౪. చతుక్కనిపాతో

౧. నాగసమాలత్థేరగాథావణ్ణనా

అలఙ్కతాతిఆదికా ఆయస్మతో నాగసమాలత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో గిమ్హసమయే సూరియాతపసన్తత్తాయ భూమియా గచ్ఛన్తం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో ఛత్తం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సక్యరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా నాగసమాలోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో ఞాతిసమాగమే పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కిఞ్చి కాలం భగవతో ఉపట్ఠాకో అహోసి. సో ఏకదివసం నగరం పిణ్డాయ పవిట్ఠో అలఙ్కతపటియత్తం అఞ్ఞతరం నచ్చకిం మహాపథే తూరియేసు వజ్జన్తేసు నచ్చన్తిం దిస్వా, ‘‘అయం చిత్తకిరియవాయోధాతువిప్ఫారవసేన కరజకాయస్స తథా తథా పరివత్తి, అహో అనిచ్చా సఙ్ఖారా’’తి ఖయవయం పట్ఠపేత్వా విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౩౭-౪౮) –

‘‘అఙ్గారజాతా పథవీ, కుక్కుళానుగతా మహీ;

పదుముత్తరో భగవా, అబ్భోకాసమ్హి చఙ్కమి.

‘‘పణ్డరం ఛత్తమాదాయ, అద్ధానం పటిపజ్జహం;

తత్థ దిస్వాన సమ్బుద్ధం, విత్తి మే ఉపపజ్జథ.

‘‘మరీచియోత్థటా భూమి, అఙ్గారావ మహీ అయం;

ఉపహన్తి మహావాతా, సరీరస్సాసుఖేపనా.

‘‘సీతం ఉణ్హం విహనన్తం, వాతాతపనివారణం;

పటిగ్గణ్హ ఇమం ఛత్తం, ఫస్సయిస్సామి నిబ్బుతిం.

‘‘అనుకమ్పకో కారుణికో, పదుముత్తరో మహాయసో;

మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, పటిగ్గణ్హి తదా జినో.

‘‘తింసకప్పాని దేవిన్దో, దేవరజ్జమకారయిం;

సతానం పఞ్చక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ అహోసహం.

‘‘పదేసరజ్జం విపులం, గణనాతో అసఙ్ఖియం;

అనుభోమి సకం కమ్మం, పుబ్బే సుకతమత్తనో.

‘‘అయం మే పచ్ఛిమా జాతి, చరిమో వత్తతే భవో;

అజ్జాపి సేతచ్ఛత్తం మే, సబ్బకాలం ధరీయతి.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం ఛత్తమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఛత్తదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా –

౨౬౭. ‘‘అలఙ్కతా సువసనా, మాలినీ చన్దనుస్సదా;

మజ్ఝే మహాపథే నారీ, తూరియే నచ్చతి నట్టకీ.

౨౬౮. ‘‘పిణ్డికాయ పవిట్ఠోహం, గచ్ఛన్తో నం ఉదిక్ఖిసం;

అలఙ్కతం సువసనం, మచ్చుపాసంవ ఓడ్డితం.

౨౬౯. ‘‘తతో మే మనసీకారో, యోనిసో ఉదపజ్జథ;

ఆదీనవో పాతురహు, నిబ్బిదా సమతిట్ఠథ.

౨౭౦. ‘‘తతో చిత్తం విముచ్చి మే, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

చతూహి గాథాహి అత్తనో పటిపత్తికిత్తనముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

తత్థ అలఙ్కతాతి హత్థూపగాదిఆభరణేహి అలఙ్కతగత్తా. సువసనాతి సున్దరవసనా సోభనవత్థనివత్థా. మాలినీతి మాలాధారినీ పిళన్ధితపుప్ఫమాలా. చన్దనుస్సదాతి చన్దనానులేపలిత్తసరీరా. మజ్ఝే మహాపథే నారీ, తూరియే నచ్చతి నట్టకీతి యథావుత్తట్ఠానే ఏకా నారీ నట్టకీ నాటకిత్థీ నగరవీథియా మజ్ఝే పఞ్చఙ్గికే తూరియే వజ్జన్తే నచ్చతి, యథాపట్ఠపితం నచ్చం కరోతి.

పిణ్డికాయాతి భిక్ఖాయ. పవిట్ఠోహన్తి నగరం పవిట్ఠో అహం. గచ్ఛన్తో నం ఉదిక్ఖిసన్తి నగరవీథియం గచ్ఛన్తో పరిస్సయపరిహరణత్థం వీథిం ఓలోకేన్తో తం నట్టకిం ఓలోకేసిం. కిం వియ? మచ్చుపాసంవ ఓడ్డితన్తి యథా మచ్చుస్స మచ్చురాజస్స పాసభూతో రూపాదికో ఓడ్డితో లోకే అనువిచరిత్వా ఠితో ఏకంసేన సత్తానం అనత్థావహో, ఏవం సాపి అప్పటిసఙ్ఖానే ఠితానం అన్ధపుథుజ్జనానం ఏకంసతో అనత్థావహాతి మచ్చుపాససదిసీ వుత్తా.

