౯. (పఠమ) దేవసభత్థేరగాథావణ్ణనా

ఉత్తిణ్ణా పఙ్కపలిపాతి ఆయస్మతో దేవసభత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే పారావతయోనియం నిబ్బత్తో ఏకదివసం సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో పియాలఫలం ఉపనేసి. సత్థా తస్స పసాదసంవడ్ఢనత్థం తం పరిభుఞ్జి. సో తేన అతివియ పసన్నచిత్తో హుత్వా కాలేన కాలం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా చిత్తం పసాదేతి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తో అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అఞ్ఞతరస్స మణ్డలికరఞ్ఞో పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తో తరుణకాలేయేవ రజ్జే పతిట్ఠితో రజ్జసుఖమనుభవన్తో వుద్ధో సత్థారం ఉపసఙ్కమి, తస్స సత్థా ధమ్మం దేసేసి. సో ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో సంవేగజాతో రజ్జం పహాయ పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౪.౬౬-౭౨) –

‘‘పారావతో తదా ఆసిం, పరం అనుపరోధకో;

పబ్భారే సేయ్యం కప్పేమి, అవిదూరే సిఖిసత్థునో.

‘‘సాయం పాతఞ్చ పస్సామి, బుద్ధం లోకగ్గనాయకం;

దేయ్యధమ్మో చ మే నత్థి, ద్విపదిన్దస్స తాదినో.

‘‘పియాలఫలమాదాయ, అగమం బుద్ధసన్తికం;

పటిగ్గహేసి భగవా, లోకజేట్ఠో నరాసభో.

‘‘తతో పరం ఉపాదాయ, పరిచారిం వినాయకం;

తేన చిత్తప్పసాదేన, తత్థ కాలఙ్కతో అహం.

‘‘ఏకత్తింసే ఇతో కప్పే, యం ఫలం అదదిం అహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘ఇతో పన్నరసే కప్పే, తయో ఆసుం పియాలినో;

సత్తరతనసమ్పన్నా, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా పహీనకిలేసపచ్చవేక్ఖణవసేన ఉప్పన్నసోమనస్సో ఉదానం ఉదానేన్తో –

౮౯. ‘‘ఉత్తిణ్ణా పఙ్కపలిపా, పాతాలా పరివజ్జితా;

ముత్తో ఓఘా చ గన్థా చ, సబ్బే మానా విసంహతా’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ ఉత్తిణ్ణాతి ఉత్తరితా అతిక్కన్తా. పఙ్కపలిపాతి పఙ్కా చ పలిపా చ. పఙ్కో వుచ్చతి పకతికద్దమో. ‘‘పలిపో’’తి గమ్భీరపుథులో మహాకద్దమో. ఇధ పన పఙ్కో వియాతి పఙ్కో, కామరాగో అసుచిభావాపాదనేన చిత్తస్స మక్ఖనతో. పలిపో వియాతి పలిపో, పుత్తదారాదివిసయో బహలో ఛన్దరాగో వుత్తనయేన సమ్మక్ఖనతో దురుత్తరణతో చ. తే మయా అనాగామిమగ్గేన సబ్బసో అతిక్కన్తాతి ఆహ ‘‘ఉత్తిణ్ణా పఙ్కపలిపా’’తి. పాతాలాతి పాతాయాలన్తి పాతాలా, మహాసముద్దే నిన్నతరపదేసా. కేచి పన నాగభవనం ‘‘పాతాల’’న్తి వదన్తి. ఇధ పన అగాహదురవగ్గాహదురుత్తరణట్ఠేన పాతాలా వియాతి పాతాలా, దిట్ఠియో. తే చ మయా పఠమమగ్గాధిగమేనేవ సబ్బథా వజ్జితా సముచ్ఛిన్నాతి ఆహ ‘‘పాతాలా పరివజ్జితా’’తి ముత్తో ఓఘా చ గన్థా చాతి కామోఘాదిఓఘతో అభిజ్ఝాకాయగన్థాదిగన్థతో చ తేన తేన మగ్గేన ముత్తో పరిముత్తో, పున అనభికిరణఅగన్థనవసేన అతిక్కన్తోతి అత్థో. సబ్బే మానా విసంహతాతి నవవిధాపి మానా అగ్గమగ్గాధిగమేన విసేసతో సఙ్ఘాతం వినాసం ఆపాదితా సముచ్ఛిన్నా ‘‘మానవిధా హతా’’తి కేచి పఠన్తి, మానకోట్ఠాసాతి అత్థో. ‘‘మానవిసా’’తి అపరే, తేసం పన మానవిసస్స దుక్ఖస్స ఫలతో మానవిసాతి అత్థో దట్ఠబ్బో.

(పఠమ) దేవసభత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.