౭. పవిట్ఠత్థేరగాథావణ్ణనా

ఖన్ధా దిట్ఠా యథాభూతన్తి ఆయస్మతో పవిట్ఠత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం కరోన్తో అత్థదస్సిస్స భగవతో కాలే కేసవో నామ తాపసో హుత్వా ఏకదివసం సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పసన్నమానసో అభివాదేత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మగధరట్ఠే బ్రాహ్మణకులే ఉప్పజ్జిత్వా అనుక్కమేన విఞ్ఞుతం పత్తో నేక్ఖమ్మనిన్నజ్ఝాసయతాయ పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా తత్థ సిక్ఖితబ్బం సిక్ఖిత్వా విచరన్తో ఉపతిస్సకోలితానం బుద్ధసాసనే పబ్బజితభావం సుత్వా ‘‘తేపి నామ మహాపఞ్ఞా తత్థ పబ్బజితా, తదేవ మఞ్ఞే సేయ్యో’’తి సత్థు సన్తికం గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజి. తస్స సత్థా విపస్సనం ఆచిక్ఖి. సో విపస్సనం ఆరభిత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౪.౫౫-౫౯) –

‘‘నారదో ఇతి మే నామం, కేసవో ఇతి మం విదూ;

కుసలాకుసలం ఏసం, అగమం బుద్ధసన్తికం.

‘‘మేత్తచిత్తో కారుణికో, అత్థదస్సీ మహాముని;

అస్సాసయన్తో సత్తే సో, ధమ్మం దేసేతి చక్ఖుమా.

‘‘సకం చిత్తం పసాదేత్వా, సిరే కత్వాన అఞ్జలిం;

సత్థారం అభివాదేత్వా, పక్కామిం పాచినాముఖో.

‘‘సత్తరసే కప్పసతే, రాజా ఆసి మహీపతి;

అమిత్తతాపనో నామ, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౮౭. ‘‘ఖన్ధా దిట్ఠా యథాభూతం, భవా సబ్బే పదాలితా;

విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ ఖన్ధాతి పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా, తే హి విపస్సనుపలక్ఖణతో సామఞ్ఞలక్ఖణతో చ ఞాతపరిఞ్ఞాదీహి పరిజాననవసేన విపస్సితబ్బా. దిట్ఠా యథాభూతన్తి విపస్సనాపఞ్ఞాసహితాయ మగ్గపఞ్ఞాయ ‘‘ఇదం దుక్ఖ’’న్తిఆదినా అవిపరీతతో దిట్ఠా. భవా సబ్బే పదాలితాతి కామభవాదయో సబ్బే కమ్మభవా ఉపపత్తిభవా చ మగ్గఞాణసత్థేన భిన్నా విద్ధంసితా. కిలేసపదాలనేనేవ హి కమ్మోపపత్తిభవా పదాలితా నామ హోన్తి. తేనాహ ‘‘విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. తస్సత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ.

పవిట్ఠత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.