౧౦. వసభత్థేరగాథావణ్ణనా

పుబ్బే హనతి అత్తానన్తి ఆయస్మతో వసభత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో బుద్ధసుఞ్ఞే లోకే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో బ్రాహ్మణానం విజ్జాసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా నేక్ఖమ్మజ్ఝాసయతాయ ఘరావాసం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా చుద్దససహస్సతాపసపరివారో హిమవన్తస్స అవిదూరే సమగ్గే నామ పబ్బతే అస్సమం కారేత్వా వసన్తో ఝానాభిఞ్ఞాయో నిబ్బత్తేత్వా తాపసానం ఓవాదానుసాసనియో దేన్తో ఏకదివసం ఏవం చిన్తేసి – ‘‘అహం ఖో దాని ఇమేహి తాపసేహి సక్కతో గరుకతో పూజితో విహరామి, మయా పన పూజేతబ్బో న ఉపలబ్భతి, దుక్ఖో ఖో పనాయం లోకే యదిదం అగరువాసో’’తి. ఏవం పన చిన్తేత్వా పురిమబుద్ధేసు కతాధికారతాయ పురిమబుద్ధానం చేతియే అత్తనా కతం పూజాసక్కారం అనుస్సరిత్వా ‘‘యంనూనాహం పురిమబుద్ధే ఉద్దిస్స పులినచేతియం కత్వా పూజం కరేయ్య’’న్తి హట్ఠతుట్ఠో ఇద్ధియా పులినథూపం సువణ్ణమయం మాపేత్వా సువణ్ణమయాదీహి తిసహస్సమత్తేహి పుప్ఫేహి దేవసికం పూజం కరోన్తో యావతాయుకం పుఞ్ఞాని కత్వా అపరిహీనజ్ఝానో కాలం కత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో. తత్థపి యావతాయుకం ఠత్వా తతో చుతో తావతింసే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే వేసాలియం లిచ్ఛవిరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా వసభోతి లద్ధనామో వయప్పత్తో భగవతో వేసాలిగమనే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౦.౫౭-౯౨) –

‘‘హిమవన్తస్సావిదూరే, సమగ్గో నామ పబ్బతో;

అస్సమో సుకతో మయ్హం, పణ్ణసాలా సుమాపితా.

‘‘నారదో నామ నామేన, జటిలో ఉగ్గతాపనో;

చతుద్దససహస్సాని, సిస్సా పరిచరన్తి మం.

‘‘పటిసల్లీనకో సన్తో, ఏవం చిన్తేసహం తదా;

సబ్బో జనో మం పూజేతి, నాహం పూజేమి కిఞ్చనం.

‘‘న మే ఓవాదకో అత్థి, వత్తా కోచి న విజ్జతి;

అనాచరియుపజ్ఝాయో, వనే వాసం ఉపేమహం.

‘‘ఉపాసమానో యమహం, గరుచిత్తం ఉపట్ఠహే;

సో మే ఆచరియో నత్థి, వనవాసో నిరత్థకో.

‘‘ఆయాగం మే గవేసిస్సం, గరుం భావనియం తథా;

సావస్సయో వసిస్సామి, న కోచి గరహిస్సతి.

‘‘ఉత్తానకూలా నదికా, సుపతిత్థా మనోరమా;

సంసుద్ధపులినాకిణ్ణా, అవిదూరే మమస్సమం.

‘‘నదిం అమరికం నామ, ఉపగన్త్వానహం తదా;

సంవడ్ఢయిత్వా పులినం, అకం పులినచేతియం.

‘‘యే తే అహేసుం సమ్బుద్ధా, భవన్తకరణా మునీ;

తేసం ఏతాదిసో థూపో, తం నిమిత్తం కరోమహం.

‘‘కరిత్వా పులినం థూపం, సోవణ్ణం మాపయిం అహం;

సోణ్ణకిఙ్కణిపుప్ఫాని, సహస్సే తీణి పూజయిం.

‘‘సాయపాతం నమస్సామి, వేదజాతో కతఞ్జలీ;

సమ్ముఖా వియ సమ్బుద్ధం, వన్దిం పులినచేతియం.

‘‘యదా కిలేసా జాయన్తి, వితక్కా గేహనిస్సితా;

సరామి సుకతం థూపం, పచ్చవేక్ఖామి తావదే.

‘‘ఉపనిస్సాయ విహరం, సత్థవాహం వినాయకం;

కిలేసే సంవసేయ్యాసి, న యుత్తం తవ మారిస.

‘‘సహ ఆవజ్జితే థూపే, గారవం హోతి మే తదా;

కువితక్కే వినోదేసిం, నాగో తుత్తట్టితో యథా.

