౨. సారిపుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

యథాచారీ యథాసతోతిఆదికా ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స గాథా. తస్స ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానత్థేరస్స చ వత్థు ఏవం వేదితబ్బం – అతీతే ఇతో సతసహస్సకప్పాధికే అసఙ్ఖ్యేయ్యమత్థకే ఆయస్మా సారిపుత్తో బ్రాహ్మణమహాసాలకులే నిబ్బత్తి, నామేన సరదమాణవో నామ అహోసి. మహామోగ్గల్లానో గహపతిమహాసాలకులే నిబ్బత్తి, నామేన సిరివడ్ఢకుటుమ్బికో నామ అహోసి. తే ఉభోపి సహపంసుకీళకసహాయా అహేసుం. తేసు సరదమాణవో పితు అచ్చయేన కులసన్తకం ధనం పటిపజ్జిత్వా ఏకదివసం రహోగతో చిన్తేసి – ‘‘ఇమేసం సత్తానం మరణం నామ ఏకన్తికం, తస్మా మయా ఏకం పబ్బజ్జం ఉపగన్త్వా మోక్ఖమగ్గో గవేసితబ్బో’’తి సహాయం ఉపసఙ్కమిత్వా, సమ్మ, అహం పబ్బజితుకామో, కిం త్వం పబ్బజితుం సక్ఖిస్ససీ’’తి వత్వా తేన ‘‘న సక్ఖిస్సామీ’’తి వుత్తే ‘‘హోతు అహమేవ పబ్బజిస్సామీ’’తి రతనకోట్ఠాగారాని వివరాపేత్వా కపణద్ధికాదీనం మహాదానం దత్వా పబ్బతపాదం గన్త్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజి. తస్స పబ్బజ్జం అనుపబ్బజితా చతుసత్తతిసహస్సమత్తా బ్రాహ్మణపుత్తా అహేసుం. సో పఞ్చ అభిఞ్ఞాయో అట్ఠ చ సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా తేసమ్పి జటిలానం కసిణపరికమ్మం ఆచిక్ఖి. తేపి సబ్బే పఞ్చాభిఞ్ఞా అట్ఠ సమాపత్తియో నిబ్బత్తేసుం.

తేన సమయేన అనోమదస్సీ నామ సమ్మాసమ్బుద్ధో లోకే ఉప్పజ్జిత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కో సత్తే సంసారమహోఘతో తారేత్వా ఏకదివసం ‘‘సరదతాపసస్స చ అన్తేవాసికానఞ్చ సఙ్గహం కరిస్సామీ’’తి ఏకో అదుతియో పత్తచీవరమాదాయ ఆకాసేన గన్త్వా ‘‘బుద్ధభావం మే జానాతూ’’తి తాపసస్స పస్సన్తస్సేవ ఆకాసతో ఓతరిత్వా పథవియం పతిట్ఠాసి. సరదతాపసో సత్థు సరీరే మహాపురిసలక్ఖణాని ఉపధారేత్వా ‘‘సబ్బఞ్ఞుబుద్ధోయేవాయ’’న్తి నిట్ఠం గన్త్వా పచ్చుగ్గమనం కత్వా ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. సరదతాపసో సత్థు సన్తికే ఏకమన్తం నిసీది.

తస్మిం సమయే తస్స అన్తేవాసికా చతుసత్తతిసహస్సమత్తా జటిలా పణీతపణీతాని ఓజవన్తాని ఫలాఫలాని గహేత్వా ఆగతా సత్థారం దిస్వా సఞ్జాతప్పసాదా అత్తనో ఆచరియస్స చ సత్థు చ నిసిన్నాకారం ఓలోకేత్వా, ‘‘ఆచరియ, మయం పుబ్బే ‘తుమ్హేహి మహన్తతరో కోచి నత్థీ’తి విచరామ, అయం పన పురిసో తుమ్హేహి మహన్తతరో మఞ్ఞే’’తి ఆహంసు. ‘‘కిం వదేథ, తాతా? సాసపేన సద్ధిం అట్ఠసట్ఠియోజనసతసహస్సుబ్బేధం సినేరుం సమం కాతుం ఇచ్ఛథ? సబ్బఞ్ఞుబుద్ధేన మం తుల్యం మా కరిత్థా’’తి. అథ తే తాపసా ఆచరియస్స వచనం సుత్వా ‘‘యావ మహా వతాయం పురిసుత్తమో’’తి సబ్బేవ పాదేసు నిపతిత్వా సత్థారం వన్దింసు.

