౩. ఆనన్దత్థేరగాథావణ్ణనా

పిసుణేన చ కోధనేనాతిఆదికా ఆయస్మతో ఆనన్దత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే సత్థు వేమాతికభాతా హుత్వా నిబ్బత్తి, సుమనోతిస్స నామం అహోసి. పితా పనస్స ఆనన్దరాజా నామ. సో అత్తనో పుత్తస్స సుమనకుమారస్స వయప్పత్తస్స హంసవతితో వీసయోజనసతే ఠానే భోగనగరం అదాసి. సో కదాచి కదాచి ఆగన్త్వా అత్తానఞ్చ పితరఞ్చ పస్సతి. తదా రాజా సత్థారఞ్చ సతసహస్సపరిమాణం భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ సయమేవ సక్కచ్చం ఉపట్ఠహి, అఞ్ఞేసం ఉపట్ఠాతుం న దేతి.

తేన సమయేన పచ్చన్తో కుపితో అహోసి. కుమారో తస్స కుపితభావం రఞ్ఞో అనారోచేత్వా సయమేవ తం వూపసమేతి. తం సుత్వా రాజా తుట్ఠమానసో పుత్తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘వరం తే, తాత దమ్మి, వరం గణ్హాహీ’’తి ఆహ. కుమారో ‘‘సత్థారం భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ తేమాసం ఉపట్ఠహన్తో జీవితం అవఞ్ఝం కాతుం ఇచ్ఛామీ’’తి ఆహ. ‘‘ఏతం న సక్కా, అఞ్ఞం వదేహీ’’తి. ‘‘దేవ, ఖత్తియానం ద్వేకథా నామ నత్థి, ఏతదేవ మే దేహి, న మయ్హం అఞ్ఞేన అత్థో’’తి. ‘‘సచే సత్థా అనుజానాతి, దిన్నమేవా’’తి. సో ‘‘సత్థు చిత్తం జానిస్సామీ’’తి విహారం గతో.

తేన చ సమయేన భగవా భత్తకిచ్చం నిట్ఠాపేత్వా గన్ధకుటిం పవిట్ఠో హోతి. సో భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘అహం, భన్తే, భగవన్తం దస్సనాయ ఆగతో, దస్సేథ మే భగవన్త’’న్తి ఆహ. భిక్ఖూ ‘‘సుమనో నామ థేరో సత్థు ఉపట్ఠాకో, తస్స సన్తికం గచ్ఛాహీ’’తి ఆహంసు. సో థేరస్స సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ‘‘సత్థారం, భన్తే, మే దస్సేథా’’తి ఆహ. అథ థేరో తస్స పస్సన్తస్సేవ పథవియం నిముజ్జిత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘భన్తే, రాజపుత్తో తుమ్హాకం దస్సనాయ ఆగతో’’తి ఆహ. ‘‘తేన హి, భిక్ఖు, బహి ఆసనం పఞ్ఞాపేహీ’’తి. థేరో పునపి తస్స పస్సన్తస్సేవ బుద్ధాసనం గహేత్వా అన్తోగన్ధకుటియం నిముజ్జిత్వా బహిపరివేణే పాతుభవిత్వా గన్ధకుటిపరివేణే ఆసనం పఞ్ఞాపేసి. కుమారో తం దిస్వా ‘‘మహన్తో వతాయం భిక్ఖూ’’తి చిత్తం ఉప్పాదేసి.

భగవాపి గన్ధకుటితో నిక్ఖమిత్వా పఞ్ఞత్తాసనే నిసీది. రాజపుత్తో సత్థారం వన్దిత్వా, పటిసన్థారం కత్వా, అయం, భన్తే, థేరో తుమ్హాకం సాసనే వల్లభో మఞ్ఞేతి. ‘‘ఆమ కుమార, వల్లభో’’తి? ‘‘కిం కత్వా, భన్తే, ఏస వల్లభో హోతీ’’తి?‘‘దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా’’తి. ‘‘భగవా, అహమ్పి అయం థేరో వియ అనాగతే బుద్ధసాసనే వల్లభో హోతుకామో’’తి సత్థాహం ఖన్ధావారభత్తం నామ దత్వాపి సత్తమే దివసే, భన్తే, మయా పితు సన్తికా తేమాసం తుమ్హాకం పటిజగ్గనవరో లద్ధో, తేమాసం మే వస్సావాసం అధివాసేథాతి. భగవా, ‘‘అత్థి ను ఖో తత్థ గతేన అత్థో’’తి ఓలోకేత్వా ‘‘అత్థీ’’తి దిస్వా ‘‘సుఞ్ఞాగారే ఖో, కుమార, తథాగతా అభిరమన్తీ’’తి ఆహ. కుమారో ‘‘అఞ్ఞాతం భగవా, అఞ్ఞాతం సుగతా’’తి వత్వా ‘‘అహం, భన్తే, పురిమతరం గన్త్వా విహారం కారేమి, మయా పేసితే భిక్ఖుసతసహస్సేన సద్ధిం ఆగచ్ఛథా’’తి పటిఞ్ఞం గహేత్వా పితు సన్తికం గన్త్వా ‘‘దిన్నా మే, దేవ, భగవతా పటిఞ్ఞా, మయా పహితే భగవన్తం పేసేయ్యాథా’’తి పితరం వన్దిత్వా, నిక్ఖమిత్వా యోజనే యోజనే విహారం కరోన్తో వీసయోజనసతం అద్ధానం గతో. గన్త్వా చ అత్తనో నగరే విహారట్ఠానం విచినన్తో సోభనస్స నామ కుటుమ్బికస్స ఉయ్యానం దిస్వా సతసహస్సేన కిణిత్వా సతసహస్సం విస్సజ్జేత్వా విహారం కారేసి. తత్థ భగవతో గన్ధకుటిం సేసభిక్ఖూనఞ్చ రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానత్థాయ కుటిలేణమణ్డపే కారేత్వా పాకారపరిక్ఖేపం ద్వారకోట్ఠకఞ్చ నిట్ఠాపేత్వా పితు సన్తికం పేసేసి ‘‘నిట్ఠితం మయ్హం కిచ్చం, సత్థారం పహిణథా’’తి.

