౮. రాహులత్థేరగాథావణ్ణనా

ఉభయేనాతిఆదికా ఆయస్మతో రాహులత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం సిక్ఖాకామానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా సయమ్పి తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా సేనాసనవిసోధనవిజ్జోతనాదికం ఉళారం పుఞ్ఞం కత్వా పణిధానమకాసి. సో తతో చవిత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అమ్హాకం బోధిసత్తం పటిచ్చ యసోధరాయ దేవియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తిత్వా రాహులోతి లద్ధనామో మహతా ఖత్తియపరివారేన వడ్ఢి, తస్స పబ్బజ్జావిధానం ఖన్ధకే (మహావ. ౧౦౫) ఆగతమేవ. సో పబ్బజిత్వా సత్థు సన్తికే అనేకేహి సుత్తపదేహి సులద్ధోవాదో పరిపక్కఞాణో విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౨.౬౮-౮౫) –

‘‘పదుముత్తరస్స భగవతో, లోకజేట్ఠస్స తాదినో;

సత్తభూమమ్హి పాసాదే, ఆదాసం సన్థరిం అహం.

‘‘ఖీణాసవసహస్సేహి, పరికిణ్ణో మహాముని;

ఉపాగమి గన్ధకుటిం, ద్విపదిన్దో నరాసభో.

‘‘విరోచేన్తో గన్ధకుటిం, దేవదేవో నరాసభో;

భిక్ఖుసఙ్ఘే ఠితో సత్థా, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యేనాయం జోతితా సేయ్యా, ఆదాసోవ సుసన్థతో;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘సోణ్ణమయా రూపిమయా, అథో వేళురియామయా;

నిబ్బత్తిస్సన్తి పాసాదా, యే కేచి మనసో పియా.

‘‘చతుసట్ఠిక్ఖత్తుం దేవిన్దో, దేవరజ్జం కరిస్సతి;

సహస్సక్ఖత్తుం చక్కవత్తీ, భవిస్సతి అనన్తరా.

‘‘ఏకవీసతికప్పమ్హి, విమలో నామ ఖత్తియో;

చాతురన్తో విజితావీ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి.

‘‘నగరం రేణువతీ నామ, ఇట్ఠకాహి సుమాపితం;

ఆయామతో తీణి సతం, చతురస్ససమాయుతం.

‘‘సుదస్సనో నామ పాసాదో, విస్సకమ్మేన మాపితో;

కూటాగారవరూపేతో, సత్తరతనభూసితో.

‘‘దససద్దావివిత్తం తం, విజ్జాధరసమాకులం;

సుదస్సనంవ నగరం, దేవతానం భవిస్సతి.

‘‘పభా నిగ్గచ్ఛతే తస్స, ఉగ్గచ్ఛన్తేవ సూరియే;

విరోచేస్సతి తం నిచ్చం, సమన్తా అట్ఠయోజనం.

‘‘కప్పసతసహస్సమ్హి, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘తుసితా సో చవిత్వాన, సుక్కమూలేన చోదితో;

గోతమస్స భగవతో, అత్రజో సో భవిస్సతి.

‘‘సచేవసేయ్య అగారం, చక్కవత్తీ భవేయ్య సో;

అట్ఠానమేతం యం తాదీ, అగారే రతిమజ్ఝగా.

‘‘నిక్ఖమిత్వా అగారమ్హా, పబ్బజిస్సతి సుబ్బతో;

రాహులో నామ నామేన, అరహా సో భవిస్సతి.

‘‘కికీవ అణ్డం రక్ఖేయ్య, చామరీ వియ వాలధిం;

నిపకో సీలసమ్పన్నో, మమం రక్ఖి మహాముని.

‘‘తస్సాహం ధమ్మమఞ్ఞాయ, విహాసిం సాసనే రతో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, విహరామి అనాసవో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౨౯౫. ‘‘ఉభయేనేవ సమ్పన్నో, రాహులభద్దోతి మం విదూ;

యఞ్చమ్హి పుత్తో బుద్ధస్స, యఞ్చ ధమ్మేసు చక్ఖుమా.

౨౯౬. ‘‘యఞ్చ మే ఆసవా ఖీణా, యఞ్చ నత్థి పునబ్భవో;

అరహా దక్ఖిణేయ్యోమ్హి, తేవిజ్జో అమతద్దసో.

౨౯౭. ‘‘కామన్ధా జాలపచ్ఛన్నా, తణ్హాఛదనఛాదితా;

పమత్తబన్ధునా బద్ధా, మచ్ఛావ కుమినాముఖే.

