౧౨. ఉత్తరపాలత్థేరగాథావణ్ణనా

పణ్డితం వత మం సన్తన్తి ఆయస్మతో ఉత్తరపాలత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో విపస్సిస్స భగవతో గమనమగ్గే సేతుం కారాపేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా ఉత్తరపాలోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో యమకపాటిహారియం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా సమణధమ్మం కరోతి. తస్స ఏకదివసం అయోనిసోమనసికారవసేన అనుభూతారమ్మణం అనుస్సరన్తస్స కామరాగో ఉప్పజ్జి. సో తావదేవ సహోడ్ఢం చోరం గణ్హన్తో వియ అత్తనో చిత్తం నిగ్గహేత్వా సంవేగజాతో పటిపక్ఖమనసికారేన కిలేసే విక్ఖమ్భేత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో భావనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౭.౧౬-౨౦) –

‘‘విపస్సినో భగవతో, చఙ్కమన్తస్స సమ్ముఖా;

పసన్నచిత్తో సుమనో, సేతుం కారాపయిం అహం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం సేతుం కారయిం అహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, సేతుదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా సీహనాదం నదన్తో –

౨౫౨. ‘‘పణ్డితం వత మం సన్తం, అలమత్థవిచిన్తకం;

పఞ్చ కామగుణా లోకే, సమ్మోహా పాతయింసు మం.

౨౫౩. ‘‘పక్ఖన్దో మారవిసయే, దళ్హసల్లసమప్పితో;

అసక్ఖిం మచ్చురాజస్స, అహం పాసా పముచ్చితుం.

౨౫౪. ‘‘సబ్బే కామా పహీనా మే, భవా సబ్బే పదాలితా;

విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. –

తిస్సో గాథా అభాసి.

తత్థ పణ్డితం వత మం సన్తన్తి సుతచిన్తామయాయ పఞ్ఞాయ వసేన పఞ్ఞాసమ్పన్నమ్పి నామ మం సమానం. అలమత్థవిచిన్తకన్తి అత్తనో చ పరేసఞ్చ అత్థం హితం విచిన్తేతుం సమత్థం, అలం వా పరియత్తం అత్థస్స విచిన్తకం, కిలేసవిద్ధంసనసమత్థం అత్థదస్సినం వా, సబ్బమేతం అత్తనో అన్తిమభవికతాయ థేరో వదతి. పఞ్చ కామగుణాతి రూపాదయో పఞ్చ కామకోట్ఠాసా. లోకేతి తేసం పవత్తిట్ఠానదస్సనం. సమ్మోహాతి సమ్మోహనిమిత్తం అయోనిసోమనసికారహేతు. సమ్మోహాతి వా సమ్మోహనా సమ్మోహకరా. పాతయింసూతి ధీరభావతో పాతేసుం, లోకతో వా ఉత్తరితుకామం మం లోకే పాతయింసూతి అత్థో.

పక్ఖన్దోతి అనుపవిట్ఠో. మారవిసయేతి కిలేసవిసయే కిలేసమారస్స పవత్తిట్ఠానే, తస్స వసం గతోతి అధిప్పాయో. దేవపుత్తమారస్స వా ఇస్సరియట్ఠానే తం అనుపవిసిత్వా ఠితో. దళ్హసల్లసమప్పితోతి దళ్హం థిరం, దళ్హేన వా సల్లేన సమప్పితో, రాగసల్లేన హదయం ఆహచ్చ విద్ధో. అసక్ఖిం మచ్చురాజస్స, అహం పాసా పముచ్చితున్తి అగ్గమగ్గసణ్డాసేన రాగాదిసల్లం అనవసేసతో ఉద్ధరన్తోయేవ రాగబన్ధనసఙ్ఖాతా మచ్చురాజస్స పాసా అహం పరిముచ్చితుం అసక్ఖిం, తతో అత్తానం పమోచేసిం.

తతో ఏవ చ సబ్బే కామా పహీనా మే, భవా సబ్బే పదాలితాతి వత్థారమ్మణాదిభేదేన అనేకభేదభిన్నా సబ్బే కిలేసకామా అరియమగ్గేన సముచ్ఛేదవసేన మయా పహీనా. కిలేసకామేసు హి పహీనేసు వత్థుకామాపి పహీనా ఏవ హోన్తి. తథా కామభవకమ్మభవాదయో భవా సబ్బే మగ్గఞాణాసినా పదాలితా విద్ధంసితా. కమ్మభవేసు హి పదాలితేసు ఉపపత్తిభవా పదాలితా ఏవ హోన్తి. ఏవం కమ్మభవానం పదాలితత్తా ఏవ విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవోతి. తస్సత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ. ఇదమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి.

ఉత్తరపాలత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.