రాజా భగవన్తం భోజేత్వా ‘‘భగవా సుమనస్స కిచ్చం నిట్ఠితం, తుమ్హాకం గమనం పచ్చాసీసతీ’’తి ఆహ. భగవా సతసహస్సభిక్ఖుపరివుతో యోజనే యోజనే విహారేసు వసమానో అగమాసి. కుమారో ‘‘సత్థా ఆగచ్ఛతీ’’తి సుత్వా యోజనం పచ్చుగ్గన్త్వా గన్ధమాలాదీహి పూజయమానో సతసహస్సేన కీతే సోభనే నామ ఉయ్యానే సతసహస్సేన కారితం విహారం పవేసేత్వా –

‘‘సతసహస్సేన మే కీతం, సతసహస్సేన మాపితం;

సోభనం నామ ఉయ్యానం, పటిగ్గణ్హ మహామునీ’’తి. –

తం నియ్యాదేసి. సో వస్సూపనాయికదివసే మహాదానం పవత్తేత్వా ‘‘ఇమినావ నీహారేన దానం దదేయ్యాథా’’తి పుత్తదారే అమచ్చే చ కిచ్చకరణీయేసు చ నియోజేత్వా సయం సుమనత్థేరస్స వసనట్ఠానసమీపేయేవ వసన్తో తేమాసం సత్థారం ఉపట్ఠహన్తో ఉపకట్ఠాయ పవారణాయ గామం పవిసిత్వా సత్తాహం మహాదానం పవత్తేత్వా సత్తమే దివసే సత్థు భిక్ఖుసతసహస్సస్స చ పాదమూలే తిచీవరాని ఠపేత్వా వన్దిత్వా, ‘‘భన్తే, యదేతం మయా సత్తాహం ఖన్ధావారదానతో పట్ఠాయ పుఞ్ఞం కతం, న తం సగ్గసమ్పత్తిఆదీనం అత్థాయ, అథ ఖో అహం అయం సుమనత్థేరో వియ అనాగతే ఏకస్స బుద్ధస్స ఉపట్ఠాకో భవేయ్య’’న్తి పణిధానం అకాసి. సత్థాపిస్స అనన్తరాయతం దిస్వా బ్యాకరిత్వా పక్కామి.

సోపి తస్మిం బుద్ధుప్పాదే వస్ససతసహస్సం పుఞ్ఞాని కత్వా తతో పరమ్పి తత్థ తత్థ భవే ఉళారాని పుఞ్ఞకమ్మాని ఉపచినిత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే పిణ్డాయ చరతో ఏకస్స థేరస్స పత్తగ్గహణత్థం ఉత్తరసాటకం దత్వా పూజం అకాసి. పున సగ్గే నిబ్బత్తిత్వా తతో చుతో బారాణసిరాజా హుత్వా అట్ఠ పచ్చేకబుద్ధే దిస్వా తే భోజేత్వా అత్తనో మఙ్గలుయ్యానే అట్ఠ పణ్ణసాలాయో కారేత్వా తేసం నిసీదనత్థాయ అట్ఠ సబ్బరతనమయపీఠే చేవ మణిఆధారకే చ పటియాదేత్వా దసవస్ససహస్సాని ఉపట్ఠానం అకాసి. ఏతాని పాకటట్ఠానాని.

కప్పసతసహస్సం పన తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని కరోన్తోవ అమ్హాకం బోధిసత్తేన సద్ధిం తుసితపురే నిబ్బత్తిత్వా తతో చుతో అమితోదనసక్కస్స గేహే నిబ్బత్తి. తస్స సబ్బే ఞాతకే ఆనన్దితే కరోన్తో జాతోతి ఆనన్దోత్వేవ నామం అహోసి. సో అనుక్కమేన వయప్పత్తో కతాభినిక్ఖమనే సమ్మాసమ్బోధిం పత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కే పఠమం కపిలవత్థుం గన్త్వా తతో నిక్ఖన్తే భగవతి తస్స పరివారత్థం పబ్బజితుం నిక్ఖన్తేహి భద్దియాదీహి సద్ధిం నిక్ఖమిత్వా భగవతో సన్తికే పబ్బజిత్వా నచిరస్సేవ ఆయస్మతో పుణ్ణస్స మన్తాణిపుత్తస్స సన్తికే ధమ్మకథం సుత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి.

తేన చ సమయేన భగవతో పఠమబోధియం వీసతివస్సాని అనిబద్ధఉపట్ఠాకా అహేసుం. ఏకదా నాగసమాలో పత్తచీవరం గహేత్వా విచరి, ఏకదా నాగితో, ఏకదా ఉపవానో, ఏకదా సునక్ఖత్తో, ఏకదా చున్దో సమణుద్దేసో, ఏకదా సాగతో, ఏకదా మేఘియో, తే యేభుయ్యేన సత్థు చిత్తం నారాధయింసు. అథేకదివసం భగవా గన్ధకుటిపరివేణే పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసిన్నో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అహం, భిక్ఖవే, ఇదానిమ్హి మహల్లకో, ఏకచ్చే భిక్ఖూ ‘ఇమినా మగ్గేన గచ్ఛామా’తి వుత్తే అఞ్ఞేన గచ్ఛన్తి, ఏకచ్చే మయ్హం పత్తచీవరం భూమియం నిక్ఖిపన్తి, మయ్హం నిబద్ధుపట్ఠాకం భిక్ఖుం జానాథా’’తి. తం సుత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మసంవేగో ఉదపాది. అథాయస్మా సారిపుత్తో ఉట్ఠాయ భగవన్తం వన్దిత్వా – ‘‘అహం, భన్తే, తుమ్హే ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి ఆహ. తం భగవా పటిక్ఖిపి. ఏతేనుపాయేన మహామోగ్గల్లానం ఆదిం కత్వా సబ్బే మహాసావకా – ‘‘అహం ఉపట్ఠహిస్సామి, అహం ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి ఉట్ఠహింసు ఠపేత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం, తేపి భగవా పటిక్ఖిపి. సో పన తుణ్హీయేవ నిసీది. అథ నం భిక్ఖూ ఆహంసు – ‘‘ఆవుసో, త్వమ్పి సత్థు ఉపట్ఠాకట్ఠానం యాచాహీ’’తి. యాచిత్వా లద్ధట్ఠానం నామ కీదిసం హోతి, సచే రుచ్చతి, సత్థా సయమేవ వక్ఖతీతి. అథ భగవా ‘‘న, భిక్ఖవే, ఆనన్దో అఞ్ఞేహి ఉస్సాహేతబ్బో, సయమేవ జానిత్వా మం ఉపట్ఠహిస్సతీ’’తి ఆహ. తతో భిక్ఖూ ‘‘ఉట్ఠేహి, ఆవుసో ఆనన్ద, సత్థారం ఉపట్ఠాకట్ఠానం యాచాహీ’’తి ఆహంసు.

