౬. సేనకత్థేరగాథావణ్ణనా

స్వాగతం వతాతిఆదికా ఆయస్మతో సేనకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో మోరహత్థేన భగవన్తం పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా ఉరువేలకస్సపత్థేరస్స భగినియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తి, సేనకోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో ఘరావాసం వసతి. తేన చ సమయేన మహాజనో సంవచ్ఛరే సంవచ్ఛరే ఫగ్గునమాసే ఉత్తరఫగ్గుననక్ఖత్తే ఉస్సవం అనుభవన్తో గయాయం తిత్థాభిసేకం కరోతి. తేన తం ఉస్సవం ‘‘గయాఫగ్గూ’’తి వదన్తి. అథ భగవా తాదిసే ఉస్సవదివసే వేనేయ్యానుకమ్పాయ గయాతిత్థసమీపే విహరతి, మహాజనోపి తిత్థాభిసేకాధిప్పాయేన తతో తతో తం ఠానం ఉపగచ్ఛతి. తస్మిం ఖణే సేనకోపి తిత్థాభిసేకత్థం తం ఠానం ఉపగతో సత్థారం ధమ్మం దేసేన్తం దిస్వా ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౯-౧౬) –

‘‘మోరహత్థం గహేత్వాన, ఉపేసిం లోకనాయకం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, మోరహత్థమదాసహం.

‘‘ఇమినా మోరహత్థేన, చేతనాపణిధీహి చ;

నిబ్బాయింసు తయో అగ్గీ, లభామి విపులం సుఖం.

‘‘అహో బుద్ధో అహో ధమ్మో, అహో నో సత్థుసమ్పదా;

దత్వానహం మోరహత్థం, లభామి విపులం సుఖం.

‘‘తియగ్గీ నిబ్బుతా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

సబ్బాసవా పరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, మోరహత్థస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా సఞ్జాతసోమనస్సో ఉదానవసేన –

౨౮౭. ‘‘స్వాగతం వత మే ఆసి, గయాయం గయఫగ్గుయా;

యం అద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, దేసేన్తం ధమ్మముత్తమం.

౨౮౮. ‘‘మహప్పభం గణాచరియం, అగ్గపత్తం వినాయకం;

సదేవకస్స లోకస్స, జినం అతులదస్సనం.

౨౮౯. ‘‘మహానాగం మహావీరం, మహాజుతిమనాసవం;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణం, సత్థారమకుతోభయం.

౨౯౦. ‘‘చిరసఙ్కిలిట్ఠం వత మం, దిట్ఠిసన్దానబన్ధితం;

విమోచయి సో భగవా, సబ్బగన్థేహి సేనక’’న్తి. –

చతస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ స్వాగతం వత మే ఆసీతి మయా సుట్ఠు ఆగతం వత ఆసి. మమ వా సున్దరం వత ఆగమనం ఆసి. గయాయన్తి గయాతిత్థసమీపే. గయఫగ్గుయాతి ‘‘గయాఫగ్గూ’’తి లద్ధవోహారే ఫగ్గునమాసస్స ఉత్తరఫగ్గునీనక్ఖత్తే. ‘‘య’’న్తిఆది స్వాగతభావస్స కారణదస్సనం. తత్థ యన్తి యస్మా. అద్దసాసిన్తి అద్దక్ఖిం. సమ్బుద్ధన్తి సమ్మా సామం సబ్బధమ్మానం బుద్ధత్తా సమ్బుద్ధం. దేసేన్తం ధమ్మముత్తమన్తి ఉత్తమం అగ్గం సబ్బసేట్ఠం ఏకన్తనియ్యానికం ధమ్మం వేనేయ్యజ్ఝాసయానురూపం భాసన్తం.

మహప్పభన్తి మహతియా సరీరప్పభాయ ఞాణప్పభాయ చ సమన్నాగతం. గణాచరియన్తి భిక్ఖుపరిసాదీనం గణానం ఉత్తమేన దమథేన ఆచారసిక్ఖాపనేన గణాచరియం. అగ్గభూతానం సీలాదీనం గుణానం అధిగమేన అగ్గప్పత్తం. దేవమనుస్సాదీనం పరమేన వినయేన వినయనతో, సయం నాయకరహితత్తా చ వినాయకం. కేనచి అనభిభూతో హుత్వా సకలం లోకం అభిభవిత్వా ఠితత్తా, పఞ్చన్నమ్పి మారానం జితత్తా చ సదేవకస్స లోకస్స జినం సదేవకే లోకే అగ్గజినం, బాత్తింసవరమహాపురిసలక్ఖణఅసీతిఅనుబ్యఞ్జనాదిపటిమణ్డితరూపకాయతాయ దసబలచతువేసారజ్జాదిగుణపటిమణ్డితధమ్మకాయతాయ చ సదేవకేన లోకేన అపరిమేయ్యదస్సనతాయ అసదిసదస్సనతాయ చ అతులదస్సనం.

గతిబలపరక్కమాదిసమ్పత్తియా మహానాగసదిసత్తా, నాగేసుపి ఖీణాసవేసు మహానుభావతాయ చ మహానాగం. మారసేనావిమథనతో మహావిక్కన్తతాయ చ మహావీరం. మహాజుతిన్తి మహాపతాపం మహాతేజన్తి అత్థో. నత్థి ఏతస్స చత్తారోపి ఆసవాతి అనాసవం. సబ్బే ఆసవా సవాసనా పరిక్ఖీణా ఏతస్సాతి సబ్బాసవపరిక్ఖీణం. కామం సావకబుద్ధా పచ్చేకబుద్ధా చ ఖీణాసవావ, సబ్బఞ్ఞుబుద్ధా ఏవ పన సవాసనే ఆసవే ఖేపేన్తీతి దస్సనత్థం ‘‘అనాసవ’’న్తి వత్వా పున ‘‘సబ్బాసవపరిక్ఖీణ’’న్తి వుత్తం. తేన వుత్తం – ‘‘సబ్బే ఆసవా సవాసనా పరిక్ఖీణా ఏతస్సాతి సబ్బాసవపరిక్ఖీణ’’న్తి. దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థేహి యథారహం వేనేయ్యానం అనుసాసనతో సత్థారం, చతువేసారజ్జవిసారదతాయ కుతోచిపి భయాభావతో అకుతోభయం, ఏవరూపం సమ్మాసమ్బుద్ధం యం యస్మా అద్దసాసిం, తస్మా స్వాగతం వత మే ఆసీతి యోజనా.

ఇదాని సత్థు దస్సనేన అత్తనా లద్ధగుణం దస్సేన్తో చతుత్థం గాథమాహ. తస్సత్థో – కఞ్జియపుణ్ణలాబు వియ తక్కభరితచాటి వియ వసాపీతపిలోతికా వియ చ సంకిలేసవత్థూహి అనమతగ్గే సంసారే చిరకాలం సంకిలిట్ఠం. గద్దులబన్ధితం వియ థమ్భే సారమేయం సక్కాయథమ్భే దిట్ఠిసన్దానేన, దిట్ఠిబన్ధనేన బన్ధితం బద్ధం, తతో విమోచేన్తో చ అభిజ్ఝాదీహి సబ్బగన్థే హి మం సేనకం అరియమగ్గహత్థేన, విమోచయి వత సో భగవా మయ్హం సత్థాతి భగవతి అభిప్పసాదం పవేదేతి.

సేనకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.