అథ తే ఆచరియో ఆహ – ‘‘తాతా, సత్థు అనుచ్ఛవికో నో దేయ్యధమ్మో నత్థి, సత్థా చ భిక్ఖాచారవేలాయ ఇధాగతో, హన్ద మయం దేయ్యధమ్మం యథాబలం దస్సామ. తుమ్హేహి యం యం పణీతం ఫలాఫలం ఆభతం, తం తం ఆహరథా’’తి ఆహరాపేత్వా హత్థే ధోవిత్వా సయం తథాగతస్స పత్తే పతిట్ఠాపేసి. సత్థారా చ ఫలాఫలే పటిగ్గణ్హితమత్తే దేవతా దిబ్బోజం పక్ఖిపింసు. తాపసో ఉదకమ్పి సయమేవ పరిస్సావేత్వా అదాసి. తతో భోజనకిచ్చం నిట్ఠాపేత్వా సత్థరి నిసిన్నే సబ్బే అన్తేవాసికే పక్కోసిత్వా సత్థు సన్తికే సారణీయం కథం కథేన్తో నిసీది. సత్థా ‘‘ద్వే అగ్గసావకా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం ఆగచ్ఛన్తూ’’తి చిన్తేసి. తే సత్థు చిత్తం ఞత్వా తావదేవ సతసహస్సఖీణాసవపరివారా అగ్గసావకా ఆగన్త్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు.

తతో సరదతాపసో అన్తేవాసికే ఆమన్తేసి – ‘‘తాతా, సత్థు భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ పుప్ఫాసనేన పూజా కాతబ్బా, తస్మా పుప్ఫాని ఆహరథా’’తి. తే తావదేవ ఇద్ధియా వణ్ణగన్ధసమ్పన్నాని పుప్ఫాని ఆహరిత్వా బుద్ధస్స యోజనప్పమాణం పుప్ఫాసనం పఞ్ఞాపేసుం, ఉభిన్నం అగ్గసావకానం తిగావుతం, సేసభిక్ఖూనం అడ్ఢయోజనికాదిభేదం, సఙ్ఘనవకస్స ఉసభమత్తం పఞ్ఞాపేసుం. ఏవం తేసం పఞ్ఞత్తేసు ఆసనేసు సరదతాపసో తథాగతస్స పురతో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ఠితో – ‘‘భన్తే, మయ్హం అనుగ్గహత్థాయ ఇమం పుప్ఫాసనం అభిరుహథా’’తి ఆహ. నిసీది భగవా పుప్ఫాసనే. సత్థరి నిసిన్నే ద్వే అగ్గసావకా సేసభిక్ఖూ చ అత్తనో అత్తనో పత్తాసనే నిసీదింసు. సత్థా ‘‘తేసం మహప్ఫలం హోతూ’’తి నిరోధం సమాపజ్జి. సత్థు సమాపన్నభావం ఞత్వా ద్వే అగ్గసావకాపి సేసభిక్ఖూపి నిరోధం సమాపజ్జింసు. తాపసో సత్తాహం నిరన్తరం పుప్ఫచ్ఛత్తం ధారేన్తో అట్ఠాసి. ఇతరే పన వనమూలఫలాఫలం పరిభుఞ్జిత్వా సేసకాలే అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠంసు.

సత్థా సత్తాహస్స అచ్చయేన నిరోధతో వుట్ఠాయ అగ్గసావకం నిసభత్థేరం ఆమన్తేసి – ‘‘తాపసానం పుప్ఫాసనానుమోదనం కరోహీ’’తి. థేరో సావకపారమీఞాణే ఠత్వా తేసం పుప్ఫాసనానుమోదనం అకాసి. తస్స దేసనావసానే సత్థా దుతియం అగ్గసావకం అనోమత్థేరం ఆమన్తేసి – ‘‘త్వమ్పి ఇమేసం ధమ్మం దేసేహీ’’తి. సోపి తేపిటకం బుద్ధవచనం సమ్మసిత్వా తేసం ధమ్మం కథేసి. ద్విన్నమ్పి దేసనాయ ఏకస్సపి ధమ్మాభిసమయో నాహోసి. అథ సత్థా బుద్ధవిసయే ఠత్వా ధమ్మదేసనం ఆరభి. దేసనావసానే ఠపేత్వా సరదతాపసం అవసేసా సబ్బేపి చతుసత్తతిసహస్సమత్తా జటిలా అరహత్తం పాపుణింసు. సత్థా ‘‘ఏథ, భిక్ఖవో’’తి హత్థం పసారేసి. తే తావదేవ అన్తరహితతాపసవేసా అట్ఠపరిక్ఖారవరధరా సట్ఠివస్సికత్థేరా వియ అహేసుం.