తతోతి తస్మా మచ్చుపాససదిసత్తా. మేతి మయ్హం. మనసీకారో యోనిసో ఉదపజ్జథాతి ‘‘అయం అట్ఠిసఙ్ఘాతో న్హారుసమ్బన్ధో మంసేన అనుపలిత్తో ఛవియా పటిచ్ఛన్నో అసుచిదుగ్గన్ధజేగుచ్ఛపటిక్కూలో అనిచ్చుచ్ఛాదనపరిమద్దనభేదనవిద్ధంసనధమ్మో ఈదిసే వికారే దస్సేతీ’’తి ఏవం యోనిసో మనసికారో ఉప్పజ్జి. ఆదీనవో పాతురహూతి ఏవం కాయస్స సభావూపధారణముఖేన తస్స చ తంనిస్సితానఞ్చ చిత్తచేతసికానం ఉదయబ్బయం సరసపభఙ్గుతఞ్చ మనసి కరోతో తేసు చ యక్ఖరక్ఖసాదీసు వియ భయతో ఉపట్ఠహన్తేసు తత్థ మే అనేకాకారఆదీనవో దోసో పాతురహోసి. తప్పటిపక్ఖతో చ నిబ్బానే ఆనిసంసో. నిబ్బిదా సమతిట్ఠథాతి నిబ్బిన్దనం ఆదీనవానుపస్సనానుభావసిద్ధం నిబ్బిదాఞాణం మమ హదయే సణ్ఠాసి, ముహుత్తమ్పి తేసం రూపారూపధమ్మానం గహణే చిత్తం నాహోసి, అఞ్ఞదత్థు ముఞ్చితుకామతాదివసేన తత్థ ఉదాసీనమేవ జాతన్తి అత్థో.

తతోతి విపస్సనాఞాణతో పరం. చిత్తం విముచ్చి మేతి లోకుత్తరభావనాయ వత్తమానాయ మగ్గపటిపాటియా సబ్బకిలేసేహి మమ చిత్తం విముత్తం అహోసి. ఏతేన ఫలుప్పత్తిం దస్సేతి. మగ్గక్ఖణే హి కిలేసా విముచ్చన్తి నామ, ఫలక్ఖణే విముత్తాతి. సేసం వుత్తనయమేవ.

నాగసమాలత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. భగుత్థేరగాథావణ్ణనా

అహం మిద్ధేనాతిఆదికా ఆయస్మతో భగుత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థరి పరినిబ్బుతే తస్స ధాతుయో పుప్ఫేహి పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన నిమ్మానరతీసు నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సక్యరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా భగూతి లద్ధనామో వయప్పత్తో అనురుద్ధకిమిలేహి సద్ధిం నిక్ఖమిత్వా పబ్బజిత్వా బాలకలోణకగామే వసన్తో ఏకదివసం థినమిద్ధాభిభవం వినోదేతుం విహారతో నిక్ఖమ్మ చఙ్కమం అభిరుహన్తో పపతిత్వా తదేవ అఙ్కుసం కత్వా థినమిద్ధం వినోదేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౪౯-౫౭) –

‘‘పరినిబ్బుతే భగవతి, పదుముత్తరే మహాయసే;

పుప్ఫవటంసకే కత్వా, సరీరమభిరోపయిం.

‘‘తత్థ చిత్తం పసాదేత్వా, నిమ్మానం అగమాసహం;

దేవలోకగతో సన్తో, పుఞ్ఞకమ్మం సరామహం.

‘‘అమ్బరా పుప్ఫవస్సో మే, సబ్బకాలం పవస్సతి;

సంసరామి మనుస్సే చే, రాజా హోమి మహాయసో.

‘‘తహిం కుసుమవస్సో మే, అభివస్సతి సబ్బదా;

తస్సేవ పుప్ఫపూజాయ, వాహసా సబ్బదస్సినో.

‘‘అయం పచ్ఛిమకో మయ్హం, చరిమో వత్తతే భవో;

అజ్జాపి పుప్ఫవస్సో మే, అభివస్సతి సబ్బదా.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం పుప్ఫమభిరోపయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, దేహపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా ఫలసుఖేన నిబ్బానసుఖేన చ వీతినామేన్తో సత్థారా ఏకవిహారం అనుమోదితుం ఉపగతేన – ‘‘కచ్చి త్వం, భిక్ఖు, అప్పమత్తో విహరసీ’’తి పుట్ఠో అత్తనో అప్పమాదవిహారం నివేదేన్తో –

౨౭౧. ‘‘అహం మిద్ధేన పకతో, విహారా ఉపనిక్ఖమిం;

చఙ్కమం అభిరుహన్తో, తత్థేవ పపతిం ఛమా.

౨౭౨. ‘‘గత్తాని పరిమజ్జిత్వా, పునపారుయ్హ చఙ్కమం;

చఙ్కమే చఙ్కమిం సోహం, అజ్ఝత్తం సుసమాహితో.

౨౭౩. ‘‘తతో మే మనసీకారో, యోనిసో ఉదపజ్జథ;

ఆదీనవో పాతురహు, నిబ్బిదా సమతిట్ఠథ.