థేరో ఉట్ఠహిత్వా ‘‘సచే మే, భన్తే, భగవా అత్తనా లద్ధం పణీతచీవరం న దస్సతి, పణీతపిణ్డపాతం న దస్సతి, ఏకగన్ధకుటియం వసితుం న దస్సతి, నిమన్తనం గహేత్వా న గమిస్సతి, ఏవాహం భగవన్తం ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి ఆహ. ‘‘ఏత్తకే గుణే లభతో సత్థు ఉపట్ఠానే కో భారో’’తి ఉపవాదమోచనత్థం ఇమే చత్తారో పటిక్ఖేపా చ – ‘‘సచే, భన్తే, భగవా మయా గహితనిమన్తనం గమిస్సతి, సచాహం దేసన్తరతో ఆగతాగతే తావదేవ దస్సేతుం లచ్ఛామి; యదా మే కఙ్ఖా ఉప్పజ్జతి, తావదేవ భగవన్తం ఉపసఙ్కమితుం లచ్ఛామి, సచే భగవా పరమ్ముఖా దేసితం ధమ్మం పున మయ్హం కథేస్సతి, ఏవాహం భగవన్తం ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి ‘‘ఏత్తకమ్పి సత్థు సన్తికే అనుగ్గహం న లభతీ’’తి ఉపవాదమోచనత్థఞ్చేవ ధమ్మభణ్డాగారికభావపారమీపూరణత్థఞ్చ ఇమా చతస్సో ఆయాచనా చాతి అట్ఠ వరే గహేత్వా నిబద్ధుపట్ఠాకో అహోసి. తస్సేవ ఠానన్తరస్స అత్థాయ కప్పసతసహస్సం పూరితానం పారమీనం ఫలం పాపుణి. సో ఉపట్ఠాకట్ఠానం లద్ధదివసతో పట్ఠాయ దసబలం దువిధేన ఉదకేన, తివిధేన దన్తకట్ఠేన, హత్థపాదపరికమ్మేన పిట్ఠిపరికమ్మేన, గన్ధకుటిపరివేణసమ్మజ్జనేనాతి ఏవమాదీహి కిచ్చేహి ఉపట్ఠహన్తో ‘‘ఇమాయ నామ వేలాయ సత్థు ఇదం నామ లద్ధుం వట్టతి, ఇదం నామ కాతుం వట్టతీ’’తి దివసభాగం సన్తికావచరో హుత్వా, రత్తిభాగే మహన్తం దణ్డదీపికం గహేత్వా గన్ధకుటిపరివేణం నవ వారే అనుపరియాయతి, సత్థరి పక్కోసన్తే పటివచనదానాయ థినమిద్ధవినోదనత్థం.

అథ నం సత్థా జేతవనే అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో అనేకపరియాయేన పసంసిత్వా ‘‘బహుస్సుతానం సతిమన్తానం గతిమన్తానం ధితిమన్తానం ఉపట్ఠాకానఞ్చ భిక్ఖూనం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి. ఏవం సత్థారా పఞ్చసు ఠానేసు ఏతదగ్గే ఠపితో చతూహి అచ్ఛరియబ్భుతధమ్మేహి సమన్నాగతో సత్థు ధమ్మకోసారక్ఖో అయం మహాథేరో సేఖోవ సమానో సత్థరి పరినిబ్బుతే హేట్ఠా వుత్తనయేన భిక్ఖూహి సముత్తేజితో దేవతాయ చ సంవేజితో ‘‘స్వేయేవ చ దాని ధమ్మసఙ్గీతి కాతబ్బా, న ఖో పన మేతం పతిరూపం, య్వాయం సేఖో సకరణీయో హుత్వా అసేఖేహి థేరేహి సద్ధిం ధమ్మం సఙ్గాయితుం సన్నిపాతం గన్తు’’న్తి సఞ్జాతుస్సాహో విపస్సనం పట్ఠపేత్వా బహుదేవరత్తిం విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో చఙ్కమే వీరియసమతం అలభిత్వా విహారం పవిసిత్వా సయనే నిసీదిత్వా సయితుకామో కాయం ఆవట్టేసి. అప్పత్తఞ్చ సీసం బిమ్బోహనం పాదా చ భూమితో ముత్తమత్తా, ఏతస్మిం అన్తరే అనుపాదాయ ఆసవేహి చిత్తం విముచ్చి ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧.౬౪౪-౬౬౩) –

‘‘ఆరామద్వారా నిక్ఖమ్మ, పదుముత్తరో మహాముని;

వస్సేన్తో అమతం వుట్ఠిం, నిబ్బాపేసి మహాజనం.

‘‘సతసహస్సం తే ధీరా, ఛళభిఞ్ఞా మహిద్ధికా;

పరివారేన్తి సమ్బుద్ధం, ఛాయావ అనపాయినీ.

‘‘హత్థిక్ఖన్ధగతో ఆసిం, సేతచ్ఛత్తం వరుత్తమం;

సుచారురూపం దిస్వాన, విత్తి మే ఉదపజ్జథ.

‘‘ఓరుయ్హ హత్థిఖన్ధమ్హా, ఉపగచ్ఛిం నరాసభం;

రతనామయఛత్తం మే, బుద్ధసేట్ఠస్స ధారయిం.

‘‘మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, పదుముత్తరో మహాఇసి;

తం కథం ఠపయిత్వాన, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యో సో ఛత్తమధారేసి, సోణ్ణాలఙ్కారభూసితం;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణోథ మమ భాసతో.

‘‘ఇతో గన్త్వా అయం పోసో, తుసితం ఆవసిస్సతి;

అనుభోస్సతి సమ్పత్తిం, అచ్ఛరాహి పురక్ఖతో.

‘‘చతుతింసతిక్ఖత్తుఞ్చ, దేవరజ్జం కరిస్సతి;

బలాధిపో అట్ఠసతం, వసుధం ఆవసిస్సతి.

‘‘అట్ఠపఞ్ఞాసక్ఖత్తుఞ్చ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి;

పదేసరజ్జం విపులం, మహియా కారయిస్సతి.

‘‘కప్పసతసహస్సమ్హి, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘సక్యానం కులకేతుస్స, ఞాతిబన్ధు భవిస్సతి;

ఆనన్దో నామ నామేన, ఉపట్ఠాకో మహేసినో.

