౪. మోఘరాజత్థేరగాథావణ్ణనా

ఛవిపాపక చిత్తభద్దకాతి ఆయస్మతో మోఘరాజత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం లూఖచీవరధరానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా తం ఠానన్తరం ఆకఙ్ఖన్తో పణిధానం కత్వా తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని కరోన్తో అత్థదస్సిస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో బ్రాహ్మణమాణవే విజ్జాసిప్పాని సిక్ఖాపేన్తో ఏకదివసం అత్థదస్సిం భగవన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతం గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా సిరసి అఞ్జలిం కత్వా ‘‘యావతా రూపినో సత్తా’’తిఆదినా ఛహి గాథాహి అభిత్థవిత్వా భాజనం పూరేత్వా మధుం ఉపనామేసి. సత్థా మధుం పటిగ్గహేత్వా అనుమోదనం అకాసి.

సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే కట్ఠవాహనస్స నామ రఞ్ఞో అమచ్చో హుత్వా తేన సత్థు ఆనయనత్థం పురిససహస్సేన పేసితో సత్థు సన్తికం గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా వీసతివస్ససహస్సాని సమణధమ్మం కత్వా తతో చుతో ఏకం బుద్ధన్తరం సుగతీసుయేవ పరివత్తేన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా మోఘరాజాతి లద్ధనామో బావరీబ్రాహ్మణస్స సన్తికే ఉగ్గహితసిప్పో సంవేగజాతో తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా తాపససహస్సపరివారో అజితాదీహి సద్ధిం సత్థు సన్తికం పేసితో తేసం పన్నరసమో హుత్వా పఞ్హే పుచ్ఛిత్వా పఞ్హవిస్సజ్జనపరియోసానే అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౪.౬౪-౮౩) –

‘‘అత్థదస్సీ తు భగవా, సయమ్భూ అపరాజితో;

భిక్ఖుసఙ్ఘపరిబ్యూళ్హో, రథియం పటిపజ్జథ.

‘‘సిస్సేహి సమ్పరివుతో, ఘరమ్హా అభినిక్ఖమిం;

నిక్ఖమిత్వానహం తత్థ, అద్దసం లోకనాయకం.

‘‘అభివాదియ సమ్బుద్ధం, సిరే కత్వాన అఞ్జలిం;

సకం చిత్తం పసాదేత్వా, సన్థవిం లోకనాయకం.

‘‘యావతా రూపినో సత్తా, అరూపీ వా అసఞ్ఞినో;

సబ్బే తే తవ ఞాణమ్హి, అన్తో హోన్తి సమోగధా.

‘‘సుఖుమచ్ఛికజాలేన, ఉదకం యో పరిక్ఖిపే;

యే కేచి ఉదకే పాణా, అన్తోజాలే భవన్తి తే.

‘‘యేసఞ్చ చేతనా అత్థి, రూపినో చ అరూపినో;

సబ్బే తే తవ ఞాణమ్హి, అన్తో హోన్తి సమోగధా.

‘‘సముద్ధరసిమం లోకం, అన్ధకారసమాకులం;

తవ ధమ్మం సుణిత్వాన, కఙ్ఖాసోతం తరన్తి తే.

‘‘అవిజ్జానివుతే లోకే, అన్ధకారేన ఓత్థటే;

తవ ఞాణమ్హి జోతన్తే, అన్ధకారా పధంసితా.

‘‘తువం చక్ఖూసి సబ్బేసం, మహాతమపనూదనో;

తవ ధమ్మం సుణిత్వాన, నిబ్బాయతి బహుజ్జనో.

‘‘పుటకం పూరయిత్వాన, మధుఖుద్దమనేళకం;

ఉభో హత్థేహి పగ్గయ్హ, ఉపనేసిం మహేసినో.

‘‘పటిగ్గణ్హి మహావీరో, సహత్థేన మహా ఇసి;

భుఞ్జిత్వా తఞ్చ సబ్బఞ్ఞూ, వేహాసం నభముగ్గమి.

‘‘అన్తలిక్ఖే ఠితో సత్థా, అత్థదస్సీ నరాసభో;

మమ చిత్తం పసాదేన్తో, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యేనిదం థవితం ఞాణం, బుద్ధసేట్ఠో చ థోమితో;

తేన చిత్తప్పసాదేన, దుగ్గతిం సో న గచ్ఛతి.

‘‘చతుద్దసఞ్చ ఖత్తుం సో, దేవరజ్జం కరిస్సతి;

పథబ్యా రజ్జం అట్ఠసతం, వసుధం ఆవసిస్సతి.

‘‘పఞ్చేవ సతక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి;

పదేసరజ్జం అసఙ్ఖేయ్యం, మహియా కారయిస్సతి.