సరదతాపసో పన ‘‘అహో వతాహమ్పి అయం నిసభత్థేరో వియ అనాగతే ఏకస్స బుద్ధస్స అగ్గసావకో భవేయ్య’’న్తి సత్థు దేసనాకాలే ఉప్పన్నపరివితక్కతాయ అఞ్ఞవిహితో హుత్వా మగ్గఫలాని పటివిజ్ఝితుం నాసక్ఖి. అథ తథాగతం వన్దిత్వా తథా పణిధానం అకాసి. సత్థాపిస్స అనన్తరాయేన సమిజ్ఝనభావం దిస్వా – ‘‘ఇతో త్వం కప్పసతసహస్సాధికం ఏకం అసఙ్ఖ్యేయ్యం అతిక్కమిత్వా గోతమస్స నామ సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అగ్గసావకో సారిపుత్తో నామ భవిస్ససీ’’తి బ్యాకరిత్వా ధమ్మకథం వత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో ఆకాసం పక్ఖన్ది.

సరదతాపసోపి సహాయకస్స సిరివడ్ఢస్స సన్తికం గన్త్వా, సమ్మ, మయా అనోమదస్సిస్స భగవతో పాదమూలే అనాగతే ఉప్పజ్జనకస్స గోతమస్స నామ సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అగ్గసావకట్ఠానం పత్థితం, త్వమ్పి తస్స దుతియసావకట్ఠానం పత్థేహీతి.

సిరివడ్ఢో తం ఉపదేసం సుత్వా అత్తనో నివేసనద్వారే అట్ఠకరీసమత్తం ఠానం సమతలం కారేత్వా లాజపఞ్చమాని పుప్ఫాని వికిరిత్వా నీలుప్పలచ్ఛదనం మణ్డపం కారేత్వా బుద్ధాసనం పఞ్ఞాపేత్వా భిక్ఖూనమ్పి ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా మహన్తం సక్కారసమ్మానం సజ్జేత్వా, సరదతాపసేన సత్థారం నిమన్తాపేత్వా సత్తాహం మహాదానం పవత్తేత్వా, బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం మహారహేహి వత్థేహి అచ్ఛాదేత్వా, దుతియసావకభావాయ పణిధానం అకాసి. సత్థాపిస్స అనన్తరాయేన సమిజ్ఝనభావం దిస్వా వుత్తనయేన బ్యాకరిత్వా భత్తానుమోదనం కత్వా పక్కామి. సిరివడ్ఢో హట్ఠపహట్ఠో యావజీవం కుసలకమ్మం కత్వా దుతియచిత్తవారే కామావచరదేవలోకే నిబ్బత్తి. సరదతాపసో చత్తారో బ్రహ్మవిహారే భావేత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తి.

తతో పట్ఠాయ నేసం ఉభిన్నమ్పి అన్తరాకమ్మం న కథితం. అమ్హాకం పన భగవతో ఉప్పత్తితో పురేతరమేవ సరదతాపసో రాజగహస్స అవిదూరే ఉపతిస్సగామే రూపసారియా బ్రాహ్మణియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. తందివసమేవస్స సహాయోపి రాజగహస్సేవ అవిదూరే కోలితగామే మోగ్గలియా బ్రాహ్మణియా కుచ్ఛిమ్హి పటిసన్ధిం గణ్హి. తాని కిర ద్వేపి కులాని యావ సత్తమా కులపరివట్టా ఆబద్ధపటిబద్ధసహాయకానేవ. తేసం ద్విన్నం ఏకదివసమేవ గబ్భపరిహారమదంసు. దసమాసచ్చయేన జాతానమ్పి తేసం ఛసట్ఠి ధాతియో ఉపట్ఠాపేసుం, నామగ్గహణదివసే రూపసారిబ్రాహ్మణియా పుత్తస్స ఉపతిస్సగామే జేట్ఠకులస్స పుత్తత్తా ఉపతిస్సోతి నామం అకంసు. ఇతరస్స కోలితగామే జేట్ఠకులస్స పుత్తత్తా కోలితోతి నామం అకంసు. తే ఉభోపి మహతా పరివారేన వడ్ఢన్తా వుద్ధిమన్వాయ సబ్బసిప్పానం పారం అగమంసు.