‘‘ఏవం విహరమానం మం, మచ్చురాజాభిమద్దథ;

తత్థ కాలఙ్కతో సన్తో, బ్రహ్మలోకమగచ్ఛహం.

‘‘యావతాయుం వసిత్వాన, తిదివే ఉపపజ్జహం;

అసీతిక్ఖత్తుం దేవిన్దో, దేవరజ్జమకారయిం.

‘‘సతానం తీణిక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ అహోసహం;

పదేసరజ్జం విపులం, గణనాతో అసఙ్ఖియం.

‘‘సోణ్ణకిఙ్కణిపుప్ఫానం, విపాకం అనుభోమహం;

ధాతీసతసహస్సాని, పరివారేన్తి మం భవే.

‘‘థూపస్స పరిచిణ్ణత్తా, రజోజల్లం న లిమ్పతి;

గత్తే సేదా న ముచ్చన్తి, సుప్పభాసో భవామహం.

‘‘అహో మే సుకతో థూపో, సుదిట్ఠామరికా నదీ;

థూపం కత్వాన పులినం, పత్తోమ్హి అచలం పదం.

‘‘కుసలం కత్తుకామేన, జన్తునా సారగాహినా;

నత్థి ఖేత్తం అఖేత్తం వా, పటిపత్తీవ సాధకా.

‘‘యథాపి బలవా పోసో, అణ్ణవంతరితుస్సహే;

పరిత్తం కట్ఠమాదాయ, పక్ఖన్దేయ్య మహాసరం.

‘‘ఇమాహం కట్ఠం నిస్సాయ, తరిస్సామి మహోదధిం;

ఉస్సాహేన వీరియేన, తరేయ్య ఉదధిం నరో.

‘‘తథేవ మే కతం కమ్మం, పరిత్తం థోకకఞ్చ యం;

తం కమ్మం ఉపనిస్సాయ, సంసారం సమతిక్కమిం.

‘‘పచ్ఛిమే భవే సమ్పత్తే, సుక్కమూలేన చోదితో;

సావత్థియం పురే జాతో, మహాసాలే సుఅడ్ఢకే.

‘‘సద్ధా మాతా పితా మయ్హం, బుద్ధస్స సరణం గతా;

ఉభో దిట్ఠపదా ఏతే, అనువత్తన్తి సాసనం.

‘‘బోధిపపటికం గయ్హ, సోణ్ణథూపమకారయుం;

సాయపాతం నమస్సన్తి, సక్యపుత్తస్స సమ్ముఖా.

‘‘ఉపోసథమ్హి దివసే, సోణ్ణథూపం వినీహరుం;

బుద్ధస్స వణ్ణం కిత్తేన్తా, తియామం వీతినామయుం.

‘‘సహ దిస్వానహం థూపం, సరిం పులినచేతియం;

ఏకాసనే నిసీదిత్వా, అరహత్తమపాపుణిం.

‘‘గవేసమానో తం వీరం, ధమ్మసేనాపతిద్దసం;

అగారా నిక్ఖమిత్వాన, పబ్బజిం తస్స సన్తికే.

‘‘జాతియా సత్తవస్సేన, అరహత్తమపాపుణిం;

ఉపసమ్పాదయీ బుద్ధో, గుణమఞ్ఞాయ చక్ఖుమా.

‘‘దారకేనేవ సన్తేన, కిరియం నిట్ఠితం మయా;

కతం మే కరణీయజ్జ, సక్యపుత్తస్స సాసనే.

‘‘సబ్బవేరభయాతీతో, సబ్బసఙ్గాతిగో ఇసి;

సావకో తే మహావీర, సోణ్ణథూపస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా దాయకానుగ్గహం కరోన్తో తేహి ఉపనీతే పచ్చయే న పటిక్ఖిపతి, యథాలద్ధేయేవ పరిభుఞ్జతి. తం పుథుజ్జనా ‘‘అయం కాయదళ్హిబహులో అరక్ఖితచిత్తో’’తి మఞ్ఞమానా అవమఞ్ఞన్తి. థేరో తం అగణేన్తోవ విహరతి. తస్స పన అవిదూరే అఞ్ఞతరో కుహకభిక్ఖు పాపిచ్ఛో సమానో అప్పిచ్ఛో వియ సన్తుట్ఠో వియ అత్తానం దస్సేన్తో లోకం వఞ్చేన్తో విహరతి. మహాజనో తం అరహన్తం వియ సమ్భావేతి. అథస్స సక్కో దేవానమిన్దో తం పవత్తిం ఞత్వా థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘భన్తే, కిం నామ కుహకో కరోతీ’’తి పుచ్ఛి. థేరో పాపిచ్ఛం గరహన్తో –

౧౩౯. ‘‘పుబ్బే హనతి అత్తానం, పచ్ఛా హనతి సో పరే;

సుహతం హన్తి అత్తానం, వీతంసేనేవ పక్ఖిమా.

