౩. మహాకప్పినత్థేరగాథావణ్ణనా

అనాగతం యో పటికచ్చ పస్సతీతిఆదికా ఆయస్మతో మహాకప్పినత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే కులఘరే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం భిక్ఖుఓవాదకానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా తజ్జం అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేసి.

సో తత్థ యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే బారాణసియం కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో పురిససహస్సగణజేట్ఠకో హుత్వా గబ్భసహస్సపటిమణ్డితం మహన్తం పరివేణం కారాపేసి. తే సబ్బేపి జనా యావజీవం కుసలం కత్వా తం ఉపాసకం జేట్ఠకం కత్వా సపుత్తదారా దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఏకం బుద్ధన్తరం దేవమనుస్సేసు సంసరింసు. తేసు గణజేట్ఠకో అమ్హాకం సత్థు నిబ్బత్తితో పురేతరమేవ పచ్చన్తదేసే కుక్కుటనామకే నగరే రాజగేహే నిబ్బత్తి, తస్స కప్పినోతి నామం అహోసి. సేసపురిసా తస్మింయేవ నగరే అమచ్చకులే నిబ్బత్తింసు. కప్పినకుమారో పితు అచ్చయేన ఛత్తం ఉస్సాపేత్వా మహాకప్పినరాజా నామ జాతో. సో సుతవిత్తకతాయ పాతోవ చతూహి ద్వారేహి సీఘం దూతే పేసేసి – ‘‘యత్థ బహుస్సుతే పస్సథ, తతో నివత్తిత్వా మయ్హం ఆరోచేథా’’తి.

తేన చ సమయేన అమ్హాకం సత్థా లోకే ఉప్పజ్జిత్వా సావత్థిం ఉపనిస్సాయ విహరతి. తస్మిం కాలే సావత్థివాసినో వాణిజా సావత్థియం ఉట్ఠానకభణ్డం గహేత్వా తం నగరం గన్త్వా భణ్డం పటిసామేత్వా ‘‘రాజానం పస్సిస్సామా’’తి పణ్ణాకారహత్థా రఞ్ఞో ఆరోచాపేసుం. తే రాజా పక్కోసాపేత్వా నియ్యాదితపణ్ణాకారే వన్దిత్వా ఠితే ‘‘కుతో ఆగతత్థా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘సావత్థితో, దేవా’’తి. ‘‘కచ్చి వో రట్ఠం సుభిక్ఖం, ధమ్మికో రాజా’’తి? ‘‘ఆమ, దేవా’’తి. ‘‘కీదిసో ధమ్మో తుమ్హాకం దేసే ఇదాని పవత్తతీ’’తి? ‘‘తం, దేవ, న సక్కా ఉచ్ఛిట్ఠముఖేహి కథేతు’’న్తి. రాజా సువణ్ణభిఙ్గారేన ఉదకం దాపేసి. తే ముఖం విక్ఖాలేత్వా దసబలాభిముఖా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా, ‘‘దేవ, అమ్హాకం దేసే బుద్ధరతనం నామ ఉప్పన్న’’న్తి ఆహంసు. రఞ్ఞో ‘‘బుద్ధో’’తి వచనే సుతమత్తేయేవ సకలసరీరం ఫరమానా పీతి ఉప్పజ్జి. తతో ‘‘బుద్ధోతి, తాతా, వదేథా’’తి ఆహ. ‘‘బుద్ధోతి, దేవ, వదామా’’తి. ఏవం తిక్ఖత్తుం వదాపేత్వా ‘‘బుద్ధోతి పదం అపరిమాణ’’న్తి తస్మింయేవ పదే పసన్నో సతసహస్సం దత్వా ‘‘అపరం వదేథా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘దేవ, లోకే ధమ్మరతనం నామ ఉప్పన్న’’న్తి. తమ్పి సుత్వా తథేవ సతసహస్సం దత్వా ‘‘అపరం వదేథా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘దేవ, సఙ్ఘరతనం నామ ఉప్పన్న’’న్తి. తమ్పి సుత్వా తథేవ సతసహస్సం దత్వా ‘‘బుద్ధస్స భగవతో సన్తికే పబ్బజిస్సామీ’’తి తతోవ నిక్ఖమి. అమచ్చాపి తథేవ నిక్ఖమింసు. సో అమచ్చసహస్సేన సద్ధిం గఙ్గాతీరం పత్వా ‘‘సచే సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో, ఇమేసం అస్సానం ఖురమత్తమ్పి మా తేమేతూ’’తి సచ్చాధిట్ఠానం కత్వా ఉదకపిట్ఠేనేవ పూరం గఙ్గానదిం అతిక్కమిత్వా అపరమ్పి అడ్ఢయోజనవిత్థారం నదిం తథేవ అతిక్కమిత్వా తతియం చన్దభాగం నామ మహానదిం పత్వా తమ్పి తాయ ఏవ సచ్చకిరియాయ అతిక్కమి.