౨౭౪. ‘‘తతో చిత్తం విముచ్చి మే, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా చతస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ మిద్ధేన పకతోతి కాయాలసియసఙ్ఖాతేన అసత్తివిఘాతసభావేన మిద్ధేన అభిభూతో. విహారాతి సేనాసనతో. ఉపనిక్ఖమిన్తి చఙ్కమితుం నిక్ఖమిం. తత్థేవ పపతిం ఛమాతి తత్థేవ చఙ్కమసోపానే నిద్దాభిభూతతాయ భూమియం నిపతిం. గత్తాని పరిమజ్జిత్వాతి భూమియం పతనేన పంసుకితాని అత్తనో సరీరావయవాని అనుమజ్జిత్వా. పునపారుయ్హ చఙ్కమన్తి ‘‘పతితో దానాహ’’న్తి సఙ్కోచం అనాపజ్జిత్వా పునపి చఙ్కమట్ఠానం ఆరుహిత్వా. అజ్ఝత్తం సుసమాహితోతి గోచరజ్ఝత్తే కమ్మట్ఠానే నీవరణవిక్ఖమ్భనేన సుట్ఠు సమాహితో ఏకగ్గచిత్తో హుత్వా చఙ్కమిన్తి యోజనా. సేసం వుత్తనయమేవ. ఇదమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి.

భగుత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. సభియత్థేరగాథావణ్ణనా

పరే చాతిఆదికా ఆయస్మతో సభియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో కకుసన్ధస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం దివావిహారాయ గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో ఉపాహనం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపే భగవతి పరినిబ్బుతే పతిట్ఠితే సువణ్ణచేతియే ఛహి కులపుత్తేహి సద్ధిం అత్తసత్తమో సాసనే పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో విసేసం నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తో ఇతరే ఆహ – ‘‘మయం పిణ్డపాతాయ గచ్ఛన్తో జీవితే సాపేక్ఖా హోమ, జీవితే సాపేక్ఖేన చ న సక్కా లోకుత్తరధమ్మం అధిగన్తుం, పుథుజ్జనకాలఙ్కిరియా చ దుక్ఖా. హన్ద, మయం నిస్సేణిం బన్ధిత్వా పబ్బతం అభిరుయ్హ కాయే చ జీవితే చ అనపేక్ఖా సమణధమ్మం కరోమా’’తి. తే తథా అకంసు.

అథ నేసం మహాథేరో ఉపనిస్సయసమ్పన్నత్తా తదహేవ ఛళభిఞ్ఞో హుత్వా ఉత్తరకురుతో పిణ్డపాతం ఉపనేసి. ఇతరే – ‘‘తుమ్హే, భన్తే, కతకిచ్చా తుమ్హేహి సద్ధిం సల్లాపమత్తమ్పి పపఞ్చో, సమణధమ్మమేవ మయం కరిస్సామ, తుమ్హే అత్తనా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారమనుయుఞ్జథా’’తి వత్వా పిణ్డపాతం పటిక్ఖిపింసు. థేరో నే సమ్పటిచ్ఛాపేతుం అసక్కోన్తో అగమాసి.

తతో నేసం ఏకో ద్వీహతీహచ్చయేన అభిఞ్ఞాపరివారం అనాగామిఫలం సచ్ఛికత్వా తథేవ వత్వా తేహి పటిక్ఖిత్తో అగమాసి. తేసు ఖీణాసవత్థేరో పరినిబ్బాయి, అనాగామీ సుద్ధావాసేసు ఉప్పజ్జి. ఇతరే పుథుజ్జనకాలఙ్కిరియమేవ కత్వా ఛసు కామసగ్గేసు అనులోమపటిలోమతో దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవిత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే దేవలోకా చవిత్వా ఏకో మల్లరాజకులే పటిసన్ధిం గణ్హి, ఏకో గన్ధారరాజకులే, ఏకో బాహిరరట్ఠే, ఏకో రాజగహే ఏకిస్సా కులదారికాయ కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. ఇతరో అఞ్ఞతరిస్సా పరిబ్బాజికాయ కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం అగ్గహేసి. సా కిర అఞ్ఞతరస్స ఖత్తియస్స ధీతా, నం మాతాపితరో – ‘‘అమ్హాకం ధీతా సమయన్తరం జానాతూ’’తి ఏకస్స పరిబ్బాజకస్స నియ్యాదయింసు. అథేకో పరిబ్బాజకో తాయ సద్ధిం విప్పటిపజ్జి. సా తేన గబ్భం గణ్హి. తం గబ్భినిం దిస్వా పరిబ్బాజకా నిక్కడ్ఢింసు. సా అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తీ అన్తరామగ్గే సభాయం విజాయి. తేనస్స సభియోత్వేవ నామం అకాసి. సో వడ్ఢిత్వా పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా నానాసత్థాని ఉగ్గహేత్వా మహావాదీ హుత్వా వాదప్పసుతో విచరన్తో అత్తనా సదిసం అదిస్వా నగరద్వారే అస్సమం కారేత్వా ఖత్తియకుమారాదయో సిప్పం సిక్ఖాపేన్తో విహరన్తో అత్తనో మాతుయా ఇత్థిభావం జిగుచ్ఛిత్వా ఝానం ఉప్పాదేత్వా బ్రహ్మలోకే ఉప్పన్నాయ అభిసఙ్ఖరిత్వా దిన్నే వీసతిపఞ్హే గహేత్వా తే తే సమణబ్రాహ్మణే పుచ్ఛి. తే చస్స తేసం పఞ్హానం అత్థం బ్యాకాతుం నాసక్ఖింసు. సభియసుత్తవణ్ణనాయం (సు. ని. అట్ఠ. ౨. సభియసుత్తవణ్ణనా) పన ‘‘సుద్ధావాసబ్రహ్మా తే పఞ్హే అభిసఙ్ఖరిత్వా అదాసీ’’తి ఆగతం.

