౧. వచ్ఛపాలత్థేరగాథావణ్ణనా

సుసుఖుమనిపుణత్థదస్సినాతి ఆయస్మతో వచ్ఛపాలత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఆచినన్తో దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా బ్రాహ్మణసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా అగ్గిం పరిచరన్తో ఏకదివసం మహతియా కంసపాతియా పాయాసం ఆదాయ దక్ఖిణేయ్యం పరియేసన్తో విపస