౧. సమితిగుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

యం మయా పకతం పాపన్తి ఆయస్మతో సమితిగుత్తత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో భగవన్తం పస్సిత్వా పసన్నచిత్తో జాతిసుమనపుప్ఫేహి పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన యత్థ యత్థ భవే నిబ్బత్తి, తత్థ తత్థ కులరూపపరివారసమ్పదాయ అఞ్ఞే సత్తే అభిభవిత్వా అట్ఠాసి. ఏకస్మిం పన అత్తభావే అఞ్ఞతరం పచ్చేకబుద్ధం పిణ్డాయ చరన్తం దిస్వా ‘‘అయం ముణ్డకో కుట్ఠీ మఞ్ఞే, తేనాయం పటిచ్ఛాదేత్వా విచరతీ’’తి నిట్ఠుభిత్వా పక్కామి. సో తేన కమ్మేన బహుం కాలం నిరయే పచ్చిత్వా కస్సపస్స భగవతో కాలే మనుస్సలోకే నిబ్బత్తో పరిబ్బాజకపబ్బజ్జం ఉపగతో ఏకం సీలాచారసమ్పన్నం ఉపాసకం దిస్వా దోసన్తరో హుత్వా, ‘‘కుట్ఠరోగీ భవేయ్యాసీ’’తి అక్కోసి, న్హానతిత్థే చ మనుస్సేహి ఠపితాని న్హానచుణ్ణాని దూసేసి. సో తేన కమ్మేన పున నిరయే నిబ్బత్తిత్వా బహూని వస్సాని దుక్ఖం అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, సమితిగుత్తోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా సువిసుద్ధసీలో హుత్వా విహరతి. తస్స పురిమకమ్మనిస్సన్దేన కుట్ఠరోగో ఉప్పజ్జి, తేన తస్స సరీరావయవా యేభుయ్యేన ఛిన్నభిన్నా హుత్వా పగ్ఘరన్తి. సో గిలానసాలాయం వసతి. అథేకదివసం ధమ్మసేనాపతి గిలానపుచ్ఛం గన్త్వా తత్థ తత్థ గిలానే భిక్ఖూ పుచ్ఛన్తో తం భిక్ఖుం దిస్వా ‘‘ఆవుసో, యావతా ఖన్ధప్పవత్తి నామ, సబ్బం దుక్ఖమేవ వేదనా. ఖన్ధేసు పన అసన్తేసుయేవ నత్థి దుక్ఖ’’న్తి వేదనానుపస్సనాకమ్మట్ఠానం కథేత్వా అగమాసి. సో థేరస్స ఓవాదే ఠత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఛళభిఞ్ఞా సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౨.౮౨-౯౦) –

‘‘జాయన్తస్స విపస్సిస్స, ఆలోకో విపులో అహు;

పథవీ చ పకమ్పిత్థ, ససాగరా సపబ్బతా.

‘‘నేమిత్తా చ వియాకంసు, బుద్ధో లోకే భవిస్సతి;

అగ్గో చ సబ్బసత్తానం, జనతం ఉద్ధరిస్సతి.

‘‘నేమిత్తానం సుణిత్వాన, జాతిపూజమకాసహం;

ఏదిసా పూజనా నత్థి, యాదిసా జాతిపూజనా.

‘‘సఙ్ఖరిత్వాన కుసలం, సకం చిత్తం పసాదయిం;

జాతిపూజం కరిత్వాన, తత్థ కాలఙ్కతో అహం.

‘‘యం యం యోనుపపజ్జామి, దేవత్తం అథ మానుసం;

సబ్బే సత్తే అభిభోమి, జాతిపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ధాతియో మం ఉపట్ఠేన్తి, మమ చిత్తవసానుగా;

న తా సక్కోన్తి కోపేతుం, జాతిపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం పూజమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, జాతిపూజాయిదం ఫలం.

‘‘సుపారిచరియా నామ, చతుత్తింస జనాధిపా;

ఇతో తతియకప్పమ్హి, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా పహీనకిలేసపచ్చవేక్ఖణేన ఏతరహి అనుభుయ్యమానరోగవసేన పురిమజాతీసు అత్తనా కతం పాపకమ్మం అనుస్సరిత్వా తస్స ఇదాని సబ్బసో పహీనభావం విభావేన్తో –

౮౧. ‘‘యం మయా పకతం పాపం, పుబ్బే అఞ్ఞాసు జాతిసు;

ఇధేవ తం వేదనీయం, వత్థు అఞ్ఞం న విజ్జతీ’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ పాపన్తి అకుసలం కమ్మం. తఞ్హి లామకట్ఠేన పాపన్తి వుచ్చతి. పుబ్బేతి పురా. అఞ్ఞాసు జాతిసూతి ఇతో అఞ్ఞాసు జాతీసు, అఞ్ఞేసు అత్తభావేసు. అయఞ్హేత్థ అత్థో – యదిపి మయా ఇమస్మిం అత్తభావే న తాదిసం పాపం కతం అత్థి, ఇదాని పన తస్స సమ్భవోయేవ నత్థి. యం పన ఇతో అఞ్ఞాసు జాతీసు కతం అత్థి, ఇధేవ తం వేదనీయం, తఞ్హి ఇధేవ ఇమస్మింయేవ అత్తభావే వేదయితబ్బం అనుభవితబ్బం ఫలం, కస్మా? వత్థు అఞ్ఞం న విజ్జతీతి తస్స కమ్మస్స విపచ్చనోకాసో అఞ్ఞో ఖన్ధప్పబన్ధో నత్థి, ఇమే పన ఖన్ధా సబ్బసో ఉపాదానానం పహీనత్తా అనుపాదానో వియ జాతవేదో చరిమకచిత్తనిరోధేన అప్పటిసన్ధికా నిరుజ్ఝన్తీతి అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

సమితిగుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.