యదా పన భగవా పవత్తవరధమ్మచక్కో అనుపుబ్బేన రాజగహం ఆగన్త్వా వేళువనే విహాసి, తదా సభియో తత్థ గన్త్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా తే పఞ్హే పుచ్ఛి. సత్థా తస్స తే పఞ్హే బ్యాకాసీతి సబ్బం సభియసుత్తే (సు. ని. సభియసుత్తం) ఆగతనయేన వేదితబ్బం. సభియో పన భగవతా తేసు పఞ్హేసు బ్యాకతేసు పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౨౭-౩౧) –

‘‘కకుసన్ధస్స మునినో, బ్రాహ్మణస్స వుసీమతో;

దివావిహారం వజతో, అక్కమనమదాసహం.

‘‘ఇమస్మింయేవ కప్పమ్హి, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, అక్కమనస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహా పన హుత్వా దేవదత్తే సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమన్తే దేవదత్తపక్ఖికానం భిక్ఖూనం ఓవాదం దేన్తో –

౨౭౫. ‘‘పరే చ న విజానన్తి, మయమేత్థ యమామసే;

యే చ తత్థ విజానన్తి, తతో సమ్మన్తి మేధగా.

౨౭౬. ‘‘యదా చ అవిజానన్తా, ఇరియన్త్యమరా వియ;

విజానన్తి చ యే ధమ్మం, ఆతురేసు అనాతురా.

౨౭౭. ‘‘యం కిఞ్చి సిథిలం కమ్మం, సంకిలిట్ఠఞ్చ యం వతం;

సఙ్కస్సరం బ్రహ్మచరియం, న తం హోతి మహప్ఫలం.

౨౭౮. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో నూపలబ్భతి;

ఆరకా హోతి సద్ధమ్మా, నభం పుథవియా యథా’’తి. –

చతూహి గాథాహి ధమ్మం దేసేసి.

తత్థ పరేతి పణ్డితే ఠపేత్వా తతో అఞ్ఞే – ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తి ‘‘ధమ్మం అధమ్మో’’తిఆదిభేదకరవత్థుదీపనవసేన వివాదప్పసుతా పరే నామ. తే తత్థ వివాదం కరోన్తా ‘‘మయం యమామసే ఉపరమామ నస్సామ సతతం సమితం మచ్చుసన్తికం గచ్ఛామా’’తి న జానన్తి. యే చ తత్థ విజానన్తీతి యే తత్థ పణ్డితా – ‘‘మయం మచ్చుసమీపం గచ్ఛామా’’తి విజానన్తి. తతో సమ్మన్తి మేధగాతి ఏవఞ్హి తే జానన్తా యోనిసోమనసికారం ఉప్పాదేత్వా మేధగానం కలహానం వూపసమాయ పటిపజ్జన్తి. అథ నేసం తాయ పటిపత్తియా తే మేధగా సమ్మన్తి. అథ వా పరే చాతి యే సత్థు ఓవాదానుసాసనియా అగ్గహణేన సాసనతో బాహిరతాయ పరే, తే యావ ‘‘మయం మిచ్ఛాగాహం గహేత్వా ఏత్థ ఇధ లోకే సాసనస్స పటినిగ్గాహేన యమామసే వాయమామా’’తి న విజానన్తి, తావ వివాదా న వూపసమ్మన్తి, యదా పన తస్స గాహస్స విస్సజ్జనవసేన యే చ తత్థ తేసు వివాదప్పసుతేసు అధమ్మధమ్మాదికే అధమ్మధమ్మాదితో యథాభూతం విజానన్తి, తతో తేసం సన్తికా తే పణ్డితపురిసే నిస్సాయ వివాదసఙ్ఖాతా మేధగా సమ్మన్తీతి ఏవమ్పేత్థ అత్థో వేదితబ్బో.

యదాతి యస్మిం కాలే. అవిజానన్తాతి వివాదస్స వూపసమూపాయం, ధమ్మాధమ్మే వా యాథావతో అజానన్తా. ఇరియన్త్యమరా వియాతి అమరా వియ జరామరణం అతిక్కన్తా వియ ఉద్ధతా ఉన్నళా చపలా ముఖరా విప్పకిణ్ణవాచా హుత్వా వత్తన్తి చరన్తి విచరన్తి తదా వివాదో న వూపసమ్మతేవ. విజానన్తి చ యే ధమ్మం, ఆతురేసు అనాతురాతి యే పన సత్థు సాసనధమ్మం యథాభూతం జానన్తి, తే కిలేసరోగేన ఆతురేసు సత్తేసు అనాతురా నిక్కిలేసా అనీఘా విహరన్తి, తేసం వసేన వివాదో అచ్చన్తమేవ వూపసమ్మతీతి అధిప్పాయో.

