౨. భగుత్థేరగాథావణ్ణనా

అహం మిద్ధేనాతిఆదికా ఆయస్మతో భగుత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థరి పరినిబ్బుతే తస్స ధాతుయో పుప్ఫేహి పూజేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన నిమ్మానరతీసు నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సక్యరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా భగూతి లద్ధనామో వయప్పత్తో అనురుద్ధకిమిలేహి సద్ధిం నిక్ఖమిత్వా పబ్బజిత్వా బాలకలోణకగామే వసన్తో ఏకదివసం థినమిద్ధాభిభవం వినోదేతుం విహారతో నిక్ఖమ్మ చఙ్కమం అభిరుహన్తో పపతిత్వా తదేవ అఙ్కుసం కత్వా థినమిద్ధం వినోదేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౬.౪౯-౫౭) –

‘‘పరినిబ్బుతే భగవతి, పదుముత్తరే మహాయసే;

పుప్ఫవటంసకే కత్వా, సరీరమభిరోపయిం.

‘‘తత్థ చిత్తం పసాదేత్వా, నిమ్మానం అగమాసహం;

దేవలోకగతో సన్తో, పుఞ్ఞకమ్మం సరామహం.

‘‘అమ్బరా పుప్ఫవస్సో మే, సబ్బకాలం పవస్సతి;

సంసరామి మనుస్సే చే, రాజా హోమి మహాయసో.

‘‘తహిం కుసుమవస్సో మే, అభివస్సతి సబ్బదా;

తస్సేవ పుప్ఫపూజాయ, వాహసా సబ్బదస్సినో.

‘‘అయం పచ్ఛిమకో మయ్హం, చరిమో వత్తతే భవో;

అజ్జాపి పుప్ఫవస్సో మే, అభివస్సతి సబ్బదా.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం పుప్ఫమభిరోపయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, దేహపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా ఫలసుఖేన నిబ్బానసుఖేన చ వీతినామేన్తో సత్థారా ఏకవిహారం అనుమోదితుం ఉపగతేన – ‘‘కచ్చి త్వం, భిక్ఖు, అప్పమత్తో విహరసీ’’తి పుట్ఠో అత్తనో అప్పమాదవిహారం నివేదేన్తో –

౨౭౧. ‘‘అహం మిద్ధేన పకతో, విహారా ఉపనిక్ఖమిం;

చఙ్కమం అభిరుహన్తో, తత్థేవ పపతిం ఛమా.

౨౭౨. ‘‘గత్తాని పరిమజ్జిత్వా, పునపారుయ్హ చఙ్కమం;

చఙ్కమే చఙ్కమిం సోహం, అజ్ఝత్తం సుసమాహితో.

౨౭౩. ‘‘తతో మే మనసీకారో, యోనిసో ఉదపజ్జథ;

ఆదీనవో పాతురహు, నిబ్బిదా సమతిట్ఠథ.

౨౭౪. ‘‘తతో చిత్తం విముచ్చి మే, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా చతస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ మిద్ధేన పకతోతి కాయాలసియసఙ్ఖాతేన అసత్తివిఘాతసభావేన మిద్ధేన అభిభూతో. విహారాతి సేనాసనతో. ఉపనిక్ఖమిన్తి చఙ్కమితుం నిక్ఖమిం. తత్థేవ పపతిం ఛమాతి తత్థేవ చఙ్కమసోపానే నిద్దాభిభూతతాయ భూమియం నిపతిం. గత్తాని పరిమజ్జిత్వాతి భూమియం పతనేన పంసుకితాని అత్తనో సరీరావయవాని అనుమజ్జిత్వా. పునపారుయ్హ చఙ్కమన్తి ‘‘పతితో దానాహ’’న్తి సఙ్కోచం అనాపజ్జిత్వా పునపి చఙ్కమట్ఠానం ఆరుహిత్వా. అజ్ఝత్తం సుసమాహితోతి గోచరజ్ఝత్తే కమ్మట్ఠానే నీవరణవిక్ఖమ్భనేన సుట్ఠు సమాహితో ఏకగ్గచిత్తో హుత్వా చఙ్కమిన్తి యోజనా. సేసం వుత్తనయమేవ. ఇదమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి.

భగుత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.