౨. పచ్చయత్థేరగాథావణ్ణనా

పఞ్చాహాహం పబ్బజితోతి ఆయస్మతో పచ్చయత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే విపస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం వినతాయ నామ నదియా తీరే గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో మనుఞ్ఞదస్సనాని మహన్తాని ఉదుమ్బరఫలాని ఓచినిత్వా ఉపనామేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం భద్దకప్పే కస్సపే భగవతి లోకే ఉప్పజ్జిత్వా పవత్తవరధమ్మచక్కే వేనేయ్యజనానుగ్గహం కరోన్తే తస్స సాసనే పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా భావనమనుయుఞ్జన్తో ఏకదివసం సంసారదుక్ఖం చిన్తేత్వా

అతివియ సఞ్జాతసంవేగో విహారే నిసిన్నో ‘‘అరహత్తం అప్పత్వా ఇతో న నిక్ఖమిస్సామీ’’తి చిత్తం అధిట్ఠాయ వాయమన్తో ఞాణస్స అపరిపక్కత్తా విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేతుం నాసక్ఖి. సో కాలఙ్కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రోహితనగరే ఖత్తియకులే నిబ్బత్తిత్వా పచ్చయోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో పితు అచ్చయేన రజ్జే పతిట్ఠితో ఏకదివసం మహారాజబలిం కాతుం ఆరభి. తత్థ మహాజనో సన్నిపతి. తస్మిం సమాగమే తస్స పసాదఞ్జననత్థం సత్థా మహాజనస్స పేక్ఖన్తస్సేవ ఆకాసే వేస్సవణేన నిమ్మితే రతనమయకూటాగారే రతనమయసీహాసనే నిసీదిత్వా ధమ్మం దేసేసి. మహతో జనకాయస్స ధమ్మాభిసమయో అహోసి. తం ధమ్మం సుత్వా పచ్చయరాజాపి రజ్జం పహాయ పురిమహేతుసఞ్చోదితో పబ్బజి. సో యథా కస్సపస్స భగవతో కాలే పటిఞ్ఞం అకాసి, ఏవం పటిఞ్ఞం కత్వా విహారం పవిసిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేన్తో ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా తావదేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౩౯.౧౫-౨౦) –

‘‘వినతానదియా తీరే, విహాసి పురిసుత్తమో;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, ఏకగ్గం సుసమాహితం.

‘‘తస్మిం పసన్నమానసో, కిలేసమలధోవనే;

ఉదుమ్బరఫలం గయ్హ, బుద్ధసేట్ఠస్సదాసహం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం ఫలమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘ఇమమ్హి భద్దకే కప్పే, సంవిగ్గమానమానసో;

కస్సపస్స భగవతో, సాసనే పబ్బజిం అహం.

‘‘తథా పబ్బజితో సన్తో, భావనం అనుయుఞ్జిసం;

న విహారా నిక్ఖమిస్సం, ఇతి కత్వాన మానసం.

‘‘ఉత్తమత్థం అసమ్పత్తో, న చ పత్తోమ్హి తావదే;

ఇదాని పన ఞాణస్స, పరిపాకేన నిబ్బుతో;

పత్తోమ్హి అచలం ఠానం, ఫుసిత్వా అచ్చుతం పదం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తికిత్తనముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౨౨౨. ‘‘పఞ్చాహాహం పబ్బజితో, సేఖో అప్పత్తమానసో;

విహారం మే పవిట్ఠస్స, చేతసో పణిధీ అహు.

౨౨౩. ‘‘నాసిస్సం న పివిస్సామి, విహారతో న నిక్ఖమే;

నపి పస్సం నిపాతేస్సం, తణ్హాసల్లే అనూహతే.

౨౨౪. ‘‘తస్స మేవం విహరతో, పస్స వీరియపరక్కమం;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా తిస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ పఞ్చాహాహం పబ్బజితోతి పఞ్చాహో అహం, పబ్బజితో హుత్వా పఞ్చాహో, పబ్బజితదివసతో పఞ్చమో అహో నిట్ఠితోతి అత్థో. సేఖో అప్పత్తమానసోతి అధిసీలసిక్ఖాదీనం సిక్ఖనతో సేఖో. అనవసేసతో మానం సియతి సముచ్ఛిన్దతీతి మానసో, అగ్గమగ్గో, తంనిబ్బత్తితో మానసతో ఆగతం మానసం, అరహత్తం, తం, సో వా అప్పత్తో ఏతేనాతి అప్పత్తమానసో. విహారం మే పవిట్ఠస్స, చేతసో పణిధీ అహూతి ఏవం సేఖస్స మే వసనకవిహారం ఓవరకం పవిట్ఠస్స సతో ఏవరూపో ఇదాని వుచ్చమానాకారో చేతోపణిధి అహోసి, ఏవం మయా చిత్తం పణిహితన్తి అత్థో.

నాసిస్సన్తిఆదినా చిత్తపణిధిం దస్సేతి. తత్థ నాసిస్సన్తి యంకిఞ్చి భోజనం న భుఞ్జిస్సం న భుఞ్జిస్సామి తణ్హాసల్లే మమ హదయగతే అనూహతే అనుద్ధతేతి ఏవం సబ్బపదేసు యోజేతబ్బం. న పివిస్సామీతి యంకిఞ్చి పాతబ్బం న పివిస్సామి. విహారతో న నిక్ఖమేతి ఇమస్మా ఇదాని మయా నిసిన్నగబ్భతో న నిక్ఖమేయ్యం. నపి పస్సం నిపాతేస్సన్తి మమ సరీరస్స ద్వీసు పస్సేసు ఏకమ్పి పస్సం కాయకిలమథవినోదనత్థం న నిపాతేస్సం, ఏకపస్సేనపి న నిపజ్జిస్సామీతి అత్థో.

తస్స మేవం విహరతోతి తస్స మే ఏవం చిత్తం పణిధాయ దళ్హవీరియాధిట్ఠానం కత్వా విపస్సనానుయోగవసేన విహరతో. పస్స వీరియపరక్కమన్తి విధినా ఈరయితబ్బతో ‘‘వీరియం’’ పరం ఠానం అక్కమనతో ‘‘పరక్కమో’’తి చ లద్ధనామం ఉస్సోళ్హీభూతం వాయామం పస్స జానాహి. యస్స పనానుభావేన మయా తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసనన్తి వుత్తత్థమేవ.

పచ్చయత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.