౨. సుభూతత్థేరగాథావణ్ణనా

అయోగేతిఆదికా ఆయస్మతో సుభూతత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే బారాణసియం గహపతిమహాసాలకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పసన్నమానసో సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠాయ మాసే మాసే అట్ఠక్ఖత్తుం చతుజ్జాతియగన్ధేన సత్థు గన్ధకుటిం ఓపుఞ్జాపేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే సుగన్ధసరీరో హుత్వా, ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మగధరట్ఠే గహపతికులే నిబ్బత్తిత్వా సుభూతోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో, నిస్సరణజ్ఝాసయతాయ ఘరావాసం పహాయ తిత్థియేసు పబ్బజిత్వా తత్థ సారం అలభన్తో, సత్థు సన్తికే ఉపతిస్సకోలితసేలాదికే బహూ సమణబ్రాహ్మణే పబ్బజిత్వా సామఞ్ఞసుఖం అనుభవన్తే దిస్వా సాసనే పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా ఆచరియుపజ్ఝాయే ఆరాధేత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా వివేకవాసం వసన్తో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౫.౨౭౨-౩౦౮) –

‘‘ఇమమ్హి భద్దకే కప్పే, బ్రహ్మబన్ధు మహాయసో;

కస్సపో నామ గోత్తేన, ఉప్పజ్జి వదతం వరో.

‘‘అనుబ్యఞ్జనసమ్పన్నో, బాత్తింసవరలక్ఖణో;

బ్యామప్పభాపరివుతో, రంసిజాలసమోత్థటో.

‘‘అస్సాసేతా యథా చన్దో, సూరియోవ పభఙ్కరో;

నిబ్బాపేతా యథా మేఘో, సాగరోవ గుణాకరో.

‘‘ధరణీరివ సీలేన, హిమవావ సమాధినా;

ఆకాసో వియ పఞ్ఞాయ, అసఙ్గో అనిలో యథా.

‘‘తదాహం బారాణసియం, ఉపపన్నో మహాకులే;

పహూతధనధఞ్ఞస్మిం, నానారతనసఞ్చయే.

‘‘మహతా పరివారేన, నిసిన్నం లోకనాయకం;

ఉపేచ్చ ధమ్మమస్సోసిం, అమతంవ మనోహరం.

‘‘ద్వత్తింసలక్ఖణధరో, సనక్ఖత్తోవ చన్దిమా;

అనుబ్యఞ్జనసమ్పన్నో, సాలరాజావ ఫుల్లితో.

‘‘రంసిజాలపరిక్ఖిత్తో, దిత్తోవ కనకాచలో;

బ్యామప్పభాపరివుతో, సతరంసీ దివాకరో.

‘‘సోణ్ణాననో జినవరో, సమణీవ సిలుచ్చయో;

కరుణాపుణ్ణహదయో, గుణేన వియ సాగరో.

‘‘లోకవిస్సుతకిత్తి చ, సినేరూవ నగుత్తమో;

యససా విత్థతో వీరో, ఆకాససదిసో ముని.

‘‘అసఙ్గచిత్తో సబ్బత్థ, అనిలో వియ నాయకో;

పతిట్ఠా సబ్బభూతానం, మహీవ మునిసత్తమో.

‘‘అనుపలిత్తో లోకేన, తోయేన పదుమం యథా;

కువాదగచ్ఛదహనో, అగ్గిక్ఖన్ధోవ సోభతి.

‘‘అగదో వియ సబ్బత్థ, కిలేసవిసనాసకో;

గన్ధమాదనసేలోవ, గుణగన్ధవిభూసితో.

‘‘గుణానం ఆకరో వీరో, రతనానంవ సాగరో;

సిన్ధూవ వనరాజీనం, కిలేసమలహారకో.

‘‘విజయీవ మహాయోధో, మారసేనావమద్దనో;

చక్కవత్తీవ సో రాజా, బోజ్ఝఙ్గరతనిస్సరో.

‘‘మహాభిసక్కసఙ్కాసో, దోసబ్యాధితికిచ్ఛకో;

సల్లకత్తో యథా వేజ్జో, దిట్ఠిగణ్డవిఫాలకో.

‘‘సో తదా లోకపజ్జోతో, సనరామరసక్కతో;

పరిసాసు నరాదిచ్చో, ధమ్మం దేసయతే జినో.

‘‘దానం దత్వా మహాభోగో, సీలేన సుగతూపగో;

భావనాయ చ నిబ్బాతి, ఇచ్చేవమనుసాసథ.