అథేకదివసం తే రాజగహే గిరగ్గసమజ్జం పస్సన్తా మహాజనం సన్నిపతితం దిస్వా ఞాణస్స పరిపాకగతత్తా యోనిసో ఉమ్ముజ్జన్తా ‘‘సబ్బేపిమే ఓరం వస్ససతానం మచ్చుముఖే పతిస్సన్తీ’’తి సంవేగం పటిలభిత్వా ‘‘అమ్హేహి మోక్ఖధమ్మో పరియేసితబ్బో, తఞ్చ పరియేసన్తేహి ఏకం పబ్బజ్జం లద్ధుం వట్టతీ’’తి నిచ్ఛయం కత్వా పఞ్చహి మాణవకసతేహి సద్ధిం సఞ్చయస్స పరిబ్బాజకస్స సన్తికే పబ్బజింసు. తేసం పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ సఞ్చయో లాభగ్గయసగ్గప్పత్తో అహోసి. తే కతిపాహేనేవ సబ్బం సఞ్చయస్స సమయం పరిగ్గణ్హిత్వా తత్థ సారం అదిస్వా తతో నిక్ఖమిత్వా తత్థ తత్థ తే తే పణ్డితసమ్మతే సమణబ్రాహ్మణే పఞ్హం పుచ్ఛన్తి, తే తేహి పుట్ఠా నేవ సమ్పాయన్తి, అఞ్ఞదత్థు తేయేవ తేసం పఞ్హం విస్సజ్జేన్తి. ఏవం తే మోక్ఖం పరియేసన్తా కతికం అకంసు – ‘‘అమ్హేసు యో పఠమం అమతం అధిగచ్ఛతి, సో ఇతరస్స ఆరోచేతూ’’తి.

తేన చ సమయేన అమ్హాకం సత్థరి పఠమాభిసమ్బోధిం పత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కే అనుపుబ్బేన ఉరువేలకస్సపాదికే సహస్సజటిలే దమేత్వా రాజగహే విహరన్తే ఏకదివసం ఉపతిస్సో పరిబ్బాజకో పరిబ్బాజకారామం గచ్ఛన్తో ఆయస్మన్తం అస్సజిత్థేరం రాజగహే పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా ‘‘న మయా ఏవరూపో ఆకప్పసమ్పన్నో పబ్బజితో దిట్ఠపుబ్బో, సన్తధమ్మేన నామ ఏత్థ భవితబ్బ’’న్తి సఞ్జాతప్పసాదో పఞ్హం పుచ్ఛితుం ఆయస్మన్తం ఉదిక్ఖన్తో పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధి. థేరోపి లద్ధపిణ్డపాతో పరిభుఞ్జితుం పతిరూపం ఓకాసం గతో. పరిబ్బాజకో అత్తనో పరిబ్బాజకపీఠం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. భత్తకిచ్చపరియోసానే చస్స అత్తనో కుణ్డికాయ ఉదకం అదాసి.

ఏవం సో ఆచరియవత్తం కత్వా కతభత్తకిచ్చేన థేరేన సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా ‘‘కో వా తే సత్థా, కస్స వా త్వం ధమ్మం రోచేసీ’’తి పుచ్ఛి. థేరో సమ్మాసమ్బుద్ధం అపదిసి. పున తేన ‘‘కింవాదీ పనాయస్మతో సత్థా’’తి పుట్ఠో ‘‘ఇమస్స సాసనస్స గమ్భీరతం దస్సేస్సామీ’’తి అత్తనో నవకభావం పవేదేత్వా సఙ్ఖేపవసేన చస్స సాసనధమ్మం కథేన్తో ‘‘యే ధమ్మా హేతుప్పభవా’’తి (మహావ. ౬౦; అప. థేర ౧.౧.౨౮౬; పేటకో. ౯) గాథమాహ. పరిబ్బాజకో పఠమపదద్వయమేవ సుత్వా సహస్సనయసమ్పన్నే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాసి, ఇతరం పదద్వయం సోతాపన్నకాలే నిట్ఠాసి. గాథాపరియోసానే పన సోతాపన్నో హుత్వా ఉపరి విసేసే అప్పవత్తేన్తే ‘‘భవిస్సతి ఏత్థ కారణ’’న్తి సల్లక్ఖేత్వా థేరం ఆహ – ‘‘మా, భన్తే, ఉపరి ధమ్మదేసనం వడ్ఢయిత్థ, ఏత్తకమేవ హోతు, కహం అమ్హాకం సత్థా వసతీ’’తి? ‘‘వేళువనే’’తి. ‘‘భన్తే, తుమ్హే పురతో గచ్ఛథ, అహం మయ్హం సహాయకస్స కతపటిఞ్ఞం మోచేత్వా తం గహేత్వా ఆగమిస్సామీ’’తి పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా థేరం ఉయ్యోజేత్వా పరిబ్బాజకారామం అగమాసి.