సత్థాపి తందివసం పచ్చూససమయంయేవ మహాకరుణాసమాపత్తితో వుట్ఠాయ లోకం వోలోకేన్తో ‘‘అజ్జ మహాకప్పినో తియోజనసతికం రజ్జం పహాయ అమచ్చసహస్సపరివారో మమ సన్తికే పబ్బజితుం ఆగమిస్సతీ’’తి దిస్వా ‘‘మయా తేసం పచ్చుగ్గమనం కాతుం యుత్త’’న్తి పాతోవ సరీరపటిజగ్గనం కత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో సయమేవ ఆకాసేన గన్త్వా చన్దభాగాయ నదియా తీరే తేసం ఉత్తరణతిత్థస్సాభిముఖట్ఠానే మహానిగ్రోధమూలే పల్లఙ్కేన నిసిన్నో ఛబ్బణ్ణబుద్ధరస్మియో విస్సజ్జేసి. తే తేన తిత్థేన ఉత్తరన్తా బుద్ధరస్మియో ఇతో చితో చ విధావన్తియో ఓలోకేన్తో భగవన్తం దిస్వా ‘‘యం సత్థారం ఉద్దిస్స మయం ఆగతా, అద్ధా సో ఏసో’’తి దస్సనేనేవ నిట్ఠం గన్త్వా దిట్ఠట్ఠానతో పట్ఠాయ ఓనమిత్వా పరమనిపచ్చాకారం కరోన్తా భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు. రాజా భగవతో గోప్ఫకేసు గహేత్వా సత్థారం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది సద్ధిం అమచ్చసహస్సేన. సత్థా తేసం ధమ్మం దేసేసి. దేసనాపరియోసానే సద్ధిం పరిసాయ అరహత్తే పతిట్ఠాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౪.౬౬-౧౦౭) –

‘‘పదుముత్తరో నామ జినో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;

ఉదితో అజటాకాసే, రవీవ సరదమ్బరే.

‘‘వచనాభాయ బోధేతి, వేనేయ్యపదుమాని సో;

కిలేసపఙ్కం సోసేతి, మతిరంసీహి నాయకో.

‘‘తిత్థియానం యసే హన్తి, ఖజ్జోతాభా యథా రవి;

సచ్చత్థాభం పకాసేతి, రతనంవ దివాకరో.

‘‘గుణానం ఆయతిభూతో, రతనానంవ సాగరో;

పజ్జున్నోరివ భూతాని, ధమ్మమేఘేన వస్సతి.

‘‘అక్ఖదస్సో తదా ఆసిం, నగరే హంససవ్హయే;

ఉపేచ్చ ధమ్మమస్సోసిం, జలజుత్తమనామినో.

‘‘ఓవాదకస్స భిక్ఖూనం, సావకస్స కతావినో;

గుణం పకాసయన్తస్స, తప్పయన్తస్స మే మనం.

‘‘సుత్వా పతీతో సుమనో, నిమన్తేత్వా తథాగతం;

ససిస్సం భోజయిత్వాన, తం ఠానమభిపత్థయిం.

‘‘తదా హంససమభాగో, హంసదున్దుభినిస్సనో;

పస్సథేతం మహామత్తం, వినిచ్ఛయవిసారదం.

‘‘పతితం పాదమూలే మే, సముగ్గతతనూరుహం;

జీమూతవణ్ణం పీణంసం, పసన్ననయనాననం.

‘‘పరివారేన మహతా, రాజయుత్తం మహాయసం;

ఏసో కతావినో ఠానం, పత్థేతి ముదితాసయో.

‘‘ఇమినా పణిపాతేన, చాగేన పణిధీహి చ;

కప్పసతసహస్సాని, నుపపజ్జతి దుగ్గతిం.

