౩. సభియత్థేరగాథావణ్ణనా

పరే చాతిఆదికా ఆయస్మతో సభియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో కకుసన్ధస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం దివావిహారాయ గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో ఉపాహనం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపే భగవతి పరినిబ్బుతే పతిట్ఠితే సువణ్ణచేతియే ఛహి కులపుత్తేహి సద్ధిం అత్తసత్తమో సాసనే పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో విసేసం నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తో ఇతరే ఆహ – ‘‘మయం పిణ్డపాతాయ గచ్ఛన్తో జీవితే సాపేక్ఖా హోమ, జీవితే సాపేక్ఖేన చ న సక్కా లోకుత్తరధమ్మం అధిగన్తుం, పుథుజ్జనకాలఙ్కిరియా చ దుక్ఖా. హన్ద, మయం నిస్సేణిం బన్ధిత్వా పబ్బతం అభిరుయ్హ కాయే చ జీవితే చ అనపేక్ఖా సమణధమ్మం కరోమా’’తి. తే తథా అకంసు.

అథ నేసం మహాథేరో ఉపనిస్సయసమ్పన్నత్తా తదహేవ ఛళభిఞ్ఞో హుత్వా ఉత్తరకురుతో పిణ్డపాతం ఉపనేసి. ఇతరే – ‘‘తుమ్హే, భన్తే, కతకిచ్చా తుమ్హేహి సద్ధిం సల్లాపమత్తమ్పి పపఞ్చో, సమణధమ్మమేవ మయం కరిస్సామ, తుమ్హే అత్తనా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారమనుయుఞ్జథా’’తి వత్వా పిణ్డపాతం పటిక్ఖిపింసు. థేరో నే సమ్పటిచ్ఛాపేతుం అసక్కోన్తో అగమాసి.

తతో నేసం ఏకో ద్వీహతీహచ్చయేన అభిఞ్ఞాపరివారం అనాగామిఫలం సచ్ఛికత్వా తథేవ వత్వా తేహి పటిక్ఖిత్తో అగమాసి. తేసు ఖీణాసవత్థేరో పరినిబ్బాయి, అనాగామీ సుద్ధావాసేసు ఉప్పజ్జి. ఇతరే పుథుజ్జనకాలఙ్కిరియమేవ కత్వా ఛసు కామసగ్గేసు అనులోమపటిలోమతో దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవిత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే దేవలోకా చవిత్వా ఏకో మల్లరాజకులే పటిసన్ధిం గణ్హి, ఏకో గన్ధారరాజకులే, ఏకో బాహిరరట్ఠే, ఏకో రాజగహే ఏకిస్సా కులదారికాయ కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. ఇతరో అఞ్ఞతరిస్సా పరిబ్బాజికాయ కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం అగ్గహేసి. సా కిర అఞ్ఞతరస్స ఖత్తియస్స ధీతా, నం మాతాపితరో – ‘‘అమ్హాకం ధీతా సమయన్తరం జానాతూ’’తి ఏకస్స పరిబ్బాజకస్స నియ్యాదయింసు. అథేకో పరిబ్బాజకో తాయ సద్ధిం విప్పటిపజ్జి. సా తేన గబ్భం గణ్హి. తం గబ్భినిం దిస్వా పరిబ్బాజకా నిక్కడ్ఢింసు. సా అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తీ అన్తరామగ్గే సభాయం విజాయి. తేనస్స సభియోత్వేవ నామం అకాసి. సో వడ్ఢిత్వా పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా నానాసత్థాని ఉగ్గహేత్వా మహావాదీ హుత్వా వాదప్పసుతో విచరన్తో అత్తనా సదిసం అదిస్వా నగరద్వారే అస్సమం కారేత్వా ఖత్తియకుమారాదయో సిప్పం సిక్ఖాపేన్తో విహరన్తో అత్తనో మాతుయా ఇత్థిభావం జిగుచ్ఛిత్వా ఝానం ఉప్పాదేత్వా బ్రహ్మలోకే ఉప్పన్నాయ అభిసఙ్ఖరిత్వా దిన్నే వీసతిపఞ్హే గహేత్వా తే తే సమణబ్రాహ్మణే పుచ్ఛి. తే చస్స తేసం పఞ్హానం అత్థం బ్యాకాతుం నాసక్ఖింసు. సభియసుత్తవణ్ణనాయం (సు. ని. అట్ఠ. ౨. సభియసుత్తవణ్ణనా) పన ‘‘సుద్ధావాసబ్రహ్మా తే పఞ్హే అభిసఙ్ఖరిత్వా అదాసీ’’తి ఆగతం.