యం కిఞ్చి సిథిలం కమ్మన్తి ఓలియిత్వా కరణేన సిథిలగాహం కత్వా సాథలిభావేన కతం యం కిఞ్చి కుసలకమ్మం. సంకిలిట్ఠన్తి వేసీఆదికే అగోచరే చరణేన, కుహనాదిమిచ్ఛాజీవేన వా సంకిలిట్ఠం వతసమాదానం. సఙ్కస్సరన్తి సఙ్కాహి సరితబ్బం, విహారే కిఞ్చి అసారుప్పం సుత్వా – ‘‘నూన అసుకేన కత’’న్తి పరేహి అసఙ్కితబ్బం, ఉపోసథకిచ్చాదీసు అఞ్ఞతరకిచ్చవసేన సన్నిపతితమ్పి సఙ్ఘం దిస్వా, ‘‘అద్ధా ఇమే మమ చరియం ఞత్వా మం ఉక్ఖిపితుకామా సన్నిపతితా’’తి ఏవం అత్తనో వా ఆసఙ్కాహి సరితం ఉసఙ్కితం పరిసఙ్కితం. న తం హోతీతి తం ఏవరూపం బ్రహ్మచరియం సమణధమ్మకరణం తస్స పుగ్గలస్స మహప్ఫలం న హోతి. తస్స అమహప్ఫలభావేనేవ పచ్చయదాయకానమ్పిస్స న మహప్ఫలం హోతి. తస్మా సల్లేఖవుత్తినా భవితబ్బం. సల్లేఖవుత్తినో చ వివాదస్స అవసరో ఏవ నత్థీతి అధిప్పాయో.

గారవో నూపలబ్భతీతి అనుసాసనియా అపదక్ఖిణగ్గాహిభావేన గరుకాతబ్బేసు సబ్రహ్మచారీసు యస్స పుగ్గలస్స గారవో గరుకరణం న విజ్జతి. ఆరకా హోతి సద్ధమ్మాతి సో ఏవరూపో పుగ్గలో పటిపత్తిసద్ధమ్మతోపి పటివేధసద్ధమ్మతోపి దూరే హోతి, న హి తం గరూ సిక్ఖాపేన్తి, అసిక్ఖియమానో అనాదియన్తో న పటిపజ్జతి, అప్పటిపజ్జన్తో కుతో సచ్చాని పటివిజ్ఝిస్సతీతి. తేనాహ – ‘‘ఆరకా హోతి సద్ధమ్మా’’తి. యథా కిం? ‘‘నభం పుథవియా యథా’’తి యథా నభం ఆకాసం పుథవియా పథవీధాతుయా సభావతో దూరే. న కదాచి సమ్మిస్సభావో. తేనేవాహ –

‘‘నభఞ్చ దూరే పథవీ చ దూరే, పారం సముద్దస్స తదాహు దూరే;

తతో హవే దూరతరం వదన్తి, సతఞ్చ ధమ్మో అసతఞ్చ రాజా’’తి.(జా. ౨.౨౧.౪౧౪);

సభియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. నన్దకత్థేరగాథావణ్ణనా

ధిరత్థూతిఆదికా ఆయస్మతో నన్దకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే మహావిభవో సేట్ఠి హుత్వా సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం భిక్ఖునోవాదకానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా సతసహస్సగ్ఘనికేన వత్థేన భగవన్తం పూజేత్వా పణిధానమకాసి, సత్థు బోధిరుక్ఖే పదీపపూజఞ్చ పవత్తేతి. సో తతో పట్ఠాయ దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కకుసన్ధస్స భగవతో కాలే కరవికసకుణో హుత్వా మధురకూజితం కూజన్తో సత్థారం పదక్ఖిణం అకాసి. అపరభాగే మయూరో హుత్వా అఞ్ఞతరస్స పచ్చేకబుద్ధస్స వసనగుహాయ ద్వారే పసన్నమానసో దివసే దివసే తిక్ఖత్తుం మధురవస్సితం వస్సి, ఏవం తత్థ తత్థ పుఞ్ఞాని కత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే సావత్థియం కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా నన్దకోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౨౨-౨౬) –

‘‘పదుముత్తరబుద్ధస్స బోధియా పాదపుత్తమే;

పసన్నచిత్తో సుమనో, తయో ఉక్కే అధారయిం.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, సోహం ఉక్కమధారయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఉక్కదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహా పన హుత్వా విముత్తిసుఖేన వీతినామేన్తో సత్థారా భిక్ఖునీనం ఓవాదే ఆణత్తో ఏకస్మిం ఉపోసథదివసే పఞ్చ భిక్ఖునిసతాని ఏకోవాదేనేవ అరహత్తం పాపేసి. తేన నం భగవా భిక్ఖునోవాదకానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి. అథేకదివసం థేరం సావత్థియం పిణ్డాయ చరన్తం అఞ్ఞతరా పురాణదుతియికా ఇత్థీ కిలేసవసేన ఓలోకేత్వా హసి. థేరో తస్సా తం కిరియం దిస్వా సరీరస్స పటిక్కూలవిభావనముఖేన ధమ్మం కథేన్తో –

౨౭౯. ‘‘ధిరత్థు పూరే దుగ్గన్ధే, మారపక్ఖే అవస్సుతే;

నవసోతాని తే కాయే, యాని సన్దన్తి సబ్బదా.

౨౮౦. ‘‘మా పురాణం అమఞ్ఞిత్థో, మాసాదేసి తథాగతే;

సగ్గేపి తే న రజ్జన్తి, కిమఙ్గం పన మానుసే.

౨౮౧. ‘‘యే చ ఖో బాలా దుమ్మేధా, దుమ్మన్తీ మోహపారుతా;

తాదిసా తత్థ రజ్జన్తి, మారఖిత్తమ్హి బన్ధనే.

