౩. వల్లియత్థేరగాథావణ్ణనా

మక్కటో పఞ్చద్వారాయన్తిఆదికా ఆయస్మతో వల్లియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో ఇతో ఏకతింసే కప్పే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఏకదివసం కేనచిదేవ కరణీయేన అరఞ్ఞం గతో తత్థ నారదం నామ పచ్చేకసమ్బుద్ధం రుక్ఖమూలే వసన్తం దిస్వా పసన్నమానసో నళేహి సాలం కత్వా తిణేహి ఛాదేత్వా అదాసి. చఙ్కమనట్ఠానఞ్చస్స సోధేత్వా వాలుకా ఓకిరిత్వా అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణమహాసాలస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, వల్లియోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో యోబ్బనమనుప్పత్తో ఇన్ద్రియవసికో హుత్వా విచరన్తో కల్యాణమిత్తసంసగ్గేన భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౦.౯౩-౧౦౩) –

‘‘హిమవన్తస్సావిదూరే, హారితో నామ పబ్బతో;

సయమ్భూ నారదో నామ, రుక్ఖమూలే వసీ తదా.

‘‘నళాగారం కరిత్వాన, తిణేన ఛాదయిం అహం;

చఙ్కమం సోధయిత్వాన, సయమ్భుస్స అదాసహం.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘తత్థ మే సుకతం బ్యమ్హం, నళకుటికనిమ్మితం;

సట్ఠియోజనముబ్బేధం, తింసయోజనవిత్థతం.

‘‘చతుద్దసేసు కప్పేసు, దేవలోకే రమిం అహం;

ఏకసత్తతిక్ఖత్తుఞ్చ, దేవరజ్జమకారయిం.

‘‘చతుత్తింసతిక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ అహోసహం;

పదేసరజ్జం విపులం, గణనాతో అసఙ్ఖియం.

‘‘ధమ్మపాసాదమారుయ్హ, సబ్బాకారవరూపమం;

యదిచ్ఛకాహం విహరే, సక్యపుత్తస్స సాసనే.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం కమ్మమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, నళకుటియిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా పుథుజ్జనకాలే అత్తనో చిత్తస్స రూపాదిఆరమ్మణేసు యథాకామప్పవత్తియా, ఇదాని అరియమగ్గేన నిగ్గహితభావస్స చ విభావనేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౧౨౫. ‘‘మక్కటో పఞ్చద్వారాయం, కుటికాయం పసక్కియ;

ద్వారేన అనుపరియేతి, ఘట్టయన్తో ముహుం ముహుం.

౧౨౬. ‘‘తిట్ఠ మక్కట మా ధావి, న హి తే తం యథా పురే;

నిగ్గహీతోసి పఞ్ఞాయ, నేవ దూరం గమిస్ససీ’’తి. – గాథాద్వయం అభాసి;

తత్థ ఘట్టయన్తోతి అత్తనో లోలభావేన రుక్ఖస్స అఞ్ఞం సాఖం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞస్స గహణేన అనేకవారం తత్థ రుక్ఖం చాలేన్తో ఫలూపభోగమక్కటో వియ తేన తేన చక్ఖాదిద్వారేన రూపాదిఆరమ్మణేసు అఞ్ఞం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞం గణ్హన్తో చిత్తసన్తానస్స సమాదానవసేన నిచ్చలం ఠాతుం అప్పదానేన అభిక్ఖణం ఘట్టయన్తో చాలేన్తో తస్మింయేవ రూపాదిఆరమ్మణే అనుపరివత్తతి యథాకామం విచరతి. వత్తమానసమీపతాయ చేత్థ వత్తమానవచనం. ఏవం అనుపరియన్తో చ తిట్ఠ, మక్కట, మా ధావి త్వం, చిత్తమక్కట, ఇదాని తిట్ఠ మా ధావి, ఇతో పట్ఠాయ తే ధావితుం న సక్కా, తస్మా న హి తే తం యథా పూరే యస్మా తం అత్తభావగేహం పుబ్బే వియ న తే సేవితం పిహితద్వారభావతో, కిఞ్చ నిగ్గహీతోసి పఞ్ఞాయ సయఞ్చ ఇదాని మగ్గపఞ్ఞాయ కిలేసాభిసఙ్ఖారసఙ్ఖాతానం పాదానం ఛేదనేన అచ్చన్తికం నిగ్గహం పత్తోసి, తస్మా నేవ దూరం గమిస్ససి ఇతో అత్తభావతో దూరం దుతియాదిఅత్తభావం నేవ గమిస్ససి యావచరిమకచిత్తం ఏవ తే గమనన్తి దస్సేతి. ‘‘నేతో దూర’’న్తిపి పాఠో, సో ఏవత్థో.

వల్లియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.