౨౯౮. ‘‘తం కామం అహముజ్ఝిత్వా, ఛేత్వా మారస్స బన్ధనం;

సమూలం తణ్హమబ్బుయ్హ, సీతిభూతోస్మి నిబ్బుతో’’తి. –

చతస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ ఉభయేనేవ సమ్పన్నోతి జాతిసమ్పదా, పటిపత్తిసమ్పదాతి ఉభయసమ్పత్తియాపి సమ్పన్నో సమన్నాగతో. రాహులభద్దోతి మం విదూతి ‘‘రాహులభద్దో’’తి మం సబ్రహ్మచారినో సఞ్జానన్తి. తస్స హి జాతసాసనం సుత్వా బోధిసత్తేన ‘‘రాహు జాతో, బన్ధనం జాత’’న్తి వుత్తవచనం ఉపాదాయ సుద్ధోదనమహారాజా ‘‘రాహులో’’తి నామం గణ్హి. తత్థ ఆదితో పితరా వుత్తపరియాయమేవ గహేత్వా ఆహ – ‘‘రాహులభద్దోతి మం విదూ’’తి. భద్దోతి చ పసంసావచనమేతం.

ఇదాని తం ఉభయసమ్పత్తిం దస్సేతుం ‘‘యఞ్చమ్హీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యన్తి యస్మా. చ-సద్దో సముచ్చయత్థో. అమ్హి పుత్తో బుద్ధస్సాతి సమ్మాసమ్బుద్ధస్స ఓరసపుత్తో అమ్హి. ధమ్మేసూతి లోకియేసు లోకుత్తరేసు చ ధమ్మేసు, చతుసచ్చధమ్మేసూతి అత్థో. చక్ఖుమాతి మగ్గపఞ్ఞాచక్ఖునా చక్ఖుమా చ అమ్హీతి యోజేతబ్బం.

పున అపరాపరేహిపి పరియాయేహి అత్తని ఉభయసమ్పత్తిం దస్సేతుం – ‘‘యఞ్చ మే ఆసవా ఖీణా’’తి గాథమాహ. తత్థ దక్ఖిణేయ్యోతి దక్ఖిణారహో. అమతద్దసోతి నిబ్బానస్స దస్సావీ. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఇదాని యాయ విజ్జాసమ్పత్తియా చ విముత్తిసమ్పత్తియా చ అభావేన సత్తకాయో కుమినే బన్ధమచ్ఛా వియ సంసారే పరివత్తతి, తం ఉభయసమ్పత్తిం అత్తని దస్సేతుం ‘‘కామన్ధా’’తి గాథాద్వయమాహ. తత్థ కామేహి కామేసు వా అన్ధాతి కామన్ధా. ‘‘ఛన్దో రాగో’’తిఆదివిభాగేహి (చూళని. అజితమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౮) కిలేసకామేహి రూపాదీసు వత్థుకామేసు అనాదీనవదస్సితాయ అన్ధీకతా. జాలపచ్ఛన్నాతి సకలం భవత్తయం అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితేన విసత్తికాజాలేన పకారతో ఛన్నా పలిగుణ్ఠితా. తణ్హాఛదనఛాదితాతి తతో ఏవ తణ్హాసఙ్ఖాతేన ఛదనేన ఛాదితా నివుతా సబ్బసో పటికుజ్జితా. పమత్తబన్ధునా బద్ధా, మచ్ఛావ కుమినాముఖేతి కుమినాముఖే మచ్ఛబన్ధానం మచ్ఛపసిబ్బకముఖే బద్ధా మచ్ఛా వియ పమత్తబన్ధునా మారేన యేన కామబన్ధనేన బద్ధా ఇమే సత్తా తతో న నిగచ్ఛన్తి అన్తోబన్ధనగతావ హోన్తి.

తం తథారూపం కామం బన్ధనభూతం ఉజ్ఝిత్వా పుబ్బభాగపటిపత్తియా పహాయ కిలేసమారస్స బన్ధనం ఛేత్వా, పున అరియమగ్గసత్థేన అనవసేసతో సముచ్ఛిన్దిత్వా తతో ఏవ అవిజ్జాసఙ్ఖాతేన మూలేన సమూలం, కామతణ్హాదికం తణ్హం అబ్బుయ్హ ఉద్ధరిత్వా సబ్బకిలేసదరథపరిళాహాభావతో, సీతిభూతో సఉపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా నిబ్బుతో, అహం అస్మి హోమీతి అత్థో.

రాహులత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.