‘‘దేసనం తం మహస్సాదం, ఆదిమజ్ఝన్తసోభనం;

సుణన్తి పరిసా సబ్బా, అమతంవ మహారసం.

‘‘సుత్వా సుమధురం ధమ్మం, పసన్నో జినసాసనే;

సుగతం సరణం గన్త్వా, యావజీవం నమస్సహం.

‘‘మునినో గన్ధకుటియా, ఓపుఞ్జేసిం తదా మహిం;

చతుజ్జాతేన గన్ధేన, మాసే అట్ఠ దినేస్వహం.

‘‘పణిధాయ సుగన్ధత్తం, సరీరవిస్సగన్ధినో;

తదా జినో వియాకాసి, సుగన్ధతనులాభితం.

‘‘యో యం గన్ధకుటిభూమిం, గన్ధేనోపుఞ్జతే సకిం;

తేన కమ్మవిపాకేన, ఉపపన్నో తహిం తహిం.

‘‘సుగన్ధదేహో సబ్బత్థ, భవిస్సతి అయం నరో;

గుణగన్ధయుత్తో హుత్వా, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘పచ్ఛిమే చ భవే దాని, జాతో విప్పకులే అహం;

గబ్భం మే వసతో మాతా, దేహేనాసి సుగన్ధితా.

‘‘యదా చ మాతుకుచ్ఛిమ్హా, నిక్ఖమామి తదా పురీ;

సావత్థి సబ్బగన్ధేహి, వాసితా వియ వాయథ.

‘‘పుప్ఫవస్సఞ్చ సురభి, దిబ్బగన్ధం మనోరమం;

ధూపాని చ మహగ్ఘాని, ఉపవాయింసు తావదే.

‘‘దేవా చ సబ్బగన్ధేహి, ధూపపుప్ఫేహి తం ఘరం;

వాసయింసు సుగన్ధేన, యస్మిం జాతో అహం ఘరే.

‘‘యదా చ తరుణో భద్దో, పఠమే యోబ్బనే ఠితో;

తదా సేలం సపరిసం, వినేత్వా నరసారథి.

‘‘తేహి సబ్బేహి పరివుతో, సావత్థిపురమాగతో;

తదా బుద్ధానుభావం తం, దిస్వా పబ్బజితో అహం.

‘‘సీలం సమాధిపఞ్ఞఞ్చ, విముత్తిఞ్చ అనుత్తరం;

భావేత్వా చతురో ధమ్మే, పాపుణిం ఆసవక్ఖయం.

‘‘యదా పబ్బజితో చాహం, యదా చ అరహా అహుం;

నిబ్బాయిస్సం యదా చాహం, గన్ధవస్సో తదా అహు.

‘‘సరీరగన్ధో చ సదాతిసేతి మే, మహారహం చన్దనచమ్పకుప్పలం;

తథేవ గన్ధే ఇతరే చ సబ్బసో, పసయ్హ వాయామి తతో తహిం తహిం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా తిత్థియేసు పబ్బజిత్వా అత్తనో పత్తం అత్తకిలమథానుయోగం దుక్ఖం, సాసనే పబ్బజిత్వా పత్తం ఝానాదిసుఖఞ్చ చిన్తేత్వా అత్తనో పటిపత్తిపచ్చవేక్ఖణముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౩౨౦. ‘‘అయోగే యుఞ్జమత్తానం, పురిసో కిచ్చమిచ్ఛకో;

చరం చే నాధిగచ్ఛేయ్య, తం మే దుబ్భగలక్ఖణం.

౩౨౧. ‘‘అబ్బూళ్హం అఘగతం విజితం, ఏకఞ్చే ఓస్సజేయ్య కలీవ సియా;

సబ్బానిపి చే ఓస్సజేయ్య అన్ధోవ సియా, సమవిసమస్స అదస్సనతో.

౩౨౨. ‘‘యఞ్హి కయిరా తఞ్హి వదే, యం న కయిరా న తం వదే;

అకరోన్తం భాసమానం, పరిజానన్తి పణ్డితా.

౩౨౩. ‘‘యథాపి రుచిరం పుప్ఫం, వణ్ణవన్తం అగన్ధకం;

ఏవం సుభాసితా వాచా, అఫలా హోతి అకుబ్బతో.

౩౨౪. ‘‘యథాపి రుచిరం పుప్ఫం, వణ్ణవన్తం సుగన్ధకం;

ఏవం సుభాసితా వాచా, సఫలా హోతి కుబ్బతో’’తి. –

ఇమా పఞ్చ గాథా అభాసి.