౨౮౨. ‘‘యేసం రాగో చ దోసో చ, అవిజ్జా చ విరాజితా;

తాదీ తత్థ న రజ్జన్తి, ఛిన్నసుత్తా అబన్ధనా’’తి. – గాథా అభాసి;

తత్థ ధీతి జిగుచ్ఛనత్థే నిపాతో, రత్థూతి ర-కారో పదసన్ధికరో, ధీ అత్థు తం జిగుచ్ఛామి తవ ధిక్కారో హోతూతి అత్థో. పూరేతిఆదీని తస్సా ధిక్కాతబ్బభావదీపనాని ఆమన్తనవచనాని. పూరేతి అతివియ జేగుచ్ఛేహి నానాకుణపేహి నానావిధఅసుచీహి సమ్పుణ్ణే. దుగ్గన్ధేతి కుణపపూరితత్తా ఏవ సభావదుగ్గన్ధే. మారపక్ఖేతి యస్మా విసభాగవత్థు అన్ధపుథుజ్జనానం అయోనిసోమనసికారనిమిత్తతాయ కిలేసమారం వడ్ఢేతి, దేవపుత్తమారస్స చ ఓతారం పవిట్ఠం దేతి. తస్మా మారస్స పక్ఖో హోతి. తేన వుత్తం ‘‘మారపక్ఖే’’తి. అవస్సుతేతి సబ్బకాలం కిలేసావస్సవనేన తహిం తహిం అసుచినిస్సన్దనేన చ అవస్సుతే. ఇదానిస్సా నవసోతాని తే కాయే, యాని సన్దన్తి సబ్బదాతి ‘‘అక్ఖిమ్హా అక్ఖిగూథకో’’తిఆదినా (సు. ని. ౧౯౯) వుత్తం అసుచినో అవస్సవనట్ఠానం దస్సేతి.

ఏవం పన నవఛిద్దం ధువస్సవం అసుచిభరితం కాయం యథాభూతం జానన్తీ మా పురాణం అమఞ్ఞిత్థోతి పురాణం అజాననకాలే పవత్తం హసితలపితం కీళితం మా మఞ్ఞి, ‘‘ఇదానిపి ఏవం పటిపజ్జిస్సతీ’’తి మా చిన్తేహి. మాసాదేసి తథాగతేతి యథా ఉపనిస్సయసమ్పత్తియా పురిమకా బుద్ధసావకా ఆగతా, యథా వా తే సమ్మాపటిపత్తియా గతా పటిపన్నా, యథా చ రూపారూపధమ్మానం తథలక్ఖణం తథధమ్మే చ అరియసచ్చాని ఆగతా అధిగతా అవబుద్ధా, తథా ఇమేపీతి ఏవం తథా ఆగమనాదిఅత్థేన తథాగతే అరియసావకే పకతిసత్తే వియ అవఞ్ఞాయ కిలేసవసేన చ ఉపసఙ్కమమానా మాసాదేసి. అనాసాదేతబ్బతాయ కారణమాహ. సగ్గేపి తే న రజ్జన్తి, కిమఙ్గం పన మానుసేతి సబ్బఞ్ఞుబుద్ధేనాపి అక్ఖానేన పరియోసాపేతుం అసక్కుణేయ్యసుఖే సగ్గేపి తే సావకబుద్ధా న రజ్జన్తి, సఙ్ఖారేసు ఆదీనవస్స సుపరిదిట్ఠత్తా రాగం న జనేన్తి, కిమఙ్గం పన మీళ్హరాసిసదిసే మానుసే కామగుణే, తత్థ న రజ్జన్తీతి వత్తబ్బమేవ నత్థి.

యే చ ఖోతి యే పన బాల్యప్పయోగతో బాలా, ధమ్మోజపఞ్ఞాయ అభావతో దుమ్మేధా, అసుభే సుభానుపస్సనేన దుచిన్తితచిన్తితాయ దుమ్మన్తీ, మోహేన అఞ్ఞాణేన సబ్బసో పటిచ్ఛాదితచిత్తతాయ మోహపారుతా తాదిసా తథారూపా అన్ధపుథుజ్జనా, తత్థ తస్మిం ఇత్థిసఞ్ఞితే, మారఖిత్తమ్హి బన్ధనే మారేన ఓడ్డితే మారపాసే, రజ్జన్తి రత్తా గిద్ధా గధితా ముచ్ఛితా అజ్ఝోపన్నా తిట్ఠన్తి.

విరాజితాతి యేసం పన ఖీణాసవానం తేలఞ్జనరాగో వియ దుమ్మోచనీయసభావో రాగో సపత్తో వియ లద్ధోకాసో దుస్సనసభావో దోసో అఞ్ఞాణసభావా అవిజ్జా చ అరియమగ్గవిరాగేన సబ్బసో విరాజితా పహీనా సముచ్ఛిన్నా, తాదిసా అగ్గమగ్గసత్థేన ఛిన్నభవనేత్తిసుత్తా తతో ఏవ కత్థచిపి బన్ధనాభావతో అబన్ధనా తత్థ తస్మిం యథావుత్తే మారపాసే న రజ్జన్తి. ఏవం థేరో తస్సా ఇత్థియా ధమ్మం కథేత్వా గతో.