౧౪౦. ‘‘న బ్రాహ్మణో బహివణ్ణో, అన్తోవణ్ణో హి బ్రాహ్మణో;

యస్మిం పాపాని కమ్మాని, స వే కణ్హో సుజమ్పతీ’’తి. – గాథాద్వయమాహ;

తత్థ పుబ్బే హనతి అత్తానన్తి కుహకపుగ్గలో అత్తనో కుహకవుత్తియా లోకం వఞ్చేన్తో పాపిచ్ఛతాదీహి పాపధమ్మేహి పఠమమేవ అత్తానం హనతి, అత్తనో కుసలకోట్ఠాసం వినాసేతి. పచ్ఛా హనతి సో పరేతి సో కుహకో పఠమం తావ వుత్తనయేన అత్తానం హన్త్వా పచ్ఛా పరే యేహి ‘‘అయం భిక్ఖు పేసలో అరియో’’తి వా సమ్భావేన్తేహి కారా కతా, తే హనతి తేసం కారాని అత్తని కతాని అమహప్ఫలాని కత్వా పచ్చయవినాసనేన వినాసేతి. సతిపి కుహకస్స ఉభయహననే అత్తహననే పన అయం విసేసోతి దస్సేన్తో ఆహ సుహతం హన్తి అత్తానన్తి. సో కుహకో అత్తానం హనన్తో సుహతం కత్వా హన్తి వినాసేతి, యథా కిం? వీతంసేనేవ పక్ఖిమాతి, వీతంసోతి దీపకసకుణో, తేన. పక్ఖిమాతి సాకుణికో. యథా తేన వీతంససకుణేన అఞ్ఞే సకుణే వఞ్చేత్వా హనన్తో అత్తానం ఇధ లోకేపి హనతి విఞ్ఞుగరహసావజ్జసభావాదినా, సమ్పరాయం పన దుగ్గతిపరిక్కిలేసేన హనతియేవ, న పన తే సకుణే పచ్ఛా హన్తుం సక్కోతి, ఏవం కుహకోపి కోహఞ్ఞేన లోకం వఞ్చేత్వా ఇధ లోకేపి అత్తానం హనతి విప్పటిసారవిఞ్ఞుగరహాదీహి, పరలోకేపి దుగ్గతిపరిక్కిలేసేహి, న పన తే పచ్చయదాయకే అపాయదుక్ఖం పాపేతి. అపిచ కుహకో దక్ఖిణాయ అమహప్ఫలభావకరణేనేవ దాయకం హనతీతి వుత్తో, న నిప్ఫలభావకరణేన. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘దుస్సీలస్స మనుస్సభూతస్స దానం దత్వా సహస్సగుణా దక్ఖిణా పాటికఙ్ఖితబ్బా’’తి (మ. ని. ౩.౩౭౯). తేనాహ ‘‘సుహతం హన్తి అత్తాన’’న్తి.

ఏవం బాహిరపరిమజ్జనమత్తే ఠితా పుగ్గలా సుద్ధా నామ న హోన్తి, అబ్భన్తరసుద్ధియా ఏవ పన సుద్ధా హోన్తీతి దస్సేన్తో ‘‘న బ్రాహ్మణో’’తి దుతియం గాథమాహ. తస్సత్థో – ఇరియాపథసణ్ఠపనాదిబహిసమ్పత్తిమత్తేన బ్రాహ్మణో న హోతి. సమ్పత్తిఅత్థో హి ఇధ వణ్ణ-సద్దో. అబ్భన్తరే పన సీలాదిసమ్పత్తియా బ్రాహ్మణో హోతి, ‘‘బాహితపాపో బ్రాహ్మణో’’తి కత్వా. తస్మా ‘‘యస్మిం పాపాని లామకాని కమ్మాని సంవిజ్జన్తి, ఏకంసేన సో కణ్హో నిహీనపుగ్గలో’’తి సుజమ్పతి, దేవానమిన్ద, జానాహి. తం సుత్వా సక్కో కుహకభిక్ఖుం తజ్జేత్వా ‘‘ధమ్మే వత్తాహీ’’తి ఓవదిత్వా సకట్ఠానమేవ గతో.

వసభత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుకనిపాతే పఠమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.