తత్థ అయోగేతి అయుఞ్జితబ్బే అసేవితబ్బే అన్తద్వయే. ఇధ పన అత్తకిలమథానుయోగవసేన అత్థో వేదితబ్బో. యుఞ్జన్తి తస్మిం అత్తానం యుఞ్జన్తో యోజేన్తో తథా పటిపజ్జన్తో. కిచ్చమిచ్ఛకోతి ఉభయహితావహం కిచ్చం ఇచ్ఛన్తో, తప్పటిపక్ఖతో అయోగే చరం చరన్తో చే భవేయ్య. నాధిగచ్ఛేయ్యాతి యథాధిప్పేతం హితసుఖం న పాపుణేయ్యాతి ఞాయో. తస్మా యం అహం తిత్థియమతవఞ్చితో అయోగే యుఞ్జిం, తం మే దుబ్భగలక్ఖణం అపుఞ్ఞసభావో. ‘‘పురిమకమ్మబ్యామోహితో అయోగే యుఞ్జి’’న్తి దస్సేతి.

అబ్బూళ్హం అఘగతం విజితన్తి విబాధనసభావతాయ అఘా నామ రాగాదయో, అఘాని ఏవ అఘగతం, అఘగతానం విజితం సంసారప్పవత్తి, తేసం విజయో కుసలధమ్మాభిభవో. ‘‘అఘగతం విజిత’’న్తి అనునాసికలోపం అకత్వా వుత్తం. తం అబ్బూళ్హం అనుద్ధతం యేన, తం అబ్బూళ్హాఘగతం విజితం కత్వా ఏవంభూతో హుత్వా, కిలేసే అసముచ్ఛిన్దిత్వాతి అత్థో. ఏకఞ్చే ఓస్సజేయ్యాతి అదుతియతాయ పధానతాయ చ ఏకం అప్పమాదం సమ్మాపయోగమేవ వా ఓస్సజేయ్య పరిచ్చజేయ్య చే. కలీవ సో పుగ్గలో కాళకణ్ణీ వియ సియా. సబ్బానిపి చే ఓస్సజేయ్యాతి సబ్బానిపి విముత్తియా పరిపాచకాని సద్ధావీరియసతిసమాధిపఞ్ఞిన్ద్రియాని ఓస్సజేయ్య చే, అభావనాయ ఛడ్డేయ్య చే, అన్ధోవ సియా సమవిసమస్స అదస్సనతో.

యథాతి ఓపమ్మసమ్పటిపాదనత్థే నిపాతో. రుచిరన్తి సోభనం. వణ్ణవన్తన్తి వణ్ణసణ్ఠానసమ్పన్నం. అగన్ధకన్తి గన్ధరహితం పాలిభద్దకగిరికణ్ణికజయసుమనాదిభేదం. ఏవం సుభాసితా వాచాతి సుభాసితా వాచా నామ తేపిటకం బుద్ధవచనం వణ్ణసణ్ఠానసమ్పన్నపుప్ఫసదిసం. యథా హి అగన్ధకం పుప్ఫం ధారేన్తస్స సరీరే గన్ధో న ఫరతి, ఏవం ఏతమ్పి యో సక్కచ్చసవనాదీహి చ సమాచరతి, తస్స సక్కచ్చం అసమాచరన్తస్స యం తత్థ కత్తబ్బం, తం అకుబ్బతో సుతగన్ధం పటిపత్తిగన్ధఞ్చ న ఆవహతి అఫలా హోతి. తేన వుత్తం ‘‘ఏవం సుభాసితా వాచా, అఫలా హోతి అకుబ్బతో’’తి.

సుగన్ధకన్తి సుమనచమ్పకనీలుప్పలపుప్ఫాదిభేదం. ఏవన్తి యథా తం పుప్ఫం ధారేన్తస్స సరీరే గన్ధో ఫరతి, ఏవం తేపిటకబుద్ధవచనసఙ్ఖాతా సుభాసితా వాచాపి యో సక్కచ్చసవనాదీహి తత్థ కత్తబ్బం కరోతి, అస్స పుగ్గలస్స సఫలా హోతి, సుతగన్ధపటిపత్తిగన్ధానం ఆవహనతో మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా. తస్మా యథోవాదం పటిపజ్జేయ్య, యథాకారీ తథావాదీ చ భవేయ్యాతి. సేసం వుత్తనయమేవ.

సుభూతత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.