‘‘దేవేసు దేవసోభగ్గం, మనుస్సేసు మహన్తతం;

అనుభోత్వాన సేసేన, నిబ్బానం పాపుణిస్సతి.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘తస్స ధమ్మేసు దాయాదో, ఓరసో ధమ్మనిమ్మితో;

కప్పినో నామ నామేన, హేస్సతి సత్థు సావకో.

‘‘తతోహం సుకతం కారం, కత్వాన జినసాసనే;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తుసితం అగమాసహం.

‘‘దేవమానుసరజ్జాని, సతసో అనుసాసియ;

బారాణసియమాసన్నే, జాతో కేణియజాతియం.

‘‘సహస్సపరివారేన, సపజాపతికో అహం;

పఞ్చపచ్చేకబుద్ధానం, సతాని సముపట్ఠహిం.

‘‘తేమాసం భోజయిత్వాన, పచ్ఛాదమ్హ తిచీవరం;

తతో చుతా మయం సబ్బే, అహుమ్హ తిదసూపగా.

‘‘పునో సబ్బే మనుస్సత్తం, అగమిమ్హ తతో చుతా;

కుక్కుటమ్హి పురే జాతా, హిమవన్తస్స పస్సతో.

‘‘కప్పినో నామహం ఆసిం, రాజపుత్తో మహాయసో;

సేసామచ్చకులే జాతా, మమేవ పరివారయుం.

‘‘మహారజ్జసుఖం పత్తో, సబ్బకామసమిద్ధిమా;

వాణిజేహి సమక్ఖాతం, బుద్ధుప్పాదమహం సుణిం.

‘‘బుద్ధో లోకే సముప్పన్నో, అసమో ఏకపుగ్గలో;

సో పకాసేతి సద్ధమ్మం, అమతం సుఖముత్తమం.

‘‘సుయుత్తా తస్స సిస్సా చ, సుముత్తా చ అనాసవా;

సుత్వా నేసం సువచనం, సక్కరిత్వాన వాణిజే.

‘‘పహాయ రజ్జం సామచ్చో, నిక్ఖమిం బుద్ధమామకో;

నదిం దిస్వా మహాచన్దం, పూరితం సమతిత్తికం.

‘‘అప్పతిట్ఠం అనాలమ్బం, దుత్తరం సీఘవాహినిం;

గుణం సరిత్వా బుద్ధస్స, సోత్థినా సమతిక్కమిం.

‘‘భవసోతం సచే బుద్ధో, తిణ్ణో లోకన్తగూ విదూ;

ఏతేన సచ్చవజ్జేన, గమనం మే సమిజ్ఝతు.

‘‘యది సన్తిగమో మగ్గో, మోక్ఖో చచ్చన్తికం సుఖం;

ఏతేన సచ్చవజ్జేన, గమనం మే సమిజ్ఝతు.

‘‘సఙ్ఘో చే తిణ్ణకన్తారో, పుఞ్ఞక్ఖేత్తో అనుత్తరో;

ఏతేన సచ్చవజ్జేన, గమనం మే సమిజ్ఝతు.

‘‘సహ కతే సచ్చవరే, మగ్గా అపగతం జలం;

తతో సుఖేన ఉత్తిణ్ణో, నదీతీరే మనోరమే.

‘‘నిసిన్నం అద్దసం బుద్ధం, ఉదేన్తంవ పభఙ్కరం;

జలన్తం హేమసేలంవ, దీపరుక్ఖంవ జోతితం.

‘‘ససింవ తారాసహితం, సావకేహి పురక్ఖతం;

వాసవం వియ వస్సన్తం, దేసనాజలదన్తరం.

‘‘వన్దిత్వాన సహామచ్చో, ఏకమన్తముపావిసిం;

తతో నో ఆసయం ఞత్వా, బుద్ధో ధమ్మమదేసయి.

‘‘సుత్వాన ధమ్మం విమలం, అవోచుమ్హ మయం జినం;

పబ్బాజేహి మహావీర, నిబ్బిన్దామ్హ మయం భవే.

‘‘స్వక్ఖాతో భిక్ఖవే ధమ్మో, దుక్ఖన్తకరణాయ వో;

చరథ బ్రహ్మచరియం, ఇచ్చాహ మునిసత్తమో.