‘‘ఆతాపీ నిపకో చాపి, బాహుసచ్చేసు కోవిదో;

నివాతవుత్తి అత్థద్ధో, సబ్బపాఠీ భవిస్సతి.

‘‘పధానపహితత్తో సో, ఉపసన్తో నిరూపధి;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘సన్తి ఆరఞ్ఞకా నాగా, కుఞ్జరా సట్ఠిహాయనా;

తిధాపభిన్నా మాతఙ్గా, ఈసాదన్తా ఉరూళ్హవా.

‘‘అనేకసతసహస్సా, పణ్డితాపి మహిద్ధికా;

సబ్బే తే బుద్ధనాగస్స, న హోన్తుపణిధిమ్హి తే.

‘‘ఆదియా మే నమస్సామి, మజ్ఝిమే అథ పచ్ఛిమే;

పసన్నచిత్తో సుమనో, బుద్ధసేట్ఠం ఉపట్ఠహిం.

‘‘ఆతాపీ నిపకో చాపి, సమ్పజానో పటిస్సతో;

సోతాపత్తిఫలం పత్తో, సేఖభూమీసు కోవిదో.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం కమ్మమభినీహరిం;

తాహం భూమిమనుప్పత్తో, ఠితా సద్ధమ్మమాచలా.

‘‘స్వాగతం వత మే ఆసి…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా సఙ్గీతిమణ్డపం పవిసిత్వా ధమ్మం సఙ్గాయన్తో తత్థ తత్థ భిక్ఖూనం ఓవాదదానవసేన అత్తనో పటిపత్తిదీపనాదివసేన చ భాసితగాథా ఏకజ్ఝం కత్వా అనుక్కమేవ ఖుద్దకనికాయసఙ్గాయనకాలే థేరగాథాసు సఙ్గీతిం ఆరోపేన్తో –

౧౦౧౭. ‘‘పిసుణేన చ కోధనేన చ, మచ్ఛరినా చ విభూతనన్దినా;

సఖితం న కరేయ్య పణ్డితో, పాపో కాపురిసేన సఙ్గమో.

౧౦౧౮. ‘‘సద్ధేన చ పేసలేన చ, పఞ్ఞవతా బహుస్సుతేన చ;

సఖితం కరేయ్య పణ్డితో, భద్దో సప్పురిసేన సఙ్గమో.

౧౦౧౯. ‘‘పస్స చిత్తకతం బిమ్బం, అరుకాయం సముస్సితం;

ఆతురం బహుసఙ్కప్పం, యస్స నత్థి ధువం ఠితి.

౧౦౨౦. ‘‘పస్స చిత్తకతం రూపం, మణినా కుణ్డలేన చ;

అట్ఠితచేన ఓనద్ధం, సహ వత్థేహి సోభతి.

౧౦౨౧. ‘‘అలత్తకకతా పాదా, ముఖం చుణ్ణకమక్ఖితం;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

౧౦౨౨. ‘‘అట్ఠపదకతా కేసా, నేత్తా అఞ్జనమక్ఖితా;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

౧౦౨౩. ‘‘అఞ్జనీవ నవా చిత్తా, పూతికాయో అలఙ్కతో;

అలం బాలస్స మోహాయ, నో చ పారగవేసినో.

‘‘ఓదహి మిగవో పాసం, నాసదా వాగురం మిగో;

భుత్వా నివాపం గచ్ఛామ, కన్దన్తే మిగబన్ధకే.

‘‘ఛిన్నో పాసో మిగవస్స, నాసదా వాగురం మిగో;

భుత్వా నివాపం గచ్ఛామ, సోచన్తే మిగలుద్దకే.

౧౦౨౪. ‘‘బహుస్సుతో చిత్తకథీ, బుద్ధస్స పరిచారకో;

పన్నభారో విసఞ్ఞుత్తో, సేయ్యం కప్పేతి గోతమో.

౧౦౨౫. ‘‘ఖీణాసవో విసఞ్ఞుత్తో, సఙ్గాతీతో సునిబ్బుతో;

ధారేతి అన్తిమం దేహం, జాతిమరణపారగూ.

౧౦౨౬. ‘‘యస్మిం పతిట్ఠితా ధమ్మా, బుద్ధస్సాదిచ్చబన్ధునో;

నిబ్బానగమనే మగ్గే, సోయం తిట్ఠతి గోతమో.

౧౦౨౭. ‘‘ద్వాసీతి బుద్ధతో గణ్హిం, ద్వే సహస్సాని భిక్ఖుతో;

చతురాసీతిసహస్సాని, యే మే ధమ్మా పవత్తినో.

౧౦౨౮. ‘‘అప్పస్సుతాయం పురిసో, బలిబద్దోవ జీరతి;

మంసాని తస్స వడ్ఢన్తి, పఞ్ఞా తస్స న వడ్ఢతి.

౧౦౨౯. ‘‘బహుస్సుతో అప్పస్సుతం, యో సుతేనాతిమఞ్ఞతి;

అన్ధో పదీపధారోవ, తథేవ పటిభాతి మం.

౧౦౩౦. ‘‘బహుస్సుతం ఉపాసేయ్య, సుతఞ్చ న వినాసయే;

తం మూలం బ్రహ్మచరియస్స, తస్మా ధమ్మధరో సియా.

౧౦౩౧. ‘‘పుబ్బాపరఞ్ఞూ అత్థఞ్ఞూ, నిరుత్తిపదకోవిదో;

సుగ్గహీతఞ్చ గణ్హాతి, అత్థఞ్చోపపరిక్ఖతి.

౧౦౩౨. ‘‘ఖన్త్యా ఛన్దికతో హోతి, ఉస్సహిత్వా తులేతి తం;

సమయే సో పదహతి, అజ్ఝత్తం సుసమాహితో.

౧౦౩౩. ‘‘బహుస్సుతం ధమ్మధరం, సప్పఞ్ఞం బుద్ధసావకం;

ధమ్మవిఞ్ఞాణమాకఙ్ఖం, తం భజేథ తథావిధం.

౧౦౩౪. ‘‘బహుస్సుతో ధమ్మధరో, కోసారక్ఖో మహేసినో;

చక్ఖు సబ్బస్స లోకస్స, పూజనీయో బహుస్సుతో.

౧౦౩౫. ‘‘ధమ్మారామో ధమ్మరతో, ధమ్మం అనువిచిన్తయం;

ధమ్మం అనుస్సరం భిక్ఖు, సద్ధమ్మా న పరిహాయతి.

