౨. పిణ్డోలభారద్వాజత్థేరగాథావణ్ణనా

నయిదం అనయేనాతిఆదికా ఆయస్మతో పిణ్డోలభారద్వాజత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే సీహయోనియం నిబ్బత్తిత్వా పబ్బతగుహాయం విహరతి. భగవా తస్స అనుగ్గహం కాతుం గోచరాయ పక్కన్తకాలే సయనగుహం పవిసిత్వా నిరోధం సమాపజ్జిత్వా నిసీది. సీహో గోచరం గహేత్వా నివత్తో గుహాద్వారే భగవన్తం దిస్వా హట్ఠతుట్ఠో జలజథలజపుప్ఫేహి పూజం కత్వా చిత్తం పసాదేన్తో భగవతో ఆరక్ఖత్థాయ అరఞ్ఞే వాళమిగే అపనేతుం తీసు వేలాసు సీహనాదం నదన్తో బుద్ధగతాయ సతియా అట్ఠాసి. యథా పఠమదివసం, ఏవం సత్తాహం పూజేసి. భగవా సత్తాహచ్చయేన నిరోధా వుట్ఠహిత్వా ‘‘వత్తిస్సతి ఇమస్స ఏత్తకో ఉపనిస్సయో’’తి తస్స పస్సన్తస్సేవ ఆకాసం పక్ఖన్దిత్వా విహారమేవ గతో. సీహో పాలిలేయ్యకహత్థీ వియ బుద్ధవియోగదుక్ఖం అధివాసేతుం అసక్కోన్తో కాలం కత్వా హంసవతీనగరే మహాభోగకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో నగరవాసీహి సద్ధిం విహారం గతో ధమ్మదేసనం సుత్వా సత్తాహం మహాదానం పవత్తేత్వా యావజీవం పుఞ్ఞాని కత్వా అపరాపరం దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో అమ్హాకం భగవతో కాలే కోసమ్బియం రఞ్ఞో ఉతేనస్స పురోహితపుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి భారద్వాజో నామ నామేన. సో వయప్పత్తో తయో వేదే ఉగ్గహేత్వా పఞ్చ మాణవకసతాని మన్తే వాచేన్తో మహగ్ఘసభావేన అననురూపాచారత్తా తేహి పరిచ్చజ్జన్తో రాజగహం గన్త్వా భగవతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ లాభసక్కారం దిస్వా సాసనే పబ్బజిత్వా భోజనే అమత్తఞ్ఞూ హుత్వా విచరన్తో సత్థారా ఉపాయేన మత్తఞ్ఞుతాయ పతిట్ఠాపితో విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౦.౧౦౪-౧౦౯) –

‘‘మిగలుద్దో పురే ఆసిం, విపినే విచరం తదా;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, సబ్బధమ్మాన పారగుం.

‘‘పియాలఫలమాదాయ, బుద్ధసేట్ఠస్సదాసహం;

పుఞ్ఞక్ఖేత్తస్స వీరస్స, పసన్నో సేహి పాణిభి.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా ‘‘భగవతో సమ్ముఖా యం సావకేహి పత్తబ్బం, తం మయా పత్త’’న్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘే చ ‘‘యస్స మగ్గే వా ఫలే వా కఙ్ఖా అత్థి, సో మం పుచ్ఛతూ’’తి సీహనాదం నది. తేన తం భగవా, ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం సీహనాదికానం యదిదం పిణ్డోలభారద్వాజో’’తి (అ. ని. ౧.౧౮౮, ౧౯౫) ఏతదగ్గే ఠపేసి. సో ఏకదివసం అత్తనో సన్తికం ఉపగతం గిహికాలే సహాయభూతం మచ్ఛరిం మిచ్ఛాదిట్ఠిబ్రాహ్మణం అనుకమ్పమానో తస్స దానకథం కథేత్వా తేన చ ‘‘అయం మమ ధనం వినాసేతుకామో’’తి భకుటిం కత్వాపి ‘‘తుయ్హం ఏకభత్తం దేమీ’’తి వుత్తే, ‘‘తం సఙ్ఘస్స దేహి మా మయ్హ’’న్తి సఙ్ఘస్స పరిణామేసి. పున బ్రాహ్మణేన ‘‘అయం మం బహూనం దాపేతుకామో’’తి అప్పచ్చయే పకాసితే దుతియదివసం ధమ్మసేనాపతినా సఙ్ఘగతాయ దక్ఖిణాయ మహప్ఫలభావప్పకాసనేన తం పసాదేత్వా, ‘‘అయం బ్రాహ్మణో ‘ఆహారగేధేన మం దానే నీయోజేసీ’తి మఞ్ఞతి, ఆహారస్స పన మయా సబ్బసో పరిఞ్ఞాతభావం న జానాతి, హన్ద నం జానాపేమీ’’తి –

౧౨౩. ‘‘నయిదం అనయేన జీవితం, నాహారో హదయస్స సన్తికో;

ఆహారట్ఠితికో సముస్సయో, ఇతి దిస్వాన చరామి ఏసనం.

