౬. నాగితత్థేరగాథావణ్ణనా

ఇతో బహిద్ధా పుథుఅఞ్ఞవాదినన్తి ఆయస్మతో నాగితత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే నారదో నామ బ్రాహ్మణో హుత్వా ఏకదివసం మాళకే నిసిన్నో భగవన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘేన పురక్ఖతం గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో తీహి గాథాహి అభిత్థవి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థునగరే సక్యరాజకులే నిబ్బత్తి, నాగితోతిస్స నామం అహోసి. సో భగవతి కపిలవత్థుస్మిం విహరన్తే మధుపిణ్డికసుత్తం (మ. ని. ౧.౧౯౯ ఆదయో) సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౪.౪౭-౫౪) –

‘‘విసాలమాళే ఆసీనో, అద్దసం లోకనాయకం;

ఖీణాసవం బలప్పత్తం, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతం.

‘‘సతసహస్సా తేవిజ్జా, ఛళభిఞ్ఞా మహిద్ధికా;

పరివారేన్తి సమ్బుద్ధం, కో దిస్వా నప్పసీదతి.

‘‘ఞాణే ఉపనిధా యస్స, న విజ్జతి సదేవకే;

అనన్తఞాణం సమ్బుద్ధం, కో దిస్వా నప్పసీదతి.

‘‘ధమ్మకాయఞ్చ దీపేన్తం, కేవలం రతనాకరం;

వికప్పేతుం న సక్కోన్తి, కో దిస్వా నప్పసీదతి.

‘‘ఇమాహి తీహి గాథాహి, నారదోవ్హయవచ్ఛలో;

పదుముత్తరం థవిత్వాన, సమ్బుద్ధం అపరాజితం.

‘‘తేన చిత్తప్పసాదేన, బుద్ధసన్థవనేన చ;

కప్పానం సతసహస్సం, దుగ్గతిం నుపపజ్జహం.

‘‘ఇతో తింసకప్పసతే, సుమిత్తో నామ ఖత్తియో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా సత్థు అవితథదేసనతం ధమ్మస్స చ నియ్యానికతం నిస్సాయ సఞ్జాతపీతిసోమనస్సో పీతివేగప్పవిస్సట్ఠం ఉదానం ఉదానేన్తో –

౮౬. ‘‘ఇతో బహిద్ధా పుథుఅఞ్ఞవాదినం, మగ్గో న నిబ్బానగమో యథా అయం;

ఇతిస్సు సఙ్ఘం భగవానుసాసతి, సత్థా సయం పాణితలేవ దస్సయ’’న్తి. –

గాథం అభాసి.

తత్థ ఇతో బహిద్ధాతి ఇమస్మా బుద్ధసాసనా బాహిరకే సమయే, తేనాహ ‘‘పుథుఅఞ్ఞవాదిన’’న్తి, నానాతిత్థియానన్తి అత్థో. మగ్గో న నిబ్బానగమో యథా అయన్తి యథా అయం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో ఏకంసేన నిబ్బానం గచ్ఛతీతి నిబ్బానగమో, నిబ్బానగామీ, ఏవం నిబ్బానగమో మగ్గో తిత్థియసమయే నత్థి అసమ్మాసమ్బుద్ధప్పవేదితత్తా అఞ్ఞతిత్థియవాదస్స. తేనాహ భగవా –

‘‘ఇధేవ, భిక్ఖవే, సమణో, ఇధ దుతియో సమణో, ఇధ తతియో సమణో, ఇధ చతుత్థో సమణో, సుఞ్ఞా పరప్పవాదా సమణేభి అఞ్ఞేహీ’’తి (దీ. ని. ౨.౨౧౪; మ. ని. ౧.౧౩౯; అ. ని. ౪.౨౪౧).

ఇతీతి ఏవం. అస్సూతి నిపాతమత్తం. సఙ్ఘన్తి భిక్ఖుసఙ్ఘం, ఉక్కట్ఠనిద్దేసోయం యథా ‘‘సత్థా దేవమనుస్సాన’’న్తి. సఙ్ఘన్తి వా సమూహం, వేనేయ్యజనన్తి అధిప్పాయో. భగవాతి భాగ్యవన్తతాదీహి కారణేహి భగవా, అయమేత్థ సఙ్ఖేపో. విత్థారో పన పరమత్థదీపనియం ఇతివుత్తకవణ్ణనాయం వుత్తనయేన వేదితబ్బో. సత్థాతి దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థేహి యథారహం అనుసాసతీతి సత్థా. సయన్తి సయమేవ. అయఞ్హేత్థ అత్థో – ‘‘సీలాదిక్ఖన్ధత్తయసఙ్గహో సమ్మాదిట్ఠిఆదీనం అట్ఠన్నం అఙ్గానం వసేన అట్ఠఙ్గికో నిబ్బానగామీ అరియమగ్గో యథా మమ సాసనే అత్థి, ఏవం బాహిరకసమయే మగ్గో నామ నత్థీ’’తి సీహనాదం నదన్తో అమ్హాకం సత్థా భగవా సయమేవ సయమ్భూఞాణేన ఞాతం, సయమేవ వా మహాకరుణాసఞ్చోదితో హుత్వా అత్తనో దేసనావిలాససమ్పత్తియా హత్థతలే ఆమలకం వియ దస్సేన్తో భిక్ఖుసఙ్ఘం వేనేయ్యజనతం అనుసాసతి ఓవదతీతి.

నాగితత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.