౧౦౩౬. ‘‘కాయమచ్ఛేరగరునో, హియ్యమానే అనుట్ఠహే;

సరీరసుఖగిద్ధస్స, కుతో సమణఫాసుతా.

౧౦౩౭. ‘‘న పక్ఖన్తి దిసా సబ్బా, ధమ్మా న పటిభన్తి మం;

గతే కల్యాణమిత్తమ్హి, అన్ధకారంవ ఖాయతి.

౧౦౩౮. ‘‘అబ్భతీతసహాయస్స, అతీతగతసత్థునో;

నత్థి ఏతాదిసం మిత్తం, యథా కాయగతా సతి.

౧౦౩౯. ‘‘యే పురాణా అతీతా తే, నవేహి న సమేతి మే;

స్వజ్జ ఏకోవ ఝాయామి, వస్సుపేతోవ పక్ఖిమా.

౧౦౪౦. ‘‘దస్సనాయ అభిక్కన్తే, నానావేరజ్జకే బహూ;

మా వారయిత్థ సోతారో, పస్సన్తు సమయో మమం.

౧౦౪౧. ‘‘దస్సనాయ అభిక్కన్తే, నానావేరజ్జకే పుథు;

కరోతి సత్థా ఓకాసం, న నివారేతి చక్ఖుమా.

౧౦౪౨. ‘‘పణ్ణవీసతి వస్సాని, సేఖభూతస్స మే సతో;

న కామసఞ్ఞా ఉప్పజ్జి, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం.

౧౦౪౩. ‘‘పణ్ణవీసతి వస్సాని, సేఖభూతస్స మే సతో;

న దోససఞ్ఞా ఉప్పజ్జి, పస్స ధమ్మసుధమ్మతం.

౧౦౪౪. ‘‘పణ్ణవీసతి వస్సాని, భగవన్తం ఉపట్ఠహిం;

మేత్తేన కాయకమ్మేన, ఛాయావ అనపాయినీ.

౧౦౪౫. ‘‘పణ్ణవీసతి వస్సాని, భగవన్తం ఉపట్ఠహిం;

మేత్తేన వచీకమ్మేన, ఛాయావ అనపాయినీ.

౧౦౪౬. ‘‘పణ్ణవీసతి వస్సాని, భగవన్తం ఉపట్ఠహిం;

మేత్తేన మనోకమ్మేన, ఛాయావ అనపాయినీ.

౧౦౪౭. ‘‘బుద్ధస్స చఙ్కమన్తస్స, పిట్ఠితో అనుచఙ్కమిం;

ధమ్మే దేసియమానమ్హి, ఞాణం మే ఉదపజ్జథ.

౧౦౪౮. ‘‘అహం సకరణీయోమ్హి, సేఖో అప్పత్తమానసో;

సత్థు చ పరినిబ్బానం, యో అమ్హం అనుకమ్పకో.

౧౦౪౯. ‘‘తదాసి యం భింసనకం, తదాసి లోమహంసనం;

సబ్బకారవరూపేతే, సమ్బుద్ధే పరినిబ్బుతే.

౧౦౫౦. ‘‘బహుస్సుతో ధమ్మధరో, కోసారక్ఖో మహేసినో;

చక్ఖు సబ్బస్స లోకస్స, ఆనన్దో పరినిబ్బుతో.

౧౦౫౧. ‘‘బహుస్సుతో ధమ్మధరో, కోసారక్ఖో మహేసినో;

చక్ఖు సబ్బస్స లోకస్స, అన్ధకారే తమోనుదో.

౧౦౫౨. ‘‘గతిమన్తో సతిమన్తో, ధితిమన్తో చ యో ఇసి;

సద్ధమ్మధారకో థేరో, ఆనన్దో రతనాకరో.

౧౦౫౩. ‘‘పరిచిణ్ణో మయా సత్థా, కతం బుద్ధస్స సాసనం;

ఓహితో గరుకో భారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ పిసుణేన చాతి ఆదితో ద్వే గాథా ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ దేవదత్తపక్ఖియేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సంసగ్గం కరోన్తే దిస్వా తేసం ఓవాదదానవసేన వుత్తా. తత్థ పిసుణేనాతి పిసుణాయ వాచాయ. తాయ హి యుత్తో పుగ్గలో ‘‘పిసుణో’’తి వుత్తో యథా నీలగుణయుత్తో పటో నీలోతి. కోధనేనాతి కుజ్ఝనసీలేన. అత్తసమ్పత్తినిగూహణలక్ఖణస్స మచ్ఛేరస్స సమ్భవతో మచ్ఛరినా. విభూతనన్దినాతి సత్తానం విభూతం విభవనం వినాసం ఇచ్ఛన్తేన, విభూతం వా విసుం భావో భేదో, తం నన్దనేన, సబ్బమేతం దేవదత్తపక్ఖియేవ సన్ధాయ వుత్తం. తే హి పఞ్చవత్థుదీపనాయ బహూ జనే సమ్మాపటిపన్నే భిన్దన్తా సత్థరి బహిద్ధతాయ థద్ధమచ్ఛరియాదిమచ్ఛరియపకతా మహాజనస్స మహతో అనత్థాయ పటిపజ్జింసు. సఖితన్తి సహాయభావం సంసగ్గం న కరేయ్య, కింకారణా? పాపో కాపురిసేన సఙ్గమో కాపురిసేన పాపపుగ్గలేన సమాగమో నిహీనో లామకో. యే హిస్స దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జన్తి. తేసం దుచిన్తితాదిభేదం బాలలక్ఖణమేవ ఆవహతి, పగేవ వచనకరస్స. తేనాహ భగవా – ‘‘యాని కానిచి, భిక్ఖవే, భయాని ఉప్పజ్జన్తి, సబ్బాని తాని బాలతో ఉప్పజ్జన్తి, నో పణ్డితతో’’తిఆది (అ. ని. ౩.౧).

యేన పన సంసగ్గో కాతబ్బో, తం దస్సేతుం ‘‘సద్ధేన చా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సద్ధేనాతి కమ్మకమ్మఫలసద్ధాయ చేవ, రతనత్తయసద్ధాయ చ సమన్నాగతేన. పేసలేనాతి పియసీలేన సీలసమ్పన్నేన. పఞ్ఞవతాతి ఉదయత్థగామినియా నిబ్బేధికాయ పఞ్ఞాయ వసేన పఞ్ఞాసమ్పన్నేన. బహుస్సుతేనాతి పరియత్తిపటివేధబాహుసచ్చానం పారిపూరియా బహుస్సుతేన. భద్దోతి తేన తాదిసేన సాధునా సఙ్గమో భద్దో సున్దరో కల్యాణో దిట్ఠధమ్మికాదిభేదం అత్థం ఆవహతీతి అధిప్పాయో.

