౭. రాధత్థేరగాథావణ్ణనా

యథా అగారం దుచ్ఛన్నన్తిఆదికా ఆయస్మతో రాధత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో విహారం గన్త్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో సత్థారా ఏకం భిక్ఖుం పటిభానేయ్యకానం అగ్గట్ఠానే ఠపియమానం దిస్వా సయం తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా మహాదానం పవత్తేసి. సత్థు ఉళారఞ్చ పూజం అకాసి. సో ఏవం కతపణిధానో తతో చుతో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం సత్థారం పిణ్డాయ గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో మధురాని అమ్బఫలానీ అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో అమ్హాకం భగవతో కాలే రాజగహే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా రాధోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో హుత్వా ఘరావాసం వసన్తో మహల్లకకాలే పుత్తదారేహి అపసాదితో, ‘‘కిం మే ఘరావాసేన, పబ్బజిస్సామీ’’తి విహారం గన్త్వా థేరే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచిత్వా తేహి ‘‘అయం బ్రాహ్మణో జిణ్ణో న సక్కోతి వత్తపటివత్తం పూరేతు’’న్తి పటిక్ఖిత్తో సత్థు సన్తికం గన్త్వా అత్తనో అజ్ఝాసయం పవేదేత్వా సత్థారా ఉపనిస్సయసమ్పత్తిం ఓలోకేత్వా ఆణత్తేన ధమ్మసేనాపతినా పబ్బాజితో విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౧.౬౩-౬౭) –

‘‘సువణ్ణవణ్ణం సమ్బుద్ధం, ఆహుతీనం పటిగ్గహం;

రథియం పటిపజ్జన్తం, పాదఫలం అదాసహం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా సత్థు సన్తికావచరో హుత్వా విచరన్తో సత్థు ధమ్మదేసనాపటిభానస్స పచ్చయభూతానం పటిభానజాననకానం అగ్గో జాతో. థేరస్స హి దిట్ఠిసముదాచారఞ్చ ఆగమ్మ దసబలస్స నవనవా ధమ్మదేసనా పటిభాతి. తేనాహ భగవా – ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం పటిభానేయ్యకానం యదిదం రాధో’’తి (అ. ని. ౧.౨౧౯, ౨౩౩). సో ఏకదివసం ‘‘ఇమే సత్తా అభావనాయ రాగేన అభిభుయ్యన్తి, భావనాయ సతి తం నత్థీ’’తి భావనం థోమేన్తో ‘‘యథా అగార’’న్తిఆదినా గాథాద్వయమాహ.

౧౩౩-౪. తత్థ అగారన్తి యంకిఞ్చి గేహం. దుచ్ఛన్నన్తి విరళచ్ఛన్నం ఛిద్దావఛిద్దం. సమతివిజ్ఝతీతి వస్సవుట్ఠి వినివిజ్ఝతి. అభావితన్తి తం అగారం వుట్ఠి వియ భావనాయ రహితత్తా అభావితం చిత్తం. రాగో సమతివిజ్ఝతీతి న కేవలం రాగోవ దోసమోహమానాదయోపి సబ్బకిలేసా తథారూపం చిత్తం అతివిజ్ఝన్తియేవ. సుభావితన్తి సమథవిపస్సనాభావనాహి సుట్ఠు భావితం, ఏవరూపం చిత్తం సుచ్ఛన్నం గేహం వుట్ఠి వియ రాగాదయో కిలేసా అతివిజ్ఝితుం న సక్కోన్తీతి.

రాధత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.