౯. చన్దనత్థేరగాథావణ్ణనా

జాతరూపేనాతిఆదికా ఆయస్మతో చన్దనత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇతో ఏకతింసే కప్పే బుద్ధసుఞ్ఞే లోకే రుక్ఖదేవతా హుత్వా నిబ్బత్తో సుదస్సనం నామ పచ్చేకబుద్ధం పబ్బతన్తరే వసన్తం దిస్వా పసన్నమానసో కుటజపుప్ఫేహి పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం విభవసమ్పన్నే కులే నిబ్బత్తిత్వా చన్దనోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో ఘరావాసం వసన్తో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా సోతాపన్నో అహోసి. సో ఏకం పుత్తం లభిత్వా ఘరావాసం పహాయ పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో సత్థారం వన్దితుం సావత్థిం ఆగతో సుసానే వసతి. తస్స ఆగతభావం సుత్వా పురాణదుతియికా అలఙ్కతపటియత్తా దారకం ఆదాయ మహతా పరివారేన థేరస్స సన్తికం గచ్ఛతి – ‘‘ఇత్థికుత్తాదీహి నం పలోభేత్వా ఉప్పబ్బాజేస్సామీ’’తి. థేరో తం ఆగచ్ఛన్తిం దూరతోవ దిస్వా ‘‘ఇదానిస్సా అవిసయో భవిస్సామీ’’తి యథారద్ధం విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౨.౩౭-౪౩) –

‘‘హిమవన్తస్సావిదూరే, వసలో నామ పబ్బతో;

బుద్ధో సుదస్సనో నామ, వసతే పబ్బతన్తరే.

‘‘పుప్ఫం హేమవన్తం మయ్హ, వేహాసం అగమాసహం;

తత్థద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, ఓఘతిణ్ణమనాసవం.

‘‘పుప్ఫం కుటజమాదాయ, సిరే కత్వాన అఞ్జలిం;

బుద్ధస్స అభిరోపేసిం, సయమ్భుస్స మహేసినో.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం పుప్ఫమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా ఆకాసే ఠత్వా తస్సా ధమ్మం దేసేత్వా సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠాపేత్వా సయం అత్తనా పుబ్బే వసితట్ఠానమేవ గతో. సహాయభిక్ఖూహి – ‘‘విప్పసన్నాని ఖో తే, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని, కచ్చి తయా సచ్చాని పటివిద్ధానీ’’తి పుట్ఠో –

౨౯౯. ‘‘జాతరూపేన సఞ్ఛన్నా, దాసీగణపురక్ఖతా;

అఙ్కేన పుత్తమాదాయ, భరియా మం ఉపాగమి.

౩౦౦. ‘‘తఞ్చ దిస్వాన ఆయన్తిం, సకపుత్తస్స మాతరం;

అలఙ్కతం సువసనం, మచ్చుపాసంవ ఓడ్డితం.

౩౦౧. ‘‘తతో మే మనసీకారో, యోనిసో ఉదపజ్జథ;

ఆదీనవో పాతురహు, నిబ్బిదా సమతిట్ఠథ.

౩౦౨. ‘‘తతో చిత్తం విముచ్చి మే, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమాహి గాథాహి అత్తనో పటిపత్తిం కథేన్తో అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

తత్థ జాతరూపేన సఞ్ఛన్నాతి జాతరూపమయేన సీసూపగాదిఅలఙ్కారేన అలఙ్కరణవసేన పటిచ్ఛాదితసరీరా, సబ్బాభరణభూసితాతి అత్థో. దాసీగణపురక్ఖతాతి యథారహం అలఙ్కతపటియత్తేన అత్తనో దాసిగణేన పురతో కతా పరివారితాతి అత్థో. అఙ్కేన పుత్తమాదాయాతి ‘‘అపి నామ పుత్తమ్పి దిస్వా గేహస్సితసాతో భవేయ్యా’’తి పుత్తం అత్తనో అఙ్కేన గహేత్వా.

ఆయన్తిన్తి ఆగచ్ఛన్తిం. సకపుత్తస్స మాతరన్తి మమ ఓరసపుత్తస్స జననిం, మయ్హం పురాణదుతియికన్తి అత్థో. సబ్బమిదం థేరో అత్తనో కామరాగసముచ్ఛేదం బహుమఞ్ఞన్తో వదతి. యోనిసో ఉదపజ్జథాతి ‘‘ఏవరూపాపి నామ సమ్పత్తి జరాబ్యాధిమరణేహి అభిభుయ్యతి, అహో సఙ్ఖారా అనిచ్చా అధువా అనస్సాసికా’’తి ఏవం యోనిసోమనసికారో ఉప్పజ్జి. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

చన్దనత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.