౨. కస్సపత్థేరగాథావణ్ణనా

యేన యేన సుభిక్ఖానీతి ఆయస్మతో కస్సపత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా తీసు వేదేసు అఞ్ఞేసు చ బ్రాహ్మణసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గతో, సో ఏకదివసం భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో సుమనపుప్ఫేహి పూజం అకాసి. కరోన్తో చ సత్థు సమన్తతో ఉపరి చ పుప్ఫముట్ఠియో ఖిపి. బుద్ధానుభావేన పుప్ఫాని పుప్ఫాసనాకారేన సత్తాహం అట్ఠంసు. సో తం అచ్ఛరియం దిస్వా భియ్యోసోమత్తాయ పసన్నమానసో అహోసి. అపరాపరం పుఞ్ఞాని కరోన్తో కప్పసతసహస్సం సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం అఞ్ఞతరస్స ఉదిచ్చబ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, కస్సపోతిస్స నామం అహోసి. తస్స దహరకాలేయేవ పితా కాలమకాసి. మాతా తం పటిజగ్గతి. సో ఏకదివసం జేతవనం గతో భగవతో ధమ్మదేసనం సుత్వా హేతుసమ్పన్నతాయ తస్మింయేవ ఆసనే సోతాపన్నో హుత్వా మాతు సన్తికం గన్త్వా అనుజానాపేత్వా పబ్బజితో సత్థరి వుట్ఠవస్సే పవారేత్వా జనపదచారికం పక్కన్తే సయమ్పి సత్థారా సద్ధిం గన్తుకామో ఆపుచ్ఛితుం మాతు సన్తికం అగమాసి. మాతా విస్సజ్జేన్తీ ఓవాదవసేన –

౮౨. ‘‘యేన యేన సుభిక్ఖాని, సివాని అభయాని చ;

తేన పుత్తక గచ్ఛస్సు, మా సోకాపహతో భవా’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ యేన యేనాతి యత్థ యత్థ. భుమ్మత్థే హి ఏతం కరణవచనం, యస్మిం యస్మిం దిసాభాగేతి అత్థో. సుభిక్ఖానీతి సులభపిణ్డాని, రట్ఠానీతి అధిప్పాయో. సివానీతి ఖేమాని అరోగాని. అభయానీతి చోరభయాదీహి నిబ్భయాని, రోగదుబ్భిక్ఖభయాని పన ‘‘సుభిక్ఖాని, సివానీ’’తి పదద్వయేనేవ గహితాని. తేనాతి తత్థ, తస్మిం తస్మిం దిసాభాగేతి అత్థో. పుత్తకాతి అనుకమ్పన్తీ తం ఆలపతి. మాతి పటిసేధత్థే నిపాతో సోకాపహతోతి వుత్తగుణరహితాని రట్ఠాని గన్త్వా దుబ్భిక్ఖభయాదిజనితేన సోకేన ఉపహతో మా భవ మాహోసీతి అత్థో. తం సుత్వా థేరో, ‘‘మమ మాతా మయ్హం సోకరహితట్ఠానగమనం ఆసీసతి, హన్ద మయం సబ్బసో అచ్చన్తమేవ సోకరహితం ఠానం పత్తుం యుత్త’’న్తి ఉస్సాహజాతో విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౩.౧-౯) –

‘‘అజ్ఝాయకో మన్తధరో, తిణ్ణం వేదాన పారగూ;

అబ్భోకాసే ఠితో సన్తో, అద్దసం లోకనాయకం.

‘‘సీహం యథా వనచరం, బ్యగ్ఘరాజంవ నిత్తసం;

తిధాపభిన్నమాతఙ్గం, కుఞ్జరంవ మహేసినం.

‘‘సేరేయకం గహేత్వాన, ఆకాసే ఉక్ఖిపిం అహం;

బుద్ధస్స ఆనుభావేన, పరివారేన్తి సబ్బసో.

‘‘అధిట్ఠహి మహావీరో, సబ్బఞ్ఞూ లోకనాయకో;

సమన్తా పుప్ఫచ్ఛదనా, ఓకిరింసు నరాసభం.

‘‘తతో సా పుప్ఫకఞ్చుకా, అన్తోవణ్టా బహిముఖా;

సత్తాహం ఛదనం కత్వా, తతో అన్తరధాయథ.

‘‘తఞ్చ అచ్ఛరియం దిస్వా, అబ్భుతం లోమహంసనం;

బుద్ధే చిత్తం పసాదేసిం, సుగతే లోకనాయకే.

‘‘తేన చిత్తప్పసాదేన, సుక్కమూలేన చోదితో;

కప్పానం సతసహస్సం, దుగ్గతిం నుపపజ్జహం.

‘‘పన్నరససహస్సమ్హి, కప్పానం పఞ్చవీసతి;

వీతమలాసనామా చ, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా ‘‘ఇదమేవ మాతు వచనం అరహత్తప్పత్తియా అఙ్కుసం జాత’’న్తి తమేవ గాథం పచ్చుదాహాసి.

కస్సపత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.