధసుఞ్ఞే లోకే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకం పచ్చేకబుద్ధం బ్యాధితం దిస్వా హరీతకం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కోసలరట్ఠే గహపతికులే నిబ్బత్తిత్వా సుమనోతి లద్ధనామో సుఖేన వడ్ఢి. తస్స పన మాతులో పబ్బజిత్వా అరహా హుత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో సుమనే వయప్పత్తే తం పబ్బాజేత్వా చరితానుకూలం కమ్మట్ఠానం అదాసి. సో తత్థ యోగకమ్మం కరోన్తో చత్తారి ఝానాని పఞ్చ చ అభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేసి. అథస్స థేరో విపస్సనావిధిం ఆచిక్ఖి. సో చ నచిరేనేవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తే పతిట్ఠాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౪.౬౦-౭౧) –

‘‘హరీతకం ఆమలకం, అమ్బజమ్బువిభీతకం;

కోలం భల్లాతకం బిల్లం, సయమేవ హరామహం.

‘‘దిస్వాన పబ్భారగతం, ఝాయిం ఝానరతం మునిం;

ఆబాధేన ఆపీళేన్తం, అదుతీయం మహామునిం.

‘‘హరీతకం గహేత్వాన, సయమ్భుస్స అదాసహం;

ఖాదమత్తమ్హి భేసజ్జే, బ్యాధి పస్సమ్భి తావదే.

‘‘పహీనదరథో బుద్ధో, అనుమోదమకాసి మే;

భేసజ్జదానేనిమినా, బ్యాధివూపసమేన చ.

‘‘దేవభూతో మనుస్సో వా, జాతో వా అఞ్ఞజాతియా;

సబ్బత్థ సుఖితో హోతు, మా చ తే బ్యాధిమాగమా.

‘‘ఇదం వత్వాన సమ్బుద్ధో, సయమ్భూ అపరాజితో;

నభం అబ్భుగ్గమీ ధీరో, హంసరాజావ అమ్బరే.

‘‘యతో హరీతకం దిన్నం, సయమ్భుస్స మహేసినో;

ఇమం జాతిం ఉపాదాయ, బ్యాధి మే నుపపజ్జథ.

‘‘అయం పచ్ఛిమకో మయ్హం, చరిమో వత్తతే భవో;

తిస్సో విజ్జా సచ్ఛికతా, కతం బుద్ధస్స సాసనం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, భేసజ్జమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, భేసజ్జస్స ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తే పన పతిట్ఠితో ఏకదివసం మాతులత్థేరస్స ఉపట్ఠానం అగమాసి. తం థేరో అధిగమం పుచ్ఛి, తం బ్యాకరోన్తో –

౩౩౦. ‘‘యం పత్థయానో ధమ్మేసు, ఉపజ్ఝాయో అనుగ్గహి;

అమతం అభికఙ్ఖన్తం, కతం కత్తబ్బకం మయా.

౩౩౧. ‘‘అనుప్పత్తో సచ్ఛికతో, సయం ధమ్మో అనీతిహో;

విసుద్ధఞాణో నిక్కఙ్ఖో, బ్యాకరోమి తవన్తికే.

౩౩౨. ‘‘పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖు విసోధితం;

సదత్థో మే అనుప్పత్తో, కతం బుద్ధస్స సాసనం.

౩౩౩. ‘‘అప్పమత్తస్స మే సిక్ఖా, సుస్సుతా తవ సాసనే;

సబ్బే మే ఆసవా ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

౩౩౪. ‘‘అనుసాసి మం అరియవతా, అనుకమ్పి అనుగ్గహి;

అమోఘో తుయ్హమోవాదో, అన్తేవాసిమ్హి సిక్ఖితో’’తి. –

ఇమాహి పఞ్చహి గాథాహి సీహనాదం నదన్తో అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

తత్థ యం పత్థయానో ధమ్మేసు, ఉపజ్ఝాయో అనుగ్గహి. అమతం అభికఙ్ఖన్తన్తి సమథవిపస్సనాదీసు అనవజ్జధమ్మేసు యం ధమ్మం మయ్హం పత్థయన్తో ఆకఙ్ఖన్తో ఉపజ్ఝాయో అమతం నిబ్బానం అభికఙ్ఖన్తం మం ఓవాదదానవసేన అనుగ్గణ్హి. కతం కత్తబ్బకం మయాతి తస్స అధిగమత్థం కత్తబ్బం పరిఞ్ఞాదిసోళసవిధం కిచ్చం కతం నిట్ఠాపితం మయా.

తతో ఏవ అనుప్పత్తో అధిగతో చతుబ్బిధోపి మగ్గధమ్మో సచ్ఛికతో. సయం ధమ్మో అనీతిహోతి సయం అత్తనాయేవ నిబ్బానధమ్మో ఫలధమ్మో చ అనీతిహో అసన్దిద్ధో అత్తపచ్చక్ఖో కతో, ‘‘ఇతిహ, ఇతి కిరా’’తి పవత్తియా ఇతిహసఙ్ఖాతం సంసయం సముచ్ఛిన్దన్తోయేవ అరియమగ్గో పవత్తతి. తేనాహ ‘‘విసుద్ధఞాణో నిక్కఙ్ఖో’’తిఆది. తత్థ విసుద్ధఞాణోతి సబ్బసంకిలేసవిసుద్ధియా విసుద్ధఞాణో. తవన్తికేతి తవ సమీపే.

సదత్థోతి అరహత్తం. సిక్ఖాతి అధిసీలసిక్ఖాదయో. సుస్సుతాతి పరియత్తిబాహుసచ్చస్స పటివేధబాహుసచ్చస్స చ పారిపూరివసేన సుట్ఠు సుతా. తవ సాసనేతి తవ ఓవాదే అనుసిట్ఠియం ఠితస్స.

అరియవతాతి సువిసుద్ధసీలాదివతసమాదానేన. అన్తేవాసిమ్హి సిక్ఖితోతి తుయ్హం సమీపే చిణ్ణబ్రహ్మచరియవాసతాయ అన్తేవాసీ సిక్ఖితవా సిక్ఖితఅధిసీలాదిసిక్ఖో అమ్హీతి.

సుమనత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.