యదా పన భగవా పవత్తవరధమ్మచక్కో అనుపుబ్బేన రాజగహం ఆగన్త్వా వేళువనే విహాసి, తదా సభియో తత్థ గన్త్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా తే పఞ్హే పుచ్ఛి. సత్థా తస్స తే పఞ్హే బ్యాకాసీతి సబ్బం సభియసుత్తే (సు. ని. సభియసుత్తం) ఆగతనయేన వేదితబ్బం. సభియో పన భగవతా తేసు పఞ్హేసు బ్యాకతేసు పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౨౭-౩౧) –

‘‘కకుసన్ధస్స మునినో, బ్రాహ్మణస్స వుసీమతో;

దివావిహారం వజతో, అక్కమనమదాసహం.

‘‘ఇమస్మింయేవ కప్పమ్హి, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, అక్కమనస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహా పన హుత్వా దేవదత్తే సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమన్తే దేవదత్తపక్ఖికానం భిక్ఖూనం ఓవాదం దేన్తో –

౨౭౫. ‘‘పరే చ న విజానన్తి, మయమేత్థ యమామసే;

యే చ తత్థ విజానన్తి, తతో సమ్మన్తి మేధగా.

౨౭౬. ‘‘యదా చ అవిజానన్తా, ఇరియన్త్యమరా వియ;

విజానన్తి చ యే ధమ్మం, ఆతురేసు అనాతురా.

౨౭౭. ‘‘యం కిఞ్చి సిథిలం కమ్మం, సంకిలిట్ఠఞ్చ యం వతం;

సఙ్కస్సరం బ్రహ్మచరియం, న తం హోతి మహప్ఫలం.

౨౭౮. ‘‘యస్స సబ్రహ్మచారీసు, గారవో నూపలబ్భతి;

ఆరకా హోతి సద్ధమ్మా, నభం పుథవియా యథా’’తి. –

చతూహి గాథాహి ధమ్మం దేసేసి.

తత్థ పరేతి పణ్డితే ఠపేత్వా తతో అఞ్ఞే – ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తి ‘‘ధమ్మం అధమ్మో’’తిఆదిభేదకరవత్థుదీపనవసేన వివాదప్పసుతా పరే నామ. తే తత్థ వివాదం కరోన్తా ‘‘మయం యమామసే ఉపరమామ నస్సామ సతతం సమితం మచ్చుసన్తికం గచ్ఛామా’’తి న జానన్తి. యే చ తత్థ విజానన్తీతి యే తత్థ పణ్డితా – ‘‘మయం మచ్చుసమీపం గచ్ఛామా’’తి విజానన్తి. తతో సమ్మన్తి మేధగాతి ఏవఞ్హి తే జానన్తా యోనిసోమనసికారం ఉప్పాదేత్వా మేధగానం కలహానం వూపసమాయ పటిపజ్జన్తి. అథ నేసం తాయ పటిపత్తియా తే మేధగా సమ్మన్తి. అథ వా పరే చాతి యే సత్థు ఓవాదానుసాసనియా అగ్గహణేన సాసనతో బాహిరతాయ పరే, తే యావ ‘‘మయం మిచ్ఛాగాహం గహేత్వా ఏత్థ ఇధ లోకే సాసనస్స పటినిగ్గాహేన యమామసే వాయమామా’’తి న విజానన్తి, తావ వివాదా న వూపసమ్మన్తి, యదా పన తస్స గాహస్స విస్సజ్జనవసేన యే చ తత్థ తేసు వివాదప్పసుతేసు అధమ్మధమ్మాదికే అధమ్మధమ్మాదితో యథాభూతం విజానన్తి, తతో తేసం సన్తికా తే పణ్డితపురిసే నిస్సాయ వివాదసఙ్ఖాతా మేధగా సమ్మన్తీతి ఏవమ్పేత్థ అత్థో వేదితబ్బో.