నన్దకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. జమ్బుకత్థేరగాథావణ్ణనా

పఞ్చపఞ్ఞాసాతిఆదికా ఆయస్మతో జమ్బుకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో తిస్సస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థు సమ్మాసమ్బోధిం సద్దహన్తో బోధిరుక్ఖం వన్దిత్వా బీజనేన పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సాసనే పబ్బజిత్వా అఞ్ఞతరేన ఉపాసకేన కారితే ఆరామే ఆవాసికో హుత్వా విహరతి తేన ఉపట్ఠీయమానో. అథేకదివసం ఏకో ఖీణాసవత్థేరో లూఖచీవరధరో కేసోహరణత్థం అరఞ్ఞతో గామాభిముఖో ఆగచ్ఛతి, తం దిస్వా సో ఉపాసకో ఇరియాపథే పసీదిత్వా కప్పకేన కేసమస్సూని ఓహారాపేత్వా పణీతభోజనం భోజేత్వా సున్దరాని చీవరాని దత్వా ‘‘ఇధేవ, భన్తే, వసథా’’తి వసాపేతి. తం దిస్వా ఆవాసికో ఇస్సామచ్ఛేరపకతో ఖీణాసవత్థేరం ఆహ – ‘‘వరం తే, భిక్ఖు, ఇమినా పాపుపాసకేన ఉపట్ఠీయమానస్స ఏవం ఇధ వసనతో అఙ్గులీహి కేసే లుఞ్చిత్వా అచేలస్స సతో గూథముత్తాహారజీవన’’న్తి. ఏవఞ్చ పన వత్వా తావదేవ వచ్చకుటిం పవిసిత్వా పాయాసం వడ్ఢేన్తో వియ హత్థేన గూథం వడ్ఢేత్వా వడ్ఢేత్వా యావదత్థం ఖాది, ముత్తఞ్చ పివి. ఇమినా నియామేన యావతాయుకం ఠత్వా కాలఙ్కత్వా నిరయే పచ్చిత్వా పున గూథముత్తాహారో వసిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన మనుస్సేసు ఉప్పన్నోపి పఞ్చ జాతిసతాని నిగణ్ఠో హుత్వా గూథభక్ఖో అహోసి.

పున ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మనుస్సయోనియం నిబ్బత్తమానోపి అరియూపవాదబలేన దుగ్గతకూలే నిబ్బత్తిత్వా థఞ్ఞం వా ఖీరం వా సప్పిం వా పాయమానో, తం ఛడ్డేత్వా ముత్తమేవ పివతి, ఓదనం భోజియమానో, తం ఛడ్డేత్వా గూథమేవ ఖాదతి, ఏవం గూథముత్తపరిభోగేన వడ్ఢన్తో వయప్పత్తోపి తదేవ పరిభుఞ్జతి. మనుస్సా తతో వారేతుం అసక్కోన్తా పరిచ్చజింసు. సో ఞాతకేహి పరిచ్చత్తో నగ్గపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా న న్హాయతి, రజోజల్లధరో కేసమస్సూని లుఞ్చిత్వా అఞ్ఞే ఇరియాపథే పటిక్ఖిపిత్వా ఏకపాదేన తిట్ఠతి, నిమన్తనం న సాదియతి, మాసోపవాసం అధిట్ఠాయ పుఞ్ఞత్థికేహి దిన్నం భోజనం మాసే మాసే ఏకవారం కుసగ్గేన గహేత్వా దివా జివ్హగ్గేన లేహతి, రత్తియం పన ‘‘అల్లగూథం సప్పాణక’’న్తి అఖాదిత్వా సుక్ఖగూథమేవ ఖాదతి, ఏవం కరోన్తస్స పఞ్చపఞ్ఞాసవస్సాని వీతివత్తాని మహాజనో ‘‘మహాతపో పరమప్పిచ్ఛో’’తి మఞ్ఞమానో తన్నిన్నో తప్పోణో అహోసి.

అథ భగవా తస్స హదయబ్భన్తరే ఘటే పదీపం వియ అరహత్తూపనిస్సయం పజ్జలన్తం దిస్వా సయమేవ తత్థ గన్త్వా ధమ్మం దేసేత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాపేత్వా, ఏహిభిక్ఖూపసమ్పదాయ లద్ధూపసమ్పదం విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తే పతిట్ఠాపేసి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారో పన ధమ్మపదే ‘‘మాసే మాసే కుసగ్గేనా’’తి గాథావణ్ణనాయ (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.జమ్బుకత్థేరవత్థు) వుత్తనయేన వేదితబ్బో. అరహత్తే పన పతిట్ఠితో పరినిబ్బానకాలే ‘‘ఆదితో మిచ్ఛా పటిపజ్జిత్వాపి సమ్మాసమ్బుద్ధం నిస్సాయ సావకేన అధిగన్తబ్బం మయా అధిగత’’న్తి దస్సేన్తో –

౨౮౩. ‘‘పఞ్చపఞ్ఞాసవస్సాని, రజోజల్లమధారయిం;

భుఞ్జన్తో మాసికం భత్తం, కేసమస్సుం అలోచయిం.

౨౮౪. ‘‘ఏకపాదేన అట్ఠాసిం, ఆసనం పరివజ్జయిం;

సుక్ఖగూథాని చ ఖాదిం, ఉద్దేసఞ్చ న సాదియిం.

౨౮౫. ‘‘ఏతాదిసం కరిత్వాన, బహుం దుగ్గతిగామినం;

వుయ్హమానో మహోఘేన, బుద్ధం సరణమాగమం.

