౫. జమ్బుకత్థేరగాథావణ్ణనా

పఞ్చపఞ్ఞాసాతిఆదికా ఆయస్మతో జమ్బుకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో తిస్సస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థు సమ్మాసమ్బోధిం సద్దహన్తో బోధిరుక్ఖం వన్దిత్వా బీజనేన పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సాసనే పబ్బజిత్వా అఞ్ఞతరేన ఉపాసకేన కారితే ఆరామే ఆవాసికో హుత్వా విహరతి తేన ఉపట్ఠీయమానో. అథేకదివసం ఏకో ఖీణాసవత్థేరో లూఖచీవరధరో కేసోహరణత్థం అరఞ్ఞతో గామాభిముఖో ఆగచ్ఛతి, తం దిస్వా సో ఉపాసకో ఇరియాపథే పసీదిత్వా కప్పకేన కేసమస్సూని ఓహారాపేత్వా పణీతభోజనం భోజేత్వా సున్దరాని చీవరాని దత్వా ‘‘ఇధేవ, భన్తే, వసథా’’తి వసాపేతి. తం దిస్వా ఆవాసికో ఇస్సామచ్ఛేరపకతో ఖీణాసవత్థేరం ఆహ – ‘‘వరం తే, భిక్ఖు, ఇమినా పాపుపాసకేన ఉపట్ఠీయమానస్స ఏవం ఇధ వసనతో అఙ్గులీహి కేసే లుఞ్చిత్వా అచేలస్స సతో గూథముత్తాహారజీవన’’న్తి. ఏవఞ్చ పన వత్వా తావదేవ వచ్చకుటిం పవిసిత్వా పాయాసం వడ్ఢేన్తో వియ హత్థేన గూథం వడ్ఢేత్వా వడ్ఢేత్వా యావదత్థం ఖాది, ముత్తఞ్చ పివి. ఇమినా నియామేన యావతాయుకం ఠత్వా కాలఙ్కత్వా నిరయే పచ్చిత్వా పున గూథముత్తాహారో వసిత్వా తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన మనుస్సేసు ఉప్పన్నోపి పఞ్చ జాతిసతాని నిగణ్ఠో హుత్వా గూథభక్ఖో అహోసి.

పున ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మనుస్సయోనియం నిబ్బత్తమానోపి అరియూపవాదబలేన దుగ్గతకూలే నిబ్బత్తిత్వా థఞ్ఞం వా ఖీరం వా సప్పిం వా పాయమానో, తం ఛడ్డేత్వా ముత్తమేవ పివతి, ఓదనం భోజియమానో, తం ఛడ్డేత్వా గూథమేవ ఖాదతి, ఏవం గూథముత్తపరిభోగేన వడ్ఢన్తో వయప్పత్తోపి తదేవ పరిభుఞ్జతి. మనుస్సా తతో వారేతుం అసక్కోన్తా పరిచ్చజింసు. సో ఞాతకేహి పరిచ్చత్తో నగ్గపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా న న్హాయతి, రజోజల్లధరో కేసమస్సూని లుఞ్చిత్వా అఞ్ఞే ఇరియాపథే పటిక్ఖిపిత్వా ఏకపాదేన తిట్ఠతి, నిమన్తనం న సాదియతి, మాసోపవాసం అధిట్ఠాయ పుఞ్ఞత్థికేహి దిన్నం భోజనం మాసే మాసే ఏకవారం కుసగ్గేన గహేత్వా దివా జివ్హగ్గేన లేహతి, రత్తియం పన ‘‘అల్లగూథం సప్పాణక’’న్తి అఖాదిత్వా సుక్ఖగూథమేవ ఖాదతి, ఏవం కరోన్తస్స పఞ్చపఞ్ఞాసవస్సాని వీతివత్తాని మహాజనో ‘‘మహాతపో పరమప్పిచ్ఛో’’తి మఞ్ఞమానో తన్నిన్నో తప్పోణో అహోసి.

అథ భగవా తస్స హదయబ్భన్తరే ఘటే పదీపం వియ అరహత్తూపనిస్సయం పజ్జలన్తం దిస్వా సయమేవ తత్థ గన్త్వా ధమ్మం దేసేత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాపేత్వా, ఏహిభిక్ఖూపసమ్పదాయ లద్ధూపసమ్పదం విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తే పతిట్ఠాపేసి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారో పన ధమ్మపదే ‘‘మాసే మాసే కుసగ్గేనా’’తి గాథావణ్ణనాయ (ధ. ప. అట్ఠ. ౧.జమ్బుకత్థేరవత్థు) వుత్తనయేన వేదితబ్బో. అరహత్తే పన పతిట్ఠితో పరినిబ్బానకాలే ‘‘ఆదితో మిచ్ఛా పటిపజ్జిత్వాపి సమ్మాసమ్బుద్ధం నిస్సాయ సావకేన అధిగన్తబ్బం మయా అధిగత’’న్తి దస్సేన్తో –

౨౮౩. ‘‘పఞ్చపఞ్ఞాసవస్సాని, రజోజల్లమధారయిం;

భుఞ్జన్తో మాసికం భత్తం, కేసమస్సుం అలోచయిం.