కోలితపరిబ్బాజకో తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘ముఖవణ్ణో న అఞ్ఞదివసేసు వియ, అద్ధానేన అమతం అధిగతం భవిస్సతీ’’తి తేనేవస్స విసేసాధిగమం సమ్భావేత్వా అమతాధిగమం పుచ్ఛి. సోపిస్స ‘‘ఆమావుసో, అమతం అధిగత’’న్తి పటిజానిత్వా తమేవ గాథం అభాసి. గాథాపరియోసానే కోలితో సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహిత్వా ఆహ – ‘‘కహం నో సత్థా’’తి? ‘‘వేళువనే’’తి. ‘‘తేన హి, ఆవుసో, ఆయామ, సత్థారం పస్సిస్సామా’’తి. ఉపతిస్సో సబ్బకాలమ్పి ఆచరియపూజకోవ, తస్మా సఞ్చయస్స సన్తికం గన్త్వా సత్థు గుణే పకాసేత్వా తమ్పి సత్థు సన్తికం నేతుకామో అహోసి. సో లాభాసాపకతో అన్తేవాసికభావం అనిచ్ఛన్తో ‘‘న సక్కోమి చాటి హుత్వా ఉదకసిఞ్చనం హోతు’’న్తి పటిక్ఖిపి. తే అనేకేహి కారణేహి తం సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తా అత్తనో ఓవాదే వత్తమానేహి అడ్ఢతేయ్యసతేహి అన్తేవాసికేహి సద్ధిం వేళువనం అగమంసు. సత్థా తే దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే దిస్వా ‘‘ఏతం మే సావకయుగం భవిస్సతి అగ్గం భద్దయుగ’’న్తి వత్వా తేసం పరిసాయ చరియవసేన ధమ్మం దేసేత్వా అరహత్తే పతిట్ఠాపేత్వా ఏహిభిక్ఖుభావేన ఉపసమ్పదం అదాసి. యథా తేసం, ఏవం అగ్గసావకానమ్పి ఇద్ధిమయపత్తచీవరం ఆగతమేవ. ఉపరిమగ్గత్తయకిచ్చం పన న నిట్ఠాతి. కస్మా? సావకపారమీఞాణస్స మహన్తతాయ.

తేసు ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో పబ్బజితదివసతో సత్తమే దివసే మగధరట్ఠే కల్లవాలగామే సమణధమ్మం కరోన్తో థినమిద్ధే ఓక్కన్తే సత్థారా సంవేజితో థినమిద్ధం వినోదేత్వా ధాతుకమ్మట్ఠానం (అ. ని. ౭.౬౧) సుణన్తో ఏవ ఉపరిమగ్గత్తయం అధిగన్త్వా సావకపారమీఞాణస్స మత్థకం పాపుణి. ఆయస్మా సారిపుత్తో పబ్బజితదివసతో అడ్ఢమాసం అతిక్కమిత్వా సత్థారా సద్ధిం రాజగహే సూకరఖతలేణే విహరన్తో అత్తనో భాగినేయ్యస్స దీఘనఖపరిబ్బాజకస్స వేదనాపరిగ్గహసుత్తన్తే (మ. ని. ౨.౨౦౧ ఆదయో) దేసియమానే దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా పరస్స వడ్ఢితం భత్తం భుఞ్జన్తో వియ సావకపారమీఞాణస్స మత్థకం పాపుణి. ఇతి ద్విన్నమ్పి అగ్గసావకానం సత్థు సమీపే ఏవ సావకపారమీఞాణం మత్థకం పత్తం. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧.౧౪౧-౩౭౪) –

‘‘హిమవన్తస్స అవిదూరే, లమ్బకో నామ పబ్బతో;

అస్సమో సుకతో మయ్హం, పణ్ణసాలా సుమాపితా.

