౧. మిగసిరత్థేరగాథావణ్ణనా

యతో అహం పబ్బజితోతి ఆయస్మతో మిగసిరత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నచిత్తో కుసట్ఠకం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కోసలరట్ఠే బ్రాహ్మణకులే పటిసన్ధిం గహేత్వా మిగసిరనక్ఖత్తేన జాతత్తా మిగసిరోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో ఛవసీసమన్తం నామ సిక్ఖి, యం పరిజప్పేత్వా తివస్సమత్థకే మతానమ్పి సీసం నఖేన ఆకోటేత్వా ‘‘అయం సత్తో అసుకట్ఠానే నిబ్బత్తో’’తి జానాతి.

సో ఘరావాసం అనిచ్ఛన్తో పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా తం విజ్జం నిస్సాయ లోకేన సక్కతో గరుకతో లాభీ హుత్వా విచరన్తో సావత్థిం ఉపగతో సత్థు సన్తికం గన్త్వా అత్తనో ఆనుభావం పకాసేన్తో – ‘‘అహం, భో గోతమ, మతానం నిబ్బత్తట్ఠానం జానామీ’’తి వత్వా, ‘‘కథం పన త్వం జానాసీ’’తి వుత్తే, ‘‘ఛవసీసాని ఆహరాపేత్వా మన్తం పరిజప్పేత్వా నఖేన సీసం ఆకోటేన్తో నిరయాదికం తేహి తేహి నిబ్బత్తట్ఠానం జానామీ’’తి కథేసి. అథస్స భగవా పరినిబ్బుతస్స భిక్ఖునో సీసకపాలం ఆహరాపేత్వా, ‘‘కథేహి తావ తస్స గతిం, యస్సిదం సీసకపాల’’న్తి ఆహ. సో తం కపాలం మన్తం పరిజప్పేత్వా నఖేన ఆకోటేత్వా నేవ అన్తం న కోటిం పస్సతి. అథ సత్థారా, ‘‘న సక్కోసి పరిబ్బాజకా’’తి వుత్తే, ‘‘ఉపపరిక్ఖిస్సామి తావా’’తి వత్వా పునప్పునం పరివత్తేన్తోపి న పస్సతేవ. బాహిరకమన్తేన హి ఖీణాసవస్స గతిం కథం జానిస్సతి, అథస్స మత్థకతో కచ్ఛేహి చ సేదో ముచ్చి. సో లజ్జిత్వా తుణ్హీభూతో అట్ఠాసి. సత్థా ‘‘కిలమసి పరిబ్బాజకా’’తి ఆహ. సో ‘‘ఆమ, కిలమామి, న ఇమస్స గతిం జానామి, తుమ్హే పన జానాథా’’తి. ‘‘అహం ఏతం జానామి, ఇతో ఉత్తరితరమ్పి జానామీ’’తి వత్వా ‘‘నిబ్బానం గతో సో’’తి ఆహ. పరిబ్బాజకో ‘‘ఇమం విజ్జం మయ్హం దేథా’’తి ఆహ. ‘‘తేన హి పబ్బజా’’తి వత్వా తం పబ్బాజేత్వా పఠమం సమథకమ్మట్ఠానే నియోజేత్వా ఝానాభిఞ్ఞాసు పతిట్ఠితస్స విపస్సనాయ కమ్మం ఉపదిసి. సో విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౮.౫౬-౬౦) –

‘‘కస్సపస్స భగవతో, బ్రాహ్మణస్స వుసీమతో;

పసన్నచిత్తో సుమనో, కుసట్ఠకమదాసహం.

‘‘ఇమస్మింయేవ కప్పస్మిం, కుసట్ఠకమదాసహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, కుసట్ఠకస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౧౮౧. ‘‘యతో అహం పబ్బజితో, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనే;

విముచ్చమానో ఉగ్గచ్ఛిం, కామధాతుం ఉపచ్చగం.

౧౮౨. ‘‘బ్రహ్మునో పేక్ఖమానస్స, తతో చిత్తం విముచ్చి మే;

అకుప్పా మే విముత్తీతి, సబ్బసంయోజనక్ఖయా’’తి. – గాథాద్వయం అభాసి;

తత్థ యతో అహం పబ్బజితో, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనేతి యతో పభుతి అహం పబ్బజితో బుద్ధస్స భగవతో సాసనే, పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ. విముచ్చమానో ఉగ్గచ్ఛిన్తి సంకిలేసపక్ఖతో పఠమం తావ సమథవిపస్సనాహి విముచ్చమానో వోదానధమ్మసవనేన ఉట్ఠహిం. ఏవం ఉగ్గచ్ఛన్తో కామధాతుం ఉపచ్చగం అనాగామిమగ్గేన అచ్చన్తమేవ కామధాతుం అతిక్కమిం.

బ్రహ్మునో పేక్ఖమానస్స, తతో చిత్తం విముచ్చి మేతి సదేవకస్స లోకస్స అగ్గభూతత్తా సేట్ఠట్ఠేన బ్రహ్మునో బుద్ధస్స భగవతో మహాకరుణాయోగేన ‘‘అయం కులపుత్తో మమ సాసనే పబ్బజిత్వా కథం ను ఖో పటిపజ్జతీ’’తి పేక్ఖన్తస్స తతో అనాగామిమగ్గాధిగమతో పచ్ఛా అగ్గమగ్గాధిగమేన మమ చిత్తం సబ్బసంకిలేసతో అచ్చన్తమేవ ముచ్చి. అకుప్పా మే విముత్తీతి, సబ్బసంయోజనక్ఖయాతి తథావిముత్తచిత్తత్తా ఏవ సబ్బేసం సంయోజనానం ఖయా పరిక్ఖయా ఇతి ఏవం అకుప్పా మే విముత్తీతి అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

మిగసిరత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.