౨౮౪. ‘‘ఏకపాదేన అట్ఠాసిం, ఆసనం పరివజ్జయిం;

సుక్ఖగూథాని చ ఖాదిం, ఉద్దేసఞ్చ న సాదియిం.

౨౮౫. ‘‘ఏతాదిసం కరిత్వాన, బహుం దుగ్గతిగామినం;

వుయ్హమానో మహోఘేన, బుద్ధం సరణమాగమం.

౨౮౬. ‘‘సరణగమనం పస్స, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా చతస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ పఞ్చపఞ్ఞాసవస్సాని, రజోజల్లమధారయిన్తి నగ్గపబ్బజ్జూపగమనేన న్హానపటిక్ఖేపతో పఞ్చాధికాని పఞ్ఞాసవస్సాని సరీరే లగ్గం ఆగన్తుకరేణుసఙ్ఖాతం రజో, సరీరమలసఙ్ఖాతం జల్లఞ్చ కాయేన ధారేసిం. భుఞ్జన్తో మాసికం భత్తన్తి రత్తియం గూథం ఖాదన్తో లోకవఞ్చనత్థం మాసోపవాసికో నామ హుత్వా పుఞ్ఞత్థికేహి దిన్నం భోజనం మాసే మాసే ఏకవారం జివ్హగ్గే పఠనవసేన భుఞ్జన్తో అలోచయిన్తి తాదిసచ్ఛారికాపక్ఖేపేన సిథిలమూలం కేసమస్సుం అఙ్గులీహి లుఞ్చాపేసిం.

ఏకపాదేన అట్ఠాసిం, ఆసనం పరివజ్జయిన్తి సబ్బేన సబ్బం ఆసనం నిసజ్జం పరివజ్జేసిం, తిట్ఠన్తో చ ఉభో హత్థే ఉక్ఖిపిత్వా ఏకేనేవ పాదేన అట్ఠాసిం. ఉద్దేసన్తి నిమన్తనం. ఉదిస్సకతన్తి కేచి. న సాదియిన్తి న సమ్పటిచ్ఛిం పటిక్ఖిపిన్తి అత్థో.

ఏతాదిసం కరిత్వాన, బహుం దుగ్గతిగామినన్తి ఏతాదిసం ఏవరూపం విపాకనిబ్బత్తనకం దుగ్గతిగామినం బహుం పాపకమ్మం పురిమజాతీసు ఇధ చ కత్వా ఉప్పాదేత్వా. వుయ్హమానో మహోఘేనాతి కామోఘాదినా మహతా ఓఘేన విసేసతో దిట్ఠోఘేన అపాయసముద్దం పతిఆకడ్ఢియమానో, బుద్ధం సరణమాగమన్తి తాదిసేన పుఞ్ఞకమ్మచ్ఛిద్దేన కిచ్ఛేన మనుస్సత్తభావం లభిత్వా ఇదాని పుఞ్ఞబలేన బుద్ధం ‘‘సరణ’’న్తి ఆగమాసిం, ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా’’తి అవేచ్చపసాదేన సత్థరి పసీదిం. సరణగమనం పస్స, పస్స ధమ్మసుధమ్మతన్తి ఆయతనగతం మమ సరణగమనం పస్స, పస్స సాసనధమ్మస్స చ సుధమ్మతం యోహం తథామిచ్ఛాపటిపన్నోపి ఏకోవాదేనేవ సత్థారా ఏదిసం సమ్పత్తిం సమ్పాపితో. ‘‘తిస్సో విజ్జా’’తిఆదినా తం సమ్పత్తిం దస్సేతి తేనాహ (అప. థేర ౨.౪౬.౧౭-౨౧) –

‘‘తిస్సస్సాహం భగవతో, బోధిరుక్ఖమవన్దియం;

పగ్గయ్హ బీజనిం తత్థ, సీహాసనమబీజహం.

‘‘ద్వేనవుతే ఇతో కప్పే, సీహాసనమబీజహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బీజనాయ ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

జమ్బుకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.