౧౨౪. ‘‘పఙ్కోతి హి నం అవేదయుం, యాయం వన్దనపూజనా కులేసు;

సుఖుమం సల్లం దురుబ్బహం, సక్కారో కాపురిసేన దుజ్జహో’’తి. –

గాథాద్వయం అభాసి.

తత్థ నయిదం అనయేన జీవితన్తి ఇదం మమ జీవితం అనయేన అఞాయేన వేళుదానపుప్ఫదానాదిఅనేసనాయ న హోతి జీవితనికన్తియా అభావతో. నాహారో హదయస్స సన్తికోతి ఆహారో చ ఆహరియమానో మగ్గఫలఞాణం వియ హదయస్స చిత్తస్స సన్తికరో న హోతి, కేవలం పన సజ్జుకం ఖుదాపటిఘాతమత్తం కరోతీతి అధిప్పాయో. అథ వా నాహారో హదయస్స సన్తికోతి ఆహారో రసతణ్హావత్థు మే హదయస్స సన్తికో ఆసత్తో న హోతి రసతణ్హాయ ఏవ అభావతో. ‘‘సన్తికే’’తిపి పఠన్తి. యో హి ఆహారగిద్ధో లాభసక్కారప్పసుతో విచరతి, తస్స ఆహారో హదయస్స సన్తికే నామ అభిణ్హం మనసికాతబ్బతో. యో పన పరిఞ్ఞాతాహారో, సో తత్థ పహీనచ్ఛన్దరాగో, న తస్సాహారో హదయస్స సన్తికే నామ – ‘‘కథం ను ఖో లభేయ్య’’న్తిఆదిమనసికరణస్సేవ అభావతో. యది హి జీవితనికన్తి ఆహారరసతణ్హా చ నత్థి, అథ కస్మా పిణ్డాయ చరసీతి అనుయోగం మనసి కత్వా ఆహ ‘‘ఆహారట్ఠితికో సముస్సయో, ఇతి దిస్వాన చరామి ఏసన’’న్తి. ఆహారో భోజనం ఠితి ఠానం పచ్చయో ఏతస్సాతి ఆహారట్ఠితికో. ‘‘ఆహారపటిబద్ధవుత్తికో సముస్సయో కాయో’’ఇతి దిస్వాన ఏవం ఞత్వా ఇమమత్థం బుద్ధియం ఠపేత్వా చరామి ఏసనం, భిక్ఖాపరియేసనం కరోమీతి అత్థో.

పచ్చయనిమిత్తం కులాని ఉపసఙ్కమన్తో తత్థ వన్దనపూజనాహి లాభసక్కారేహి చ బజ్ఝతీతి ఏవం మాదిసేసు న చిన్తేతబ్బన్తి దస్సేన్తో ‘‘పఙ్కో’’తిగాథం అభాసి. తస్సత్థో – యా అయం పచ్చయనిమిత్తం ఉపగతానం పబ్బజితానం కులేసు గేహవాసీసు పవత్తిస్సతి గుణసమ్భావనా పూజనా చ, యస్మా తం అభావితత్తానం ఓసీదాపనట్ఠేన మలీనభావకరణేన చ పఙ్కో కద్దమోతి బుద్ధాదయో అవేదయుం అబ్భఞ్ఞాసుం పవేదేసుం వా, తస్మా సా సప్పురిసానం బన్ధాయ న హోతి సక్కారాసాయ పగేవ పహీనత్తా. అసప్పురిసస్స పన సక్కారాసా దువిఞ్ఞేయ్యసభావతాయ పీళాజననతో అన్తో తుదనతో ఉద్ధరితుం అసక్కుణేయ్యతో చ సుఖుమం సల్లం దురుబ్బహం. తతో ఏవ తేన సక్కారో కాపురిసేన దుజ్జహో దురుబ్బహేయ్యో తస్స పహానపటిపత్తియా అప్పటిపజ్జనతో, సక్కారాసాపహానేన పహీనో హోతీతి. తం సుత్వా బ్రాహ్మణో థేరే అభిప్పసన్నో అహోసి.

పిణ్డోలభారద్వాజత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.