‘‘ఉత్తానకూలా నదికా, సుపతిత్థా మనోరమా;

సుసుద్ధపులినాకిణ్ణా, అవిదూరే మమస్సమం.

‘‘అసక్ఖరా అపబ్భారా, సాదు అప్పటిగన్ధికా;

సన్దతీ నదికా తత్థ, సోభయన్తా మమస్సమం.

‘‘కుమ్భీలా మకరా చేత్థ, సుసుమారా చ కచ్ఛపా;

చరన్తి నదియా తత్థ, సోభయన్తా మమస్సమం.

‘‘పాఠీనా పావుసా మచ్ఛా, బలజా ముఞ్జరోహితా;

వగ్గళా పపతాయన్తా, సోభయన్తి మమస్సమం.

‘‘ఉభో కూలేసు నదియా, పుప్ఫినో ఫలినో దుమా;

ఉభతో అభిలమ్బన్తా, సోభయన్తి మమస్సమం.

‘‘అమ్బా సాలా చ తిలకా, పాటలీ సిన్దువారకా;

దిబ్బగన్ధా సమ్పవన్తి, పుప్ఫితా మమ అస్సమే.

‘‘చమ్మకా సళలా నీపా, నాగపున్నాగకేతకా;

దిబ్బగన్ధా సమ్పవన్తి, పుప్ఫితా మమ అస్సమే.

‘‘అతిముత్తా అసోకా చ, భగినీమాలా చ పుప్ఫితా;

అఙ్కోలా బిమ్బిజాలా చ, పుప్ఫితా మమ అస్సమే.

‘‘కేతకా కన్దలి చేవ, గోధుకా తిణసూలికా;

దిబ్బగన్ధం సమ్పవన్తా, సోభయన్తి మమస్సమం.

‘‘కణికారా కణ్ణికా చ, అసనా అజ్జునా బహూ;

దిబ్బగన్ధం సమ్పవన్తా, సోభయన్తి మమస్సమం.

‘‘పున్నాగా గిరిపున్నాగా, కోవిళారా చ పుప్ఫితా;

దిబ్బగన్ధం సమ్పవన్తా, సోభయన్తి మమస్సమం.

‘‘ఉద్దాలకా చ కుటజా, కదమ్బా వకులా బహూ;

దిబ్బగన్ధం సమ్పవన్తా, సోభయన్తి మమస్సమం.

‘‘ఆళకా ఇసిముగ్గా చ, కదలిమాతులుఙ్గియో;

గన్ధోదకేన సంవడ్ఢా, ఫలాని ధారయన్తి తే.

‘‘అఞ్ఞే పుప్ఫన్తి పదుమా, అఞ్ఞే జాయన్తి కేసరీ;

అఞ్ఞే ఓపుప్ఫా పదుమా, పుప్ఫితా తళాకే తదా.

‘‘గబ్భం గణ్హన్తి పదుమా, నిద్ధావన్తి ముళాలియో;

సిఙ్ఘాటిపత్తమాకిణ్ణా, సోభన్తి తళాకే తదా.

‘‘నయితా అమ్బగన్ధీ చ, ఉత్తలీ బన్ధుజీవకా;

దిబ్బగన్ధా సమ్పవన్తి, పుప్ఫితా తళాకే తదా.

‘‘పాఠీనా పావుసా మచ్ఛా, బలజా ముఞ్జరోహితా;

సంగులా మగ్గురా చేవ, వసన్తి తళాకే తదా.

‘‘కుమ్భీలా సుసుమారా చ, తన్తిగాహా చ రక్ఖసా;

ఓగుహా అజగరా చ, వసన్తి తళాకే తదా.

