౩. సీహత్థేరగాథావణ్ణనా

సీహప్పమత్తో విహరాతి ఆయస్మతో సీహత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో ఇతో అట్ఠారసకప్పసతమత్థకే అత్థదస్సిస్స భగవతో కాలే చన్దభాగాయ నదియా తీరే కిన్నరయోనియం నిబ్బత్తిత్వా పుప్ఫభక్ఖో పుప్ఫనివసనో హుత్వా విహరన్తో ఆకాసేన గచ్ఛన్తం అత్థదస్సిం భగవన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తో పూజేతుకామో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. భగవా తస్స అజ్ఝాసయం ఞత్వా ఆకాసతో ఓరుయ్హ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే పల్లఙ్కేన నిసీది. కిన్నరో చన్దనసారం ఘంసిత్వా చన్దనగన్ధేన పుప్ఫేహి చ పూజం కత్వా వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మల్లరాజకులే నిబ్బత్తి, తస్స సీహోతి నామం అహోసి. సో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా తస్స అజ్ఝాసయం ఓలోకేత్వా ధమ్మం కథేసి. సో ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞే విహరతి. తస్స చిత్తం నానారమ్మణే విధావతి, ఏకగ్గం న హోతి, సకత్థం నిప్ఫాదేతుం న సక్కోతి. సత్థా తం దిస్వా ఆకాసే ఠత్వా –

౮౩. ‘‘సీహప్పమత్తో విహర, రత్తిన్దివమతన్దితో;

భావేహి కుసలం ధమ్మం, జహ సీఘం సముస్సయ’’న్తి. –

గాథాయ ఓవది. సో గాథావసానే విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౪.౧౭-౨౫) –

‘‘చన్దభాగానదీతీరే, అహోసిం కిన్నరో తదా;

పుప్ఫభక్ఖో చహం ఆసిం, పుప్ఫనివసనో తథా.

‘‘అత్థదస్సీ తు భగవా, లోకజేట్ఠో నరాసభో;

విపినగ్గేన నియ్యాసి, హంసరాజావ అమ్బరే.

‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, చిత్తం తే సువిసోధితం;

పసన్నముఖవణ్ణోసి, విప్పసన్నముఖిన్ద్రియో.

‘‘ఓరోహిత్వాన ఆకాసా, భూరిపఞ్ఞో సుమేధసో;

సఙ్ఘాటిం పత్థరిత్వాన, పల్లఙ్కేన ఉపావిసి.

‘‘విలీనం చన్దనాదాయ, అగమాసిం జినన్తికం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, బుద్ధస్స అభిరోపయిం.

‘‘అభివాదేత్వాన సమ్బుద్ధం, లోకజేట్ఠం నరాసభం;

పామోజ్జం జనయిత్వాన, పక్కామిం ఉత్తరాముఖో.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, చన్దనం యం అపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘చతుద్దసే కప్పసతే, ఇతో ఆసింసు తే తయో;

రోహణీ నామ నామేన, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

యా పన భగవతా ఓవాదవసేన వుత్తా ‘‘సీహప్పమత్తో’’తి గాథా, తత్థ సీహాతి తస్స థేరస్స ఆలపనం. అప్పమత్తో విహరాతి సతియా అవిప్పవాసేన పమాదవిరహితో సబ్బిరియాపథేసు సతిసమ్పజఞ్ఞయుత్తో హుత్వా విహరాహి. ఇదాని తం అప్పమాదవిహారం సహ ఫలేన సఙ్ఖేపతో దస్సేతుం ‘‘రత్తిన్దివ’’న్తిఆది వుత్తం. తస్సత్థో – రత్తిభాగం దివసభాగఞ్చ ‘‘చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతీ’’తి (సం. ని. ౪.౨౩౯; అ. ని. ౩.౧౬; విభ. ౫౧౯) వుత్తనయేన చతుసమ్మప్పధానవసేన అతన్దితో అకుసీతో ఆరద్ధవీరియో కుసలం సమథవిపస్సనాధమ్మఞ్చ లోకుత్తరధమ్మఞ్చ భావేహి ఉప్పాదేహి వడ్ఢేహి చ, ఏవం భావేత్వా చ జహ సీఘం సముస్సయన్తి తవ సముస్సయం అత్తభావం పఠమం తావ తప్పటిబద్ధఛన్దరాగప్పహానేన సీఘం నచిరస్సేవ పజహ, ఏవంభూతో చ పచ్ఛా చరిమకచిత్తనిరోధేన అనవసేసతో చ పజహిస్సతీతి. అరహత్తం పన పత్వా థేరో అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో తమేవ గాథం పచ్చుదాహాసీతి.

సీహత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.