‘‘సహ వాచాయ సబ్బేపి, భిక్ఖువేసధరా మయం;

అహుమ్హ ఉపసమ్పన్నా, సోతాపన్నా చ సాసనే.

‘‘తతో జేతవనం గన్త్వా, అనుసాసి వినాయకో;

అనుసిట్ఠో జినేనాహం, అరహత్తమపాపుణిం.

‘‘తతో భిక్ఖుసహస్సాని, అనుసాసిమహం తదా;

మమానుసాసనకరా, తేపి ఆసుం అనాసవా.

‘‘జినో తస్మిం గుణే తుట్ఠో, ఏతదగ్గే ఠపేసి మం;

భిక్ఖుఓవాదకానగ్గో, కప్పినోతి మహాజనే.

‘‘సతసహస్సే కతం కమ్మం, ఫలం దస్సేసి మే ఇధ;

పముత్తో సరవేగోవ, కిలేసే ఝాపయిం మమ.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పత్వా పన తే సబ్బేవ సత్థారం పబ్బజ్జం యాచింసు. సత్థా తే ‘‘ఏథ, భిక్ఖవో’’తి ఆహ. సా ఏవ తేసం పబ్బజ్జా ఉపసమ్పదా చ అహోసి. సత్థా తం భిక్ఖుసహస్సం ఆదాయ ఆకాసేన జేతవనం అగమాసి. అథేకదివసం భగవా తస్సన్తేవాసికే భిక్ఖూ ఆహ – ‘‘కచ్చి, భిక్ఖవే, కప్పినో భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతీ’’తి? ‘‘న, భగవా, దేసేతి. అప్పోస్సుక్కో దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారమనుయుత్తో విహరతి, ఓవాదమత్తమ్పి న దేతీ’’తి. సత్థా థేరం పక్కోసాపేత్వా – ‘‘సచ్చం కిర త్వం, కప్పిన, అన్తేవాసికానం ఓవాదమత్తమ్పి న దేసీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. ‘‘బ్రాహ్మణ, మా ఏవం కరి, అజ్జ పట్ఠాయ ఉపగతానం ధమ్మం దేసేహీ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే’’తి థేరో సత్థు వచనం సిరసా సమ్పటిచ్ఛిత్వా ఏకోవాదేనేవ సమణసహస్సం అరహత్తే పతిట్ఠాపేసి. తేన నం సత్థా పటిపాటియా అత్తనో సావకే థేరే ఠానన్తరే ఠపేన్తో భిక్ఖుఓవాదకానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి. అథేకదివసం థేరో భిక్ఖునియో ఓవదన్తో –

౫౪౭. ‘‘అనాగతం యో పటికచ్చ పస్సతి, హితఞ్చ అత్థం అహితఞ్చ తం ద్వయం;

విద్దేసినో తస్స హితేసినో వా, రన్ధం న పస్సన్తి సమేక్ఖమానా.

౫౪౮. ‘‘ఆనాపానసతీ యస్స, పరిపుణ్ణా సుభావితా;

అనుపుబ్బం పరిచితా, యథా బుద్ధేన దేసితా;

సోమం లోకం పభాసేతి, అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమా.

౫౪౯. ‘‘ఓదాతం వత మే చిత్తం, అప్పమాణం సుభావితం;

నిబ్బిద్ధం పగ్గహీతఞ్చ, సబ్బా ఓభాసతే దిసా.

౫౫౦. ‘‘జీవతే వాపి సప్పఞ్ఞో, అపి విత్తపరిక్ఖయో;

పఞ్ఞాయ చ అలాభేన, విత్తవాపి న జీవతి.

౫౫౧. ‘‘పఞ్ఞా సుతవినిచ్ఛినీ, పఞ్ఞా కిత్తిసిలోకవద్ధనీ;

పఞ్ఞాసహితో నరో ఇధ, అపి దుక్ఖేసు సుఖాని విన్దతి.

౫౫౨. ‘‘నాయం అజ్జతనో ధమ్మో, నచ్ఛేరో నపి అబ్భుతో;

యత్థ జాయేథ మీయేథ, తత్థ కిం వియ అబ్భుతం.

౫౫౩. ‘‘అనన్తరఞ్హి జాతస్స, జీవితా మరణం ధువం;

జాతా జాతా మరన్తీధ, ఏవం ధమ్మా హి పాణినో.