‘‘పారేవతా రవిహంసా, చక్కవాకా నదీచరా;

కోకిలా సుకసాళికా, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘కుకుత్థకా కుళీరకా, వనే పోక్ఖరసాతకా;

దిన్దిభా సువపోతా చ, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘హంసా కోఞ్చా మయూరా చ, కోకిలా తమ్బచూళకా;

పమ్పకా జీవంజీవా చ, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘కోసికా పోట్ఠసీసా చ, కురరా సేనకా బహూ;

మహాకాళా చ సకుణా, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘పసదా చ వరాహా చ, చమరా గణ్డకా బహూ;

రోహిచ్చా సుకపోతా చ, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘సీహబ్యగ్ఘా చ దీపీ చ, అచ్ఛకోకతరచ్ఛకా;

తిధా పభిన్నమాతఙ్గా, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘కిన్నరా వానరా చేవ, అథోపి వనకమ్మికా;

చేతా చ లుద్దకా చేవ, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘తిన్దుకాని పియాలాని, మధుకే కాసుమారియో;

ధువం ఫలాని ధారేన్తి, అవిదూరే మమస్సమం.

‘‘కోసమ్బా సళలా నిమ్బా, సాదుఫలసమాయుతా;

ధువం ఫలాని ధారేన్తి, అవిదూరే మమస్సమం.

‘‘హరీతకా ఆమలకా, అమ్బజమ్బువిభీతకా;

కోలా భల్లాతకా బిల్లా, ఫలాని ధారయన్తి తే.

‘‘ఆలువా చ కళమ్బా చ, బిళాలీతక్కళాని చ;

జీవకా సుతకా చేవ, బహుకా మమ అస్సమే.

‘‘అస్సమస్సావిదూరమ్హి, తళాకాసుం సునిమ్మితా;

అచ్ఛోదకా సీతజలా, సుపతిత్థా మనోరమా.

‘‘పదుముప్పలసఞ్ఛన్నా, పుణ్డరీకసమాయుతా;

మన్దాలకేహి సఞ్ఛన్నా, దిబ్బగన్ధోపవాయతి.

‘‘ఏవం సబ్బఙ్గసమ్పన్నే, పుప్ఫితే ఫలితే వనే;

సుకతే అస్సమే రమ్మే, విహరామి అహం తదా.

‘‘సీలవా వతసమ్పన్నో, ఝాయీ ఝానరతో సదా;

పఞ్చాభిఞ్ఞాబలప్పత్తో, సురుచి నామ తాపసో.

‘‘చతువీససహస్సాని, సిస్సా మయ్హం ఉపట్ఠహుం;

సబ్బే మం బ్రాహ్మణా ఏతే, జాతిమన్తో యసస్సినో.

‘‘లక్ఖణే ఇతిహాసే చ, సనిఘణ్డుసకేటుభే;

పదకా వేయ్యాకరణా, సధమ్మే పారమిం గతా.

‘‘ఉప్పాతేసు నిమిత్తేసు, లక్ఖణేసు చ కోవిదా;

పథబ్యా భూమన్తలిక్ఖే, మమ సిస్సా సుసిక్ఖితా.

‘‘అప్పిచ్ఛా నిపకా ఏతే, అప్పాహారా అలోలుపా;

లాభాలాభేన సన్తుట్ఠా, పరివారేన్తి మం సదా.

‘‘ఝాయీ ఝానరతా ధీరా, సన్తచిత్తా సమాహితా;

ఆకిఞ్చఞ్ఞం పత్థయన్తా, పరివారేన్తి మం సదా.

‘‘అభిఞ్ఞాపారమిప్పత్తా, పేత్తికే గోచరే రతా;

అన్తలిక్ఖచరా ధీరా, పరివారేన్తి మం సదా.

‘‘సంవుతా ఛసు ద్వారేసు, అనేజా రక్ఖితిన్ద్రియా;

అసంసట్ఠా చ తే ధీరా, మమ సిస్సా దురాసదా.

‘‘పల్లఙ్కేన నిసజ్జాయ, ఠానచఙ్కమనేన చ;

వీతినామేన్తి తే రత్తిం, మమ సిస్సా దురాసదా.

‘‘రజ్జనీయే న రజ్జన్తి, దుస్సనీయే న దుస్సరే;

మోహనీయే న ముయ్హన్తి, మమ సిస్సా దురాసదా.

‘‘ఇద్ధిం వీమంసమానా తే, వత్తన్తి నిచ్చకాలికం;

పథవిం తే పకమ్పేన్తి, సారబ్భేన దురాసదా.

‘‘కీళమానా చ తే సిస్సా, కీళన్తి ఝానకీళితం.

జమ్బుతో ఫలమానేన్తి, మమ సిస్సా దురాసదా.