౨౮౬. ‘‘సరణగమనం పస్స, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా చతస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ పఞ్చపఞ్ఞాసవస్సాని, రజోజల్లమధారయిన్తి నగ్గపబ్బజ్జూపగమనేన న్హానపటిక్ఖేపతో పఞ్చాధికాని పఞ్ఞాసవస్సాని సరీరే లగ్గం ఆగన్తుకరేణుసఙ్ఖాతం రజో, సరీరమలసఙ్ఖాతం జల్లఞ్చ కాయేన ధారేసిం. భుఞ్జన్తో మాసికం భత్తన్తి రత్తియం గూథం ఖాదన్తో లోకవఞ్చనత్థం మాసోపవాసికో నామ హుత్వా పుఞ్ఞత్థికేహి దిన్నం భోజనం మాసే మాసే ఏకవారం జివ్హగ్గే పఠనవసేన భుఞ్జన్తో అలోచయిన్తి తాదిసచ్ఛారికాపక్ఖేపేన సిథిలమూలం కేసమస్సుం అఙ్గులీహి లుఞ్చాపేసిం.

ఏకపాదేన అట్ఠాసిం, ఆసనం పరివజ్జయిన్తి సబ్బేన సబ్బం ఆసనం నిసజ్జం పరివజ్జేసిం, తిట్ఠన్తో చ ఉభో హత్థే ఉక్ఖిపిత్వా ఏకేనేవ పాదేన అట్ఠాసిం. ఉద్దేసన్తి నిమన్తనం. ఉదిస్సకతన్తి కేచి. న సాదియిన్తి న సమ్పటిచ్ఛిం పటిక్ఖిపిన్తి అత్థో.

ఏతాదిసం కరిత్వాన, బహుం దుగ్గతిగామినన్తి ఏతాదిసం ఏవరూపం విపాకనిబ్బత్తనకం దుగ్గతిగామినం బహుం పాపకమ్మం పురిమజాతీసు ఇధ చ కత్వా ఉప్పాదేత్వా. వుయ్హమానో మహోఘేనాతి కామోఘాదినా మహతా ఓఘేన విసేసతో దిట్ఠోఘేన అపాయసముద్దం పతిఆకడ్ఢియమానో, బుద్ధం సరణమాగమన్తి తాదిసేన పుఞ్ఞకమ్మచ్ఛిద్దేన కిచ్ఛేన మనుస్సత్తభావం లభిత్వా ఇదాని పుఞ్ఞబలేన బుద్ధం ‘‘సరణ’’న్తి ఆగమాసిం, ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా’’తి అవేచ్చపసాదేన సత్థరి పసీదిం. సరణగమనం పస్స, పస్స ధమ్మసుధమ్మతన్తి ఆయతనగతం మమ సరణగమనం పస్స, పస్స సాసనధమ్మస్స చ సుధమ్మతం యోహం తథామిచ్ఛాపటిపన్నోపి ఏకోవాదేనేవ సత్థారా ఏదిసం సమ్పత్తిం సమ్పాపితో. ‘‘తిస్సో విజ్జా’’తిఆదినా తం సమ్పత్తిం దస్సేతి తేనాహ (అప. థేర ౨.౪౬.౧౭-౨౧) –

‘‘తిస్సస్సాహం భగవతో, బోధిరుక్ఖమవన్దియం;

పగ్గయ్హ బీజనిం తత్థ, సీహాసనమబీజహం.

‘‘ద్వేనవుతే ఇతో కప్పే, సీహాసనమబీజహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బీజనాయ ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

జమ్బుకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. సేనకత్థేరగాథావణ్ణనా

స్వాగతం వతాతిఆదికా ఆయస్మతో సేనకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో మోరహత్థేన భగవన్తం పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా ఉరువేలకస్సపత్థేరస్స భగినియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తి, సేనకోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో ఘరావాసం వసతి. తేన చ సమయేన మహాజనో సంవచ్ఛరే సంవచ్ఛరే ఫగ్గునమాసే ఉత్తరఫగ్గుననక్ఖత్తే ఉస్సవం అనుభవన్తో గయాయం తిత్థాభిసేకం కరోతి. తేన తం ఉస్సవం ‘‘గయాఫగ్గూ’’తి వదన్తి. అథ భగవా తాదిసే ఉస్సవదివసే వేనేయ్యానుకమ్పాయ గయాతిత్థసమీపే విహరతి, మహాజనోపి తిత్థాభిసేకాధిప్పాయేన తతో తతో తం ఠానం ఉపగచ్ఛతి. తస్మిం ఖణే సేనకోపి తిత్థాభిసేకత్థం తం ఠానం ఉపగతో సత్థారం ధమ్మం దేసేన్తం దిస్వా ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౯-౧౬) –

‘‘మోరహత్థం గహేత్వాన, ఉపేసిం లోకనాయకం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, మోరహత్థమదాసహం.

‘‘ఇమినా మోరహత్థేన, చేతనాపణిధీహి చ;

నిబ్బాయింసు తయో అగ్గీ, లభామి విపులం సుఖం.

‘‘అహో బుద్ధో అహో ధమ్మో, అహో నో సత్థుసమ్పదా;

దత్వానహం మోరహత్థం, లభామి విపులం సుఖం.

‘‘తియగ్గీ నిబ్బుతా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

సబ్బాసవా పరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, మోరహత్థస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా సఞ్జాతసోమనస్సో ఉదానవసేన –

౨౮౭. ‘‘స్వాగతం వత మే ఆసి, గయాయం గయఫగ్గుయా;

యం అద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, దేసేన్తం ధమ్మముత్తమం.