౫౫౪. ‘‘న హేతదత్థాయ మతస్స హోతి, యం జీవితత్థం పరపోరిసానం;

మతమ్హి రుణ్ణం న యసో న లోక్యం, న వణ్ణితం సమణబ్రాహ్మణేహి.

౫౫౫. ‘‘చక్ఖుం సరీరం ఉపహన్తి తేన, నిహీయతి వణ్ణబలం మతీ చ;

ఆనన్దినో తస్స దిసా భవన్తి, హితేసినో నాస్స సుఖీ భవన్తి.

౫౫౬. ‘‘తస్మా హి ఇచ్ఛేయ్య కులే వసన్తే, మేధావినో చేవ బహుస్సుతే చ;

యేసఞ్హి పఞ్ఞావిభవేన కిచ్చం, తరన్తి నావాయ నదింవ పుణ్ణ’’న్తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ అనాగతన్తి న ఆగతం, అవిన్దన్తి, అత్థో. పటికచ్చాతి పుతేతరంయేవ. పస్సతీతి ఓలోకేతి. అత్థన్తి కిచ్చం. తం ద్వయన్తి హితాహితం. విద్దేసినోతి అమిత్తా. హితేసినోతి మిత్తా. రన్ధన్తి ఛిద్దం. సమేక్ఖమానాతి గవేసన్తా. ఇదం వుత్తం హోతి – యో పుగ్గలో అత్తనో హితావహం అహితావహం తదుభయఞ్చ అత్థం కిచ్చం అనాగతం అసమ్పత్తం పురేతరంయేవ పఞ్ఞాచక్ఖునా అహం వియ పస్సతి వీమంసతి విచారేతి, తస్స అమిత్తా వా అహితజ్ఝాసయేన మిత్తా వా హితజ్ఝాసయేన రన్ధం గవేసన్తా న పస్సన్తి, తాదిసో పఞ్ఞవా పుగ్గలో అచ్ఛిద్దవుత్తి, తస్మా తుమ్హేహి తథారూపేహి భవితబ్బన్తి.

ఇదాని ఆనాపానసతిభావనాయ గుణం దస్సేన్తో తత్థ తాని యోజేతుం ‘‘ఆనాపానసతీ యస్సా’’తి దుతియం గాథమాహ. తత్థ ఆనన్తి అస్సాసో. అపానన్తి పస్సాసో. అస్సాసపస్సాసనిమిత్తారమ్మణా సతి ఆనాపానసతి. సతిసీసేన చేత్థ తంసమ్పయుత్తసమాధిభావనా అధిప్పేతా. యస్సాతి, యస్స యోగినో. పరిపుణ్ణా సుభావితాతి చతున్నం సతిపట్ఠానానం సోళసన్నఞ్చ ఆకారానం పారిపూరియా సబ్బసో పుణ్ణా సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం విజ్జావిముత్తీనఞ్చ పారిపూరియా సుట్ఠు భావితా వడ్ఢితా. అనుపుబ్బం పరిచితా, యథా బుద్ధేన దేసితాతి ‘‘సో సతోవ అస్ససతీ’’తిఆదినా (దీ. ని. ౨.౩౭౪; మ. ని. ౧.౧౦౭) యథా భగవతా దేసితా, తథా అనుపుబ్బం అనుక్కమేన పరిచితా ఆసేవితా భావితా. సోమం లోకం పభాసేతి, అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమాతి సో యోగావచరో యథా అబ్భాదిఉపక్కిలేసా విముత్తో చన్దో చన్దాలోకేన ఇమం ఓకాసలోకం పభాసేతి, ఏవం అవిజ్జాదిఉపక్కిలేసవిముత్తో ఞాణాలోకేన అత్తసన్తానపతితం పరసన్తానపతితఞ్చ సఙ్ఖారలోకం పభాసేతి పకాసేతి. తస్మా తుమ్హేహి ఆనాపానసతిభావనా భావేతబ్బాతి అధిప్పాయో.

