౧౩. అభిభూతత్థేరగాథావణ్ణనా

సుణాథ ఞాతయో సబ్బేతి ఆయస్మతో అభిభూతత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో వేస్సభుస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో తాదిసేన కల్యాణమిత్తసన్నిస్సయేన సాసనే అభిప్పసన్నో అహోసి. సో సత్థరి పరినిబ్బుతే తస్స ధాతుం గహేతుం మహాజనే ఉస్సాహం కరోన్తే సయం సబ్బపఠమం గన్ధోదకేన చితకం నిబ్బాపేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వేఠపురనగరే రాజకులే నిబ్బత్తిత్వా అభిభూతోతి లద్ధనామో పితు అచ్చయేన రజ్జం కారేతి. తస్మిఞ్చ సమయే భగవా జనపదచారికం చరన్తో అనుపుబ్బేన తం నగరం పాపుణి. తతో సో రాజా ‘‘భగవా కిర మమ నగరం అనుప్పత్తో’’తి సుత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా దుతియదివసే మహాదానం పవత్తేసి. భగవా భుత్తావీ తస్స రఞ్ఞో అజ్ఝాసయానురూపం అనుమోదనం కరోన్తోయేవ విత్థారతో ధమ్మం దేసేసి. సో ధమ్మం సుత్వా లద్ధప్పసాదో రజ్జం పహాయ పబ్బజిత్వా అరహత్తం సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౭.౧౧-౧౫) –

‘‘దయ్హమానే సరీరమ్హి, వేస్సభుస్స మహేసినో;

గన్ధోదకం గహేత్వాన, చితం నిబ్బాపయిం అహం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, చితం నిబ్బాపయిం అహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, గన్ధోదకస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా విముత్తిసుఖేన విహరన్తే తస్మిం తస్స ఞాతకా అమచ్చా పారిసజ్జా నాగరా జానపదాతి సబ్బే సమాగన్త్వా, ‘‘భన్తే, కస్మా త్వం అమ్హే అనాథే కత్వా పబ్బజితో’’తి పరిదేవింసు. థేరో తే ఞాతిపముఖే మనుస్సే పరిదేవన్తే దిస్వా తేసం అత్తనో పబ్బజ్జకారణవిభావనముఖేన ధమ్మం కథేన్తో –

౨౫౫. ‘‘సుణాథ ఞాతయో సబ్బే, యావన్తేత్థ సమాగతా;

ధమ్మం వో దేసయిస్సామి, దుక్ఖా జాతి పునప్పునం.

౨౫౬. ‘‘ఆరమ్భథ నిక్కమథ, యుఞ్జథ బుద్ధసాసనే;

ధునాథ మచ్చునో సేనం, నళాగారంవ కుఞ్జరో.

౨౫౭. ‘‘యో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే, అప్పమత్తో విహస్సతి;

పహాయ జాతిసంసారం, దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’’తి. – తిస్సో గాథా అభాసి;

తత్థ సుణాథాతి నిసామేథ, ఇదాని మయా వుచ్చమానం ఓహితసోతా సోతద్వారానుసారేన ఉపధారేథాతి అత్థో. ఞాతయోతి ఞాతీ పముఖే కత్వా తేసం సబ్బేసం ఆలపనం, తేనాహ ‘‘సబ్బే యావన్తేత్థ సమాగతా’’తి, యావన్తో యత్తకా ఏత్థ సమాగమే, ఏతిస్సం వా మమ పబ్బజ్జాయ సమాగతాతి అత్థో.

ఇదాని యం సన్ధాయ ‘‘సుణాథా’’తి సవనాణత్తికవచనం కతం, తం ‘‘ధమ్మం వో దేసయిస్సామీ’’తి పటిజానిత్వా ‘‘దుక్ఖా జాతి పునప్పున’’న్తిఆదినా దేసేతుం ఆరభి. తత్థ దుక్ఖా జాతి పునప్పునన్తి జాతి నామేసా గబ్భోక్కన్తిమూలకాదిభేదస్స జరాదిభేదస్స చ అనేకవిహితస్స దుక్ఖస్స అధిట్ఠానభావతో దుక్ఖా. సా పునప్పునం పవత్తమానా అతివియ దుక్ఖా.

తస్సా పన జాతియా సమతిక్కమనత్థం ఉస్సాహో కరణీయోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఆరమ్భథా’’తిఆది. తత్థ ఆరమ్భథాతి ఆరమ్భధాతుసఙ్ఖాతం వీరియం కరోథ. నిక్కమథాతి కోసజ్జపక్ఖతో నిక్ఖన్తత్తా నిక్కమధాతుసఙ్ఖాతం తదుత్తరిం వీరియం కరోథ. యుఞ్జథ బుద్ధసాసనేతి యస్మా సీలసంవరో ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతా భోజనే మత్తఞ్ఞుతా సతిసమ్పజఞ్ఞన్తి ఇమేసు ధమ్మేసు పతిట్ఠితానం జాగరియానుయోగవసేన ఆరమ్భనిక్కమధాతుయో సమ్పజ్జన్తి, తస్మా తథాభూతా సమథవిపస్సనాసఙ్ఖాతే అధిసీలసిక్ఖాదిసఙ్ఖాతే వా భగవతో సాసనే యుత్తప్పయుత్తా హోథ. ధునాథ మచ్చునో సేనం, నళాగారంవ కుఞ్జరోతి ఏవం పటిపజ్జన్తా చ తేధాతుఇస్సరస్స మచ్చురాజస్స వసం సత్తే నేతీతి తస్స సేనాసఙ్ఖాతం అబలం దుబ్బలం యథా నామ థామబలూపపన్నో కుఞ్జరో నళేహి కతం అగారం ఖణేనేవ విద్ధంసేతి, ఏవమేవ కిలేసగణం ధునాథ విధమథ విద్ధంసేథాతి అత్థో.

ఏవం పన బుద్ధసాసనే ఉస్సాహం కరోన్తస్స ఏకంసికో జాతిదుక్ఖస్స సమతిక్కమోతి దస్సేన్తో ‘‘యో ఇమస్మి’’న్తిఆదినా తతియం గాథమాహ. తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అభిభూతత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.