‘‘అఞ్ఞే గచ్ఛన్తి గోయానం, అఞ్ఞే పుబ్బవిదేహకం;

అఞ్ఞే చ ఉత్తరకురుం, ఏసనాయ దురాసదా.

‘‘పురతో పేసేన్తి ఖారిం, పచ్ఛతో చ వజన్తి తే;

చతువీససహస్సేహి, ఛాదితం హోతి అమ్బరం.

‘‘అగ్గిపాకీ అనగ్గీ చ, దన్తోదుక్ఖలికాపి చ;

అస్మేన కోట్టితా కేచి, పవత్తఫలభోజనా.

‘‘ఉదకోరోహణా కేచి, సాయం పాతో సుచీరతా;

తోయాభిసేచనకరా, మమ సిస్సా దురాసదా.

‘‘పరూళ్హకచ్ఛనఖలోమా, పఙ్కదన్తా రజస్సిరా;

గన్ధితా సీలగన్ధేన, మమ సిస్సా దురాసదా.

‘‘పాతోవ సన్నిపతిత్వా, జటిలా ఉగ్గతాపనా;

లాభాలాభం పకిత్తేత్వా, గచ్ఛన్తి అమ్బరే తదా.

‘‘ఏతేసం పక్కమన్తానం, మహాసద్దో పవత్తతి;

అజినచమ్మసద్దేన, ముదితా హోన్తి దేవతా.

‘‘దిసోదిసం పక్కమన్తి, అన్తలిక్ఖచరా ఇసీ;

సకే బలేనుపత్థద్ధా, తే గచ్ఛన్తి యదిచ్ఛకం.

‘‘పథవీకమ్పకా ఏతే, సబ్బేవ నభచారినో;

ఉగ్గతేజా దుప్పసహా, సాగరోవ అఖోభియా.

‘‘ఠానచఙ్కమినో కేచి, కేచి నేసజ్జికా ఇసీ;

పవత్తభోజనా కేచి, మమ సిస్సా దురాసదా.

‘‘మేత్తావిహారినో ఏతే, హితేసీ సబ్బపాణినం;

అనత్తుక్కంసకా సబ్బే, న తే వమ్భేన్తి కస్సచి.

‘‘సీహరాజావసమ్భీతా, గజరాజావ థామవా;

దురాసదా బ్యగ్ఘారివ, ఆగచ్ఛన్తి మమన్తికే.

‘‘విజ్జాధరా దేవతా చ, నాగగన్ధబ్బరక్ఖసా;

కుమ్భణ్డా దానవా గరుళా, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘తే జటాఖారిభరితా, అజినుత్తరవాసనా;

అన్తలిక్ఖచరా సబ్బే, ఉపజీవన్తి తం సరం.

‘‘సదానుచ్ఛవికా ఏతే, అఞ్ఞమఞ్ఞం సగారవా;

చతుబ్బీససహస్సానం, ఖిపితసద్దో న విజ్జతి.

‘‘పాదే పాదం నిక్ఖిపన్తా, అప్పసద్దా సుసంవుతా;

ఉపసఙ్కమ్మ సబ్బేవ, సిరసా వన్దరే మమం.

‘‘తేహి సిస్సేహి పరివుతో, సన్తేహి చ తపస్సిభి;

వసామి అస్సమే తత్థ, ఝాయీ ఝానరతో అహం.

‘‘ఇసీనం సీలగన్ధేన, పుప్ఫగన్ధేన చూభయం;

ఫలీనం ఫలగన్ధేన, గన్ధితో హోతి అస్సమో.

‘‘రత్తిన్దివం న జానామి, అరతి మే న విజ్జతి;

సకే సిస్సే ఓవదన్తో, భియ్యో హాసం లభామహం.

‘‘పుప్ఫానం పుప్ఫమానానం, ఫలానఞ్చ విపచ్చతం;

దిబ్బగన్ధా పవాయన్తి, సోభయన్తా మమస్సమం.

‘‘సమాధిమ్హా వుట్ఠహిత్వా, అతాపీ నిపకో అహం;

ఖారిభారం గహేత్వాన, వనం అజ్ఝోగహిం అహం.

‘‘ఉప్పాతే సుపినే చాపి, లక్ఖణేసు సుసిక్ఖితో;

పవత్తమానం మన్తపదం, ధారయామి అహం తదా.