౨. ఆతుమత్థేరగాథావణ్ణనా

యథా కళీరో సుసు వడ్ఢితగ్గోతి ఆయస్మతో ఆతుమత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఆచినన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో విపస్సిం భగవన్తం అన్తరవీథియం గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో గన్ధోదకేన గన్ధచుణ్ణేన చ పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తో అపరాపరం సుగతీసుయేవ సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో సాసనే పబ్బజిత్వా సమణధమ్మం అకాసి, ఞాణస్స పన అపరిపక్కత్తా విసేసం నిబ్బత్తేతుం నాసక్ఖి. అథ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం సేట్ఠిపుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, ఆతుమోతిస్స నామం అహోసి. తస్స వయప్పత్తస్స మాతా ‘‘పుత్తస్స మే భరియం ఆనేస్సామా’’తి ఞాతకేహి సమ్మన్తేసి. సో తం ఉపధారేత్వా హేతుసమ్పత్తియా చోదియమానో ‘‘కిం మయ్హం ఘరావాసేన, ఇదానేవ పబ్బజిస్సామీ’’తి భిక్ఖూనం సన్తికం గన్త్వా పబ్బజి. పబ్బజితమ్పి నం మాతా ఉప్పబ్బాజేతుకామా నానానయేహి పలోభేతి. సో తస్సా అవసరం అదత్వా అత్తనో అజ్ఝాసయం పకాసేన్తో –

౭౨. ‘‘యథా కళీరో సుసు వడ్ఢితగ్గో, దున్నిక్ఖమో హోతి పసాఖజాతో;

ఏవం అహం భరియాయానీతాయ, అనుమఞ్ఞ మం పబ్బజితోమ్హి దానీ’’తి. –

గాథం అభాసి.

తత్థ కళీరోతి అఙ్కురో, ఇధ పన వంసఙ్కురో అధిప్పేతో. సుసూతి తరుణో. వడ్ఢితగ్గోతి పవడ్ఢితసాఖో. సుసువడ్ఢితగ్గోతి వా సుట్ఠు వడ్ఢితసాఖో సఞ్జాతపత్తసాఖో. దున్నిక్ఖమోతి వేళుగుమ్బతో నిక్ఖామేతుం నీహరితుం అసక్కుణేయ్యో. పసాఖజాతోతి జాతపసాఖో, సాఖానమ్పి పబ్బే పబ్బే ఉప్పన్నఅనుసాఖో. ఏవం అహం భరియాయానీతాయాతి యథా వంసో వడ్ఢితగ్గో వంసన్తరేసు సంసట్ఠ సాఖాపసాఖో వేళుగుమ్బతో దున్నీహరణీయో హోతి, ఏవం అహమ్పి భరియాయ మయ్హం ఆనీతాయ పుత్తధీతాదివసేన వడ్ఢితగ్గో ఆసత్తివసేన ఘరావాసతో దున్నీహరణీయో భవేయ్యం. యథా పన వంసకళీరో అసఞ్జాతసాఖబన్ధో వేళుగుమ్బతో సునీహరణీయోవ హోతి, ఏవం అహమ్పి అసఞ్జాతపుత్తదారాదిబన్ధో సునీహరణీయో హోమి, తస్మా అనానీతాయ ఏవ భరియాయ అనుమఞ్ఞ మం అత్తనావ మం అనుజానాపేత్వా. పబ్బజితోమ్హి దానీతి, ‘‘ఇదాని పన పబ్బజితో అమ్హి, సాధు సుట్ఠూ’’తి అత్తనో నేక్ఖమ్మాభిరతిం పకాసేసి, అథ వా ‘‘అనుమఞ్ఞ మం పబ్బజితోమ్హి దానీ’’తి మాతు కథేతి. అయఞ్హేత్థ అత్థో – యదిపి తాయ పుబ్బే నానుమతం, ఇదాని పన పబ్బజితో అమ్హి, తస్మా అనుమఞ్ఞ అనుజానాహి మం సమణభావేయేవ ఠాతుం, నాహం తయా నివత్తనీయోతి. ఏవం పన కథేన్తో యథాఠితోవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా మగ్గపటిపాటియా కిలేసే ఖేపేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౩.౩౫-౪౦) –

‘‘నిసజ్జ పాసాదవరే, విపస్సిం అద్దసం జినం;

కకుధం విలసన్తంవ, సబ్బఞ్ఞుం తమనాసకం.

‘‘పాసాదస్సావిదూరే చ, గచ్ఛతి లోకనాయకో;

పభా నిద్ధావతే తస్స, యథా చ సతరంసినో.

‘‘గన్ధోదకఞ్చ పగ్గయ్హ, బుద్ధసేట్ఠం సమోకిరిం;

తేన చిత్తప్పసాదేన, తత్థ కాలఙ్కతో అహం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం గన్ధోదకమాకిరిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, సుగన్ధో నామ ఖత్తియో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఛళభిఞ్ఞో పన హుత్వా మాతరం ఆపుచ్ఛిత్వా తస్సా పేక్ఖన్తియాయేవ ఆకాసేన పక్కామి. సో అరహత్తప్పత్తియా ఉత్తరికాలమ్పి అన్తరన్తరా తమేవ గాథం పచ్చుదాహాసి.

తత్థ ‘‘పబ్బజితోమ్హీ’’తి ఇమినాపదేసేన అయమ్పి థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణగాథా అహోసి అత్తనో సన్తానే రాగాదిమలస్స పబ్బాజితభావదీపనతో. తేనాహ భగవా – ‘‘పబ్బాజయమత్తనో మలం, తస్మా ‘పబ్బజితో’తి వుచ్చతీ’’తి (ధ. ప. ౩౮౮).

ఆతుమత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.