పస్స చిత్తకతన్తిఆదికా సత్త గాథా అత్తనో రూపసమ్పత్తిం దిస్వా కామసఞ్ఞం ఉప్పాదేన్తియా ఉత్తరాయ నామ ఉపాసికాయ కాయవిచ్ఛన్దజననత్థం భాసితా. ‘‘అమ్బపాలిం గణికం దిస్వా విక్ఖిత్తచిత్తానం ఓవాదదానత్థ’’న్తిపి వదన్తి. తా హేట్ఠా వుత్తత్థా ఏవ.

బహుస్సుతో చిత్తకథీతిఆదికా ద్వే గాథా థేరేన అరహత్తం పత్వా ఉదానవసేన భాసితా. తత్థ పరిచారకోతి ఉపట్ఠాకో. సేయ్యం కప్పేతీతి అరహత్తప్పత్తిసమనన్తరం సయితత్తా వుత్తం. థేరో హి బహుదేవ రత్తిం చఙ్కమేన వీతినామేత్వా సరీరం ఉతుం గాహాపేతుం ఓవరకం పవిసిత్వా సయితుం మఞ్చకే నిసిన్నో పాదా చ భూమితో ముత్తా, అప్పత్తఞ్చ సీసం బిమ్బోహనం, ఏత్థన్తరే అరహత్తం పత్వా సయి.

ఖీణాసవోతి పరిక్ఖీణచతురాసవో, తతో ఏవ చతూహిపి యోగేహి విసంయుత్తో, రాగసఙ్గాదీనం అతిక్కన్తత్తా సఙ్గాతీతో, సబ్బసో కిలేసపరిళాహస్స వూపసన్తత్తా సునిబ్బుతో సీతిభూతోతి అత్థో.

యస్మిం పతిట్ఠితా ధమ్మాతి థేరం ఉద్దిస్స ఖీణాసవమహాబ్రహ్మునా భాసితా గాథా. ఉపట్ఠితాయ హి ధమ్మసఙ్గీతియా థేరం ఉద్దిస్స యేహి భిక్ఖూహి ‘‘ఏకో భిక్ఖు విస్సగన్ధం వాయతీ’’తి వుత్తం. అథ థేరో అధిగతే అరహత్తే సత్తపణ్ణిగుహాద్వారం సఙ్ఘస్స సామగ్గీదానత్థం ఆగతో, తస్స ఖీణాసవభావప్పకాసనేన సుద్ధావాసమహాబ్రహ్మా. తే భిక్ఖూ లజ్జాపేన్తో ‘‘యస్మిం పతిట్ఠితా ధమ్మా’’తి గాథమాహ. తస్సత్థో – బుద్ధస్స భగవతో ధమ్మా తేనేవ అధిగతా పవేదితా చ పటివేధపరియత్తిధమ్మా. యస్మిం పురిసవిసేసే పతిట్ఠితా, సోయం గోత్తతో గోతమో ధమ్మభణ్డాగారికో సఉపాదిసేసనిబ్బానస్స అధిగతత్తా ఇదాని అనుపాదిసేసనిబ్బానగమనే మగ్గే పతిట్ఠహి, తస్స ఏకంసభాగీతి.

అథేకదివసం గోపకమోగ్గల్లానో నామ బ్రాహ్మణో థేరం పుచ్ఛి – ‘‘త్వం బహుస్సుతోతి బుద్ధస్స సాసనే పాకటో, కిత్తకా ధమ్మా తే సత్థారా భాసితా, తయా ధారితా’’తి? తస్స థేరో పటివచనం దేన్తో ‘‘ద్వాసీతీ’’తి గాథమాహ. తత్థ ద్వాసీతి సహస్సానీతి యోజనా, బుద్ధతో గణ్హిన్తి సమ్మాసమ్బుద్ధతో ఉగ్గణ్హిం ద్విసహస్సాధికాని అసీతిధమ్మక్ఖన్ధసహస్సాని సత్థు సన్తికా అధిగణ్హిన్తి అత్థో. ద్వే సహస్సాని భిక్ఖుతోతి ద్వే ధమ్మక్ఖన్ధసహస్సాని భిక్ఖుతో గణ్హిం, ధమ్మసేనాపతిఆదీనం భిక్ఖూనం సన్తికా అధిగచ్ఛిం. చతురాసీతిసహస్సానీతి తదుభయం సమోధానేత్వా చతుసహస్సాధికాని అసీతిసహస్సాని. యే మే ధమ్మా పవత్తినోతి యే యథావుత్తపరిమాణా ధమ్మక్ఖన్ధా మయ్హం పగుణా వాచుగ్గతా జివ్హగ్గే పరివత్తన్తీతి.

అథేకదా థేరో సాసనే పబ్బజిత్వా విపస్సనాధురేపి గన్థధురేపి అననుయుత్తం ఏకం పుగ్గలం దిస్వా బాహుసచ్చాభావే ఆదీనవం పకాసేన్తో ‘‘అప్పస్సుతాయ’’న్తి గాథమాహ. తత్థ అప్పస్సుతాయన్తి ఏకస్స ద్విన్నం వా పణ్ణాసానం, అథ వా పన వగ్గానం అన్తమసో ఏకస్స ద్విన్నం వా సుత్తన్తానమ్పి ఉగ్గహితానం అభావేన అప్పస్సుతో అయం, కమ్మట్ఠానం పన ఉగ్గహేత్వా అనుయుఞ్జన్తో బహుస్సుతోవ. బలిబద్దోవ జీరతీతి యథా బలిబద్దో జీరమానో వడ్ఢమానో నేవ మాతు న పితు, న సేసఞాతకానం అత్థాయ వడ్ఢతి, అథ ఖో నిరత్థకమేవ జీరతి; ఏవమేవం అయమ్పి న ఉపజ్ఝాయవత్తం కరోతి, న ఆచరియవత్తం, న ఆగన్తుకవత్తాదీని, న భావనం అనుయుఞ్జతి, నిరత్థకమేవ జీరతి. మంసాని తస్స వడ్ఢన్తీతి యథా బలిబద్దస్స ‘‘కసనభారవహనాదీసు అసమత్థో ఏసో’’తి అరఞ్ఞే విస్సట్ఠస్స యథా తథా విచరన్తస్స ఖాదన్తస్స పివన్తస్స మంసాని తస్స వడ్ఢన్తి; ఏవమేవం ఇమస్సాపి ఉపజ్ఝాయాదీహి విస్సట్ఠస్స సఙ్ఘం నిస్సాయ చత్తారో పచ్చయే లభిత్వా ఉద్ధంవిరేచనాదీని కత్వా కాయం పోసేన్తస్స మంసాని వడ్ఢన్తి థూలసరీరో హుత్వా విచరతి. పఞ్ఞాతి లోకియలోకుత్తరా పనస్స పఞ్ఞా ఏకఙ్గులిమత్తాపి న వడ్ఢతి, అరఞ్ఞే గచ్ఛలతాదీని వియ అస్స ఛద్వారాని నిస్సాయ తణ్హా చేవ నవవిధమానో చ వడ్ఢతీతి అధిప్పాయో.