‘‘అజ్ఝాయకో మన్తధరో, తిణ్ణం వేదాన పారగూ;

గోతమస్స భగవతో, సాసనే పబ్బజిస్సతి.

‘‘గమ్భీరం నిపుణం అత్థం, ఞాణేన విచినిస్సతి;

మోఘరాజాతి నామేన, హేస్సతి సత్థు సావకో.

‘‘తీహి విజ్జాహి సమ్పన్నం, కతకిచ్చమనాసవం;

గోతమో సత్థవాహగ్గో, ఏతదగ్గే ఠపేస్సతి.

‘‘హిత్వా మానుసకం యోగం, ఛేత్వాన భవబన్ధనం;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, విహరామి అనాసవో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా సత్థలూఖం సుత్తలూఖం రజనలూఖన్తి విసేసేన తివిధేనపి లూఖేన సమన్నాగతం పంసుకూలం ధారేసి. తేన నం సత్థా లూఖచీవరధరానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి. అపరభాగే పురిమకమ్మప్పచ్చయా పరిహారస్స అకరణతో థేరస్స సరీరే దద్దుపీళకాదీని ఉప్పజ్జిత్వా వడ్ఢింసు. సో ‘‘సేనాసనం దుస్సతీ’’తి హేమన్తేపి మగధక్ఖేత్తేసు పలాలసన్థారాని అత్థరిత్వా సేతి. తం ఏకదివసం ఉపట్ఠానం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నం సత్థా పటిసన్థారవసేన ‘‘ఛవిపాపకా’’తిఆదినా పఠమగాథాయ పుచ్ఛి.

౨౦౭. తత్థ ఛవిపాపకాతి దద్దుకచ్ఛుపీళకాహి భిన్నచ్ఛవిభావతో హీనచ్ఛవిక దుట్ఠచ్ఛవిక. చిత్తభద్దకాతి అనవసేసకిలేసప్పహానేన బ్రహ్మవిహారసేవనాయ చ భద్దచిత్త సున్దరచిత్త. మోఘరాజాతి తస్స ఆలపనం. సతతం సమాహితోతి అగ్గఫలసమాధినా నిచ్చకాలం అభిణ్హం సమాహితమానసో. హేమన్తికసీతకాలరత్తియోతి హేమన్తసమయే సీతకాలరత్తియో. అచ్చన్తసంయోగే చేతం ఉపయోగవచనం. ‘‘హేమన్తికా సీతకాలరత్తియో’’తిపి పాళి. తత్థ హేమన్తికాతి హేమన్తోగధా హేమన్తపరియాపన్నాతి అత్థో. భిక్ఖు త్వం సీతి భిక్ఖు కో త్వం అసి, ఏవంభూతో పరేసు తవ సేనాసనం కత్వా అదేన్తేసు సఙ్ఘికఞ్చ సేనాసనం అపవిసన్తో. కథం కరిస్ససీతి యథావుత్తే సీతకాలే కథం అత్తభావం పవత్తేసీతి సత్థా పుచ్ఛి. ఏవం పన పుట్ఠో థేరో సత్థు తమత్థం కథేన్తో –

౨౦౮. ‘‘సమ్పన్నసస్సా మగధా, కేవలా ఇతి మే సుతం;

పలాలచ్ఛన్నకో సేయ్యం, యథఞ్ఞే సుఖజీవినో’’తి. – గాథమాహ;

తత్థ సమ్పన్నసస్సాతి నిప్ఫన్నసస్సా. మగధాతి మగధరట్ఠం వదతి. మగధా నామ జానపదినో రాజకుమారా, తేసం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హీవసేన ‘‘మగధా’’త్వేవ బహువచనేన వుచ్చతి. కేవలాతి అనవసేసా. ఇతి మే సుతన్తి ఏవం మయా సుతం. తత్థ యో అదిట్ఠో పదేసో, తస్స వసేన సుతన్తి వుత్తం. తేన ఏదిసే కాలే మగధేసు యత్థ కత్థచి మయా వసితుం సక్కాతి దస్సేతి. పలాలచ్ఛన్నకో సేయ్యం, యథఞ్ఞే సుఖజీవినోతి యథా అఞ్ఞే సుఖజీవినో భిక్ఖూ సేనాసనసప్పాయం లద్ధా సున్దరేహి అత్థరణపావురణేహి సుఖేన సయన్తి, ఏవం అహమ్పి పలాలసన్థారమేవ హేట్ఠా సన్థరిత్వా ఉపరి తిరియఞ్చ పలాలచ్ఛదనేనేవ ఛాదితసరీరతాయ పలాలచ్ఛన్నకో సేయ్యం సయిం, సేయ్యం కప్పేసిన్తి అత్తనో యథాలాభసన్తోసం విభావేతి.

మోఘరాజత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.