యదాతి యస్మిం కాలే. అవిజానన్తాతి వివాదస్స వూపసమూపాయం, ధమ్మాధమ్మే వా యాథావతో అజానన్తా. ఇరియన్త్యమరా వియాతి అమరా వియ జరామరణం అతిక్కన్తా వియ ఉద్ధతా ఉన్నళా చపలా ముఖరా విప్పకిణ్ణవాచా హుత్వా వత్తన్తి చరన్తి విచరన్తి తదా వివాదో న వూపసమ్మతేవ. విజానన్తి చ యే ధమ్మం, ఆతురేసు అనాతురాతి యే పన సత్థు సాసనధమ్మం యథాభూతం జానన్తి, తే కిలేసరోగేన ఆతురేసు సత్తేసు అనాతురా నిక్కిలేసా అనీఘా విహరన్తి, తేసం వసేన వివాదో అచ్చన్తమేవ వూపసమ్మతీతి అధిప్పాయో.

యం కిఞ్చి సిథిలం కమ్మన్తి ఓలియిత్వా కరణేన సిథిలగాహం కత్వా సాథలిభావేన కతం యం కిఞ్చి కుసలకమ్మం. సంకిలిట్ఠన్తి వేసీఆదికే అగోచరే చరణేన, కుహనాదిమిచ్ఛాజీవేన వా సంకిలిట్ఠం వతసమాదానం. సఙ్కస్సరన్తి సఙ్కాహి సరితబ్బం, విహారే కిఞ్చి అసారుప్పం సుత్వా – ‘‘నూన అసుకేన కత’’న్తి పరేహి అసఙ్కితబ్బం, ఉపోసథకిచ్చాదీసు అఞ్ఞతరకిచ్చవసేన సన్నిపతితమ్పి సఙ్ఘం దిస్వా, ‘‘అద్ధా ఇమే మమ చరియం ఞత్వా మం ఉక్ఖిపితుకామా సన్నిపతితా’’తి ఏవం అత్తనో వా ఆసఙ్కాహి సరితం ఉసఙ్కితం పరిసఙ్కితం. న తం హోతీతి తం ఏవరూపం బ్రహ్మచరియం సమణధమ్మకరణం తస్స పుగ్గలస్స మహప్ఫలం న హోతి. తస్స అమహప్ఫలభావేనేవ పచ్చయదాయకానమ్పిస్స న మహప్ఫలం హోతి. తస్మా సల్లేఖవుత్తినా భవితబ్బం. సల్లేఖవుత్తినో చ వివాదస్స అవసరో ఏవ నత్థీతి అధిప్పాయో.

గారవో నూపలబ్భతీతి అనుసాసనియా అపదక్ఖిణగ్గాహిభావేన గరుకాతబ్బేసు సబ్రహ్మచారీసు యస్స పుగ్గలస్స గారవో గరుకరణం న విజ్జతి. ఆరకా హోతి సద్ధమ్మాతి సో ఏవరూపో పుగ్గలో పటిపత్తిసద్ధమ్మతోపి పటివేధసద్ధమ్మతోపి దూరే హోతి, న హి తం గరూ సిక్ఖాపేన్తి, అసిక్ఖియమానో అనాదియన్తో న పటిపజ్జతి, అప్పటిపజ్జన్తో కుతో సచ్చాని పటివిజ్ఝిస్సతీతి. తేనాహ – ‘‘ఆరకా హోతి సద్ధమ్మా’’తి. యథా కిం? ‘‘నభం పుథవియా యథా’’తి యథా నభం ఆకాసం పుథవియా పథవీధాతుయా సభావతో దూరే. న కదాచి సమ్మిస్సభావో. తేనేవాహ –

‘‘నభఞ్చ దూరే పథవీ చ దూరే, పారం సముద్దస్స తదాహు దూరే;

తతో హవే దూరతరం వదన్తి, సతఞ్చ ధమ్మో అసతఞ్చ రాజా’’తి.(జా. ౨.౨౧.౪౧౪);

సభియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.