ఇదాని అత్తానం నిదస్సనం కత్వా భావనాభియోగస్స సఫలతం దస్సేన్తో ‘‘ఓదాతం వత మే చిత్త’’న్తి తతియం గాథమాహ. తస్సత్థో – నీవరణమలవిగమతో ఓదాతం సుద్ధం వత మమ చిత్తం. యథా పమాణకరా రాగాదయో పహీనా, అప్పమాణఞ్చ నిబ్బానం పచ్చక్ఖం కతం అహోసి, తథా భావితత్తా అప్పమాణం సుభావితం, తతో ఏవ చతుసచ్చం నిబ్బిద్ధం పటివిజ్ఝితం, సకలసంకిలేసపక్ఖతో పగ్గహితఞ్చ హుత్వా దుక్ఖాదికా పుబ్బన్తాదికా చ దిసా ఓభాసతే తత్థ వితిణ్ణకఙ్ఖత్తా సబ్బధమ్మేసు విగతసమ్మోహత్తా చ. తస్మా తుమ్హేహిపి ఏవం చిత్తం భావేతబ్బన్తి దస్సేతి.

యథా భావనామయా పఞ్ఞా చిత్తమలవిసోధనాదినా పురిసస్స బహుపకారా, ఏవం ఇతరాపీతి దస్సేన్తో ‘‘జీవతే వాపి సప్పఞ్ఞో’’తి చతుత్థగాథమాహ. తస్సత్థో – పరిక్ఖీణధనోపి సప్పఞ్ఞజాతికో ఇతరీతరసన్తోసేన సన్తుట్ఠో అనవజ్జాయ జీవికాయ జీవతియేవ. తస్స హి జీవితం జీవితం నామ. తేనాహ భగవా – ‘‘పఞ్ఞాజీవిం జీవితమాహు సేట్ఠ’’న్తి (సం. ని. ౧.౭౩, ౨౪౬; సు. ని. ౧౮౪). దుమ్మేధపుగ్గలో పన పఞ్ఞాయ అలాభేన దిట్ఠధమ్మికం సమ్పరాయికఞ్చ అత్థం విరాధేన్తో విత్తవాపి న జీవతి, గరహాదిప్పత్తియా జీవన్తో నామ న తస్స హోతి, అనుపాయఞ్ఞుతాయ వా యథాధిగతం ధనం నాసేన్తో జీవితమ్పి సన్ధారేతుం న సక్కోతియేవ, తస్మా పారిహారియపఞ్ఞాపి తుమ్హేహి అప్పమత్తేహి సమ్పాదేతబ్బాతి అధిప్పాయో.

ఇదాని పఞ్ఞాయ ఆనిసంసే దస్సేతుం ‘‘పఞ్ఞా సుతవినిచ్ఛినీ’’తి పఞ్చమం గాథమాహ. తత్థ పఞ్ఞా సుతవినిచ్ఛినీతి పఞ్ఞా నామేసా సుతస్స వినిచ్ఛయినీ, యథాసుతే సోతపథమాగతే అత్థే ‘‘అయం అకుసలో, అయం కుసలో, అయం సావజ్జో, అయం అనవజ్జో’’తిఆదినా వినిచ్ఛయజననీ. కిత్తిసిలోకవద్ధనీతి కిత్తియా సమ్ముఖా పసంసాయ సిలోకస్స పత్థటయసభావస్స వద్ధనీ, పఞ్ఞవతోయేవ హి కిత్తిఆదయో విఞ్ఞూనం పాసంసభావతో. పఞ్ఞాసహితోతి పారిహారియపఞ్ఞాయ, విపస్సనాపఞ్ఞాయ చ యుత్తో. అపి దుక్ఖేసు సుఖాని విన్దతీతి ఏకన్తదుక్ఖసభావేసు ఖన్ధాయతనాదీసు సమ్మాపటిపత్తియా యథాభూతసభావావబోధేన నిరామిసానిపి సుఖాని పటిలభతి.

ఇదాని తాసం భిక్ఖునీనం అనిచ్చతాపటిసంయుత్తం ధీరభావావహం ధమ్మం కథేన్తో ‘‘నాయం అజ్జతనో ధమ్మో’’తిఆదినా సేసగాథా అభాసి. తత్రాయం సఙ్ఖేపత్థో – య్వాయం సత్తానం జాయనమీయనసభావో, అయం ధమ్మో అజ్జతనో అధునాగతో న హోతి, అభిణ్హపవత్తికతాయ న అచ్ఛరియో, అబ్భుతపుబ్బతాభావతో నాపి అబ్భుతో. తస్మా యత్థ జాయేథ మీయేథ, యస్మిం లోకే సత్తో జాయేయ్య, సో ఏకంసేన మీయేథ, తత్థ కిం వియ? కిం నామ అబ్భుతం సియా? సభావికత్తా మరణస్స – న హి ఖణికమరణస్స కిఞ్చి కారణం అత్థి. యతో అనన్తరఞ్హి జాతస్స, జీవితా మరణం ధువం జాతస్స జాతిసమనన్తరం జీవితతో మరణం ఏకన్తికం ఉప్పన్నానం ఖన్ధానం ఏకంసేన భిజ్జనతో. యో పనేత్థ జీవతీతి లోకవోహారో, సో తదుపాదానస్స అనేకపచ్చయాయత్తతాయ అనేకన్తికో, యస్మా ఏతదేవం, తస్మా జాతా మరన్తీధ, ఏవంధమ్మా హి పాణినోతి అయం సత్తానం పకతి, యదిదం జాతానం మరణన్తి జాతియా మరణానుబన్ధనతం ఆహ.

ఇదాని యస్మా తాసు భిక్ఖునీసు కాచి సోకబన్ధితచిత్తాపి అత్థి, తస్మా తాసం సోకవినోదనం కాతుం ‘‘న హేతదత్థాయాతిఆది వుత్తం. తత్థ న హేతదత్థాయ మతస్స హోతీతి యం మతస్స జీవితత్థం జీవితనిమిత్తం పరపోరిసానం పరపుగ్గలానం రుణ్ణం, ఏతం తస్స మతస్స సత్తస్స జీవితత్థం తావ తిట్ఠతు, కస్సచిపి అత్థాయ న హోతి, యే పన రుదన్తి, తేసమ్పి మతమ్హి మతపుగ్గలనిమిత్తం రుణ్ణం, న యసో న లోక్యం యసావహం విసుద్ధావహఞ్చ న హోతి. న వణ్ణితం సమణబ్రాహ్మణేహీతి విఞ్ఞుప్పసట్ఠమ్పి న హోతి, అథ ఖో విఞ్ఞుగరహితమేవాతి అత్థో.

న కేవలమేతేవ యే రుదతో ఆదీనవా, అథ ఖో ఇమేపీతి దస్సేన్తో ‘‘చక్ఖుం సరీరం ఉపహన్తీ’’తి గాథం వత్వా తతో పరం సోకాదిఅనత్థపటిబాహనత్థం కల్యాణమిత్తపయిరుపాసనాయం తా నియోజేన్తో ‘‘తస్మా’’తిఆదినా ఓసానగాథమాహ. తత్థ తస్మాతి యస్మా రుణ్ణం రుదన్తస్స పుగ్గలస్స చక్ఖుం సరీరఞ్చ ఉపహన్తి విబాధతి, తేన రుణ్ణేన వణ్ణో బలం మతి చ నిహీయతి పరిహాయతి, తస్స రుదన్తస్స పుగ్గలస్స దిసా సపత్తా ఆనన్దినో పమోదవన్తో పీతివన్తో భవన్తి. హితేసినో మిత్తా దుక్ఖీ దుక్ఖితా భవన్తి తస్మా ధమ్మోజపఞ్ఞాయ సమన్నాగతత్తా మేధావినో దిట్ఠధమ్మికాదిఅత్థసన్నిస్సితస్స బాహుసచ్చస్స పారిపూరియా బహుస్సుతే, అత్తనో కులే వసన్తే ఇచ్ఛేయ్య పాటికఙ్ఖేయ్య కులూపకే కరేయ్య. యేసన్తి యేసం మేధావీనం బహుస్సుతానం పణ్డితానం పఞ్ఞావిభవేన పఞ్ఞాబలేన యథా మహోఘస్స పుణ్ణం నదిం నావాయ తరన్తి, ఏవం కులపుత్తా అత్తనో అత్థకిచ్చం తరన్తి పారం పాపుణన్తి. తే ఇచ్ఛేయ్య కులే వసన్తేతి యోజనా.

ఏవం థేరో తాసం భిక్ఖునీనం ధమ్మం కథేత్వా విస్సజ్జేసి. తా థేరస్స ఓవాదే ఠత్వా సోకం వినోదేత్వా యోనిసో పటిపజ్జన్తియో సదత్థం పరిపూరేసుం.

మహాకప్పినత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.