బహుస్సుతోతి గాథా అత్తనో బాహుసచ్చం నిస్సాయ అఞ్ఞం అతిమఞ్ఞన్తం ఏకం భిక్ఖుం ఉద్దిస్స వుత్తా. తత్థ సుతేనాతి సుతహేతు అత్తనో బాహుసచ్చనిమిత్తం. అతిమఞ్ఞతీతి అతిక్కమిత్వా మఞ్ఞతి అత్తానం ఉక్కంసేన్తో పరం పరిభవతి. తథేవాతి యథా అన్ధో అన్ధకారే తేలపజ్జోతం ధారేన్తో ఆలోకదానేన పరేసంయేవ అత్థావహో, న అత్తనో, తథేవ పరియత్తిబాహుసచ్చేన సుతవా పుగ్గలో సుతేన అనుపపన్నో అత్తనో అత్థం అపరిపూరేన్తో అన్ధో ఞాణాలోకదానేన పరేసంయేవ అత్థావహో, న అత్తనో, దీపధారో అన్ధో వియ మయ్హం ఉపట్ఠాతీతి.

ఇదాని బాహుసచ్చే ఆనిసంసం దస్సేన్తో ‘‘బహుస్సుత’’న్తి గాథమాహ. తత్థ ఉపాసేయ్యాతి పయిరుపాసేయ్య. సుతఞ్చ న వినాసయేతి బహుస్సుతం పయిరుపాసిత్వా లద్ధం సుతఞ్చ న వినాసేయ్య, న సుస్సేయ్య ధారణపరిచయపరిపుచ్ఛామనసికారేహి వడ్ఢేయ్య. తం మూలం బ్రహ్మచరియస్సాతి యస్మా బహుస్సుతం పయిరుపాసిత్వా లద్ధం తం సుతం పరియత్తిబాహుసచ్చం మగ్గబ్రహ్మచరియస్స మూలం పధానకారణం. తస్మా ధమ్మధరో సియా విముత్తాయతనసీసే ఠత్వా యథాసుతస్స ధమ్మస్స ధారణే పఠమం పరియత్తిధమ్మధరో భవేయ్య.

ఇదాని పరియత్తిబాహుసచ్చేన సాధేతబ్బమత్థం దస్సేతుం ‘‘పుబ్బాపరఞ్ఞూ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ పుబ్బఞ్చ అపరఞ్చ జానాతీతి పుబ్బాపరఞ్ఞూ. ఏకిస్సా హి గాథాయ పుబ్బభాగే అపఞ్ఞాయమానేపి పుబ్బభాగే వా పఞ్ఞాయమానే అపరభాగే అపఞ్ఞాయమానేపి ‘‘ఇమస్స అపరభాగస్స ఇమినా పుబ్బభాగేన, ఇమస్స వా పుబ్బభాగస్స ఇమినా అపరభాగేన భవితబ్బ’’న్తి జానన్తో పుబ్బాపరఞ్ఞూ నామ. అత్తత్థాదిభేదం తస్స తస్స భాసితస్స అత్థం జానాతీతి అత్థఞ్ఞూ. నిరుత్తిపదకోవిదోతి నిరుత్తియం సేసపదేసుపి చాతి చతూసుపి పటిసమ్భిదాసు ఛేకో. సుగ్గహీతఞ్చ గణ్హాతీతి తేనేవ కోవిదభావేన అత్థతో బ్యఞ్జనతో చ ధమ్మం సుగహితమేవ కత్వా గణ్హాతి. అత్థఞ్చోపపరిక్ఖతీతి యథాసుతస్స యథాపరియత్తస్స ధమ్మస్స అత్థం ఉపపరిక్ఖతి ‘‘ఇతి సీలం, ఇతి సమాధి, ఇతి పఞ్ఞా, ఇమే రూపారూపధమ్మా’’తి మనసా అనుపేక్ఖతి.

ఖన్త్యా ఛన్దికతో హోతీతి తేసు మనసా అనుపేక్ఖితేసు ధమ్మేసు దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా నిజ్ఝానం ఖమాపేత్వా రూపపరిగ్గహాదిముఖేన విపస్సనాభినివేసే ఛన్దికతో ఛన్దజాతో హోతి. తథాభూతో చ విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో ఉస్సహిత్వా తులేతి తంతంపచ్చయనామరూపదస్సనవసేన ఉస్సాహం కత్వా తతో పరం తిలక్ఖణం ఆరోపేత్వా తులేతి ‘‘అనిచ్చ’’న్తిపి, ‘‘దుక్ఖ’’న్తిపి, ‘‘అనత్తా’’తిపి తం నామరూపం తీరేతి విపస్సతి. సమయే సో పదహతి, అజ్ఝత్తం సుసమాహితోతి సో ఏవం పస్సన్తో పగ్గహేతబ్బాదిసమయే చిత్తస్స పగ్గణ్హనాదినా పదహతి, పదహన్తో చ అజ్ఝత్తం గోచరజ్ఝత్తే విపస్సనాసమాధినా మగ్గసమాధినా చ సుట్ఠు సమాహితో భవేయ్య, అసమాధానహేతుభూతే కిలేసే పజహేయ్య. స్వాయం గుణో సబ్బోపి యస్మా బహుస్సుతం ధమ్మధరం సప్పఞ్ఞం బుద్ధసావకం పయిరుపాసన్తస్స హోతి, తస్మా అసఙ్ఖతం ధమ్మం ఆరబ్భ దుక్ఖాదీసు పరిఞ్ఞాదివిసిట్ఠకిచ్చతాయ ధమ్మవిఞ్ఞాణసఙ్ఖాతం ధమ్మఞాణం ఆకఙ్ఖన్తో తథావిధం వుత్తప్పకారం కల్యాణమిత్తం భజేథ, సేవేయ్య పయిరుపాసేయ్యాతి అత్థో.

ఏవం బహుపకారతాయ తస్స పూజనీయకం దస్సేన్తో ‘‘బహుస్సుతో’’తి గాథమాహ. తస్సత్థో – సుత్తగేయ్యాది బహు సుతం ఏతస్సాతి బహుస్సుతో. తమేవ దేసనాధమ్మం సువణ్ణభాజనే పక్ఖిత్తసీహవసా వియ అవినస్సన్తం ధారేతీతి ధమ్మధరో. తతో ఏవ మహేసినో భగవతో ధమ్మకోసం ధమ్మరతనం ఆరక్ఖతీతి కోసారక్ఖో. యస్మా సదేవకస్స లోకస్స సమదస్సనేన చక్ఖుభూతో, తస్మా చక్ఖు సబ్బస్స లోకస్స పూజనీయో మాననీయోతి, బహుస్సుతభావేన బహుజనస్స పూజనీయభావదస్సనత్థం నిగమనవసేన పునపి ‘‘బహుస్సుతో’’తి వుత్తం.

ఏవరూపం కల్యాణమిత్తం లభిత్వాపి కారకస్సేవ అపరిహాని, న అకారకస్సాతి దస్సేన్తో ‘‘ధమ్మారామో’’తి గాథమాహ. తత్థ నివాసనట్ఠేన సమథవిపస్సనాధమ్మో ఆరామో, తస్మిం ఏవ ధమ్మే రతో అభిరతోతి ధమ్మరతో, తస్సేవ ధమ్మస్స పునప్పునం విచిన్తనేన ధమ్మం అనువిచిన్తయం ధమ్మం ఆవజ్జేన్తో మనసి కరోతీతి అత్థో. అనుస్సరన్తి తమేవ ధమ్మం అనుస్సరన్తో. సద్ధమ్మాతి ఏవరూపో భిక్ఖు సత్తతింసపభేదా బోధిపక్ఖియధమ్మా నవవిధలోకుత్తరధమ్మా చ న పరిహాయతి, న కదాచి తస్స తతో పరిహాని హోతీతి అత్థో.

అథేకదివసం కాయే అవీతరాగం కుసీతం హీనవీరియం కోసల్లాయా తి నామం భిక్ఖుం సంవేజేన్తో ‘‘కాయమచ్ఛేరగరునో’’తి గాథమాహ. తత్థ కాయమచ్ఛేరగరునోతి ‘‘కాయదళ్హీబహులస్స కాయే మమత్తస్స ఆచరియుపజ్ఝాయానమ్పి కాయేన కత్తబ్బం కిఞ్చి అకత్వా విచరన్తస్స. హియ్యమానేతి అత్తనో కాయే జీవితే చ ఖణే ఖణే పరిహియ్యమానే. అనుట్ఠహేతి సీలాదీనం పరిపూరణవసేన ఉట్ఠానవీరియం న కరేయ్య. సరీరసుఖగిద్ధస్సాతి అత్తనో సరీరస్స సుఖాపనేనేవ గేధం ఆపన్నస్స. కుతో సమణఫాసుతాతి ఏవరూపస్స పుగ్గలస్స సామఞ్ఞవసేన కుతో సుఖవిహారో, ఫాసువిహారో న తస్స విజ్జతీతి అత్థో.

న పక్ఖన్తీతిఆదికా ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ధమ్మసేనాపతినో పరినిబ్బుతభావం సుత్వా థేరేన భాసితా. తత్థ న పక్ఖన్తి దిసా సబ్బాతి పురత్థిమాదిభేదా సబ్బా దిసా న పక్ఖయన్తి, దిసామూళ్హోతి అత్థో. ధమ్మా న పటిభన్తి మన్తి పుబ్బే సుట్ఠు పగుణాపి పరియత్తిధమ్మా ఇదాని సక్కచ్చం సమన్నాహరియమానాపి మయ్హం న ఉపట్ఠహన్తి. గతే కల్యాణమిత్తమ్హీతి సదేవకస్స లోకస్స కల్యాణమిత్తభూతే ధమ్మసేనాపతిమ్హి అనుపాదిసేసనిబ్బానం గతే. అన్ధకారంవ ఖాయతీతి సబ్బోపాయం లోకో అన్ధకారో వియ ఉపట్ఠాతి.

అబ్భతీతసహాయస్సాతి అపగతసహాయస్స, కల్యాణమిత్తరహితస్సాతి అత్థో. అతీతగతసత్థునోతి ఆయస్మతో అతీతో హుత్వా నిబ్బానగతసత్థుకస్స, సత్థరి పరినిబ్బుతేతి అత్థో. యథా కాయగతా సతీతి కాయగతాసతిభావనా తక్కరస్స యథా ఏకన్తహితావహా, ఏవం ఏతాదిసం అనాథస్స పుగ్గలస్స ఏకన్తహితావహం అఞ్ఞం మిత్తం నామ నత్థి, సనాథస్స అఞ్ఞాపి భావనా హితావహా ఏవాతి అధిప్పాయో.

పురాణాతి పోరాణా, సారిపుత్తాదికే కల్యాణమిత్తే సన్ధాయ వదతి. నవేహీతి నవకేహి. న సమేతి మేతి మయ్హం చిత్తం న సమాగచ్ఛతి, న తే మమ చిత్తం ఆరాధేన్తీతి అత్థో. స్వజ్జ ఏకోవ ఝాయామీతి సోహం అజ్జ వుడ్ఢతరేహి విరహితో ఏకోవ హుత్వా ఝాయామి ఝానపసుతో హోమి. వస్సుపేతోతి వస్సకాలే కులావకం ఉపేతో పక్ఖీ వియ. ‘‘వాసుపేతో’’తిపి పాళి, వాసం ఉపగతోతి అత్థో.

దస్సనాయ అభిక్కన్తేతి గాథా సత్థారా భాసితా. తస్సత్థో – మమ దస్సనాయ అభిక్కన్తే నానావిధవిదేసపవాసికబహుజనే, ఆనన్ద, మమ ఉపసఙ్కమనం మా వారేసి. కస్మా? తే సోతారో ధమ్మస్స, మమం పస్సన్తు, అయమేవ దస్సనాయ సమయోతి.