౧౦. సామిదత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

పఞ్చక్ఖన్ధా పరిఞ్ఞాతాతి ఆయస్మతో సామిదత్తత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో అత్థదస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థరి పరినిబ్బుతే తస్స థూపే పుప్ఫేహి ఛత్తాతిఛత్తం కత్వా పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, సామిదత్తోతిస్స నామం అహోసి. సో అనుక్కమేన విఞ్ఞుతం పత్తో బుద్ధానుభావం సుత్వా ఉపాసకేహి సద్ధిం విహారం గతో సత్థారం ధమ్మం దేసేన్తం దిస్వా పసన్నమానసో ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా తస్స అజ్ఝాసయం ఓలోకేత్వా తథా ధమ్మం దేసేసి, యథా సద్ధం పటిలభి సంసారే చ సంవేగం. సో పటిలద్ధసద్ధో సంవేగజాతో పబ్బజిత్వా ఞాణస్స అపరిపక్కత్తా కతిపయకాలం అలసబహులీ విహాసి. పున సత్థారా ధమ్మదేసనాయ సముత్తేజితో విపస్సనాయ కమ్మట్ఠానం గహేత్వా తత్థ యుత్తప్పయుత్తో విహరన్తో నచిరేనేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౫.౧-౪) –

‘‘పరినిబ్బుతే భగవతి, అత్థదస్సీనరుత్తమే;

ఛత్తాతిఛత్తం కారేత్వా, థూపమ్హి అభిరోపయిం.

‘‘కాలేన కాలమాగన్త్వా, నమస్సిం లోకనాయకం;

పుప్ఫచ్ఛదనం కత్వాన, ఛత్తమ్హి అభిరోపయిం.

‘‘సత్తరసే కప్పసతే, దేవరజ్జమకారయిం;

మనుస్సత్తం న గచ్ఛామి, థూపపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

నాగోవ బన్ధనం ఛేత్వా, విహరామి అనాసవో.

‘‘స్వాగతం వత మే ఆసి, బుద్ధసేట్ఠస్స సన్తికే;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సో అపరభాగే భిక్ఖూహి ‘‘కిం తయా, ఆవుసో, ఉత్తరిమనుస్సధమ్మో అధిగతో’’తి పుట్ఠో సాసనస్స నియ్యానికభావం అత్తనో చ ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తిం తేసం పవేదేన్తో అఞ్ఞాబ్యాకరణవసేన –

౯౦. ‘‘పఞ్చక్ఖన్ధా పరిఞ్ఞాతా, తిట్ఠన్తి ఛిన్నమూలకా;

విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ పఞ్చక్ఖన్ధా పరిఞ్ఞాతాతి మయా ఇమే పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా ‘‘ఇదం దుక్ఖం, ఏత్తకం దుక్ఖం, న తతో భియ్యో’’తి తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిచ్ఛిన్దిత్వా ఞాతా విదితా పటివిద్ధా. తిట్ఠన్తి ఛిన్నమూలకాతి తథా పరిఞ్ఞాతత్తాయేవ మూలభూతస్స సముదయస్స సబ్బసో పహీనత్తా తే ఇదాని యావ చరిమకచిత్తనిరోధో తిట్ఠన్తి ఛిన్నమూలకా, చరిమకచిత్తనిరోధేన పన అప్పటిసన్ధికావ నిరుజ్ఝన్తి. తేనాహ – ‘‘విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. తస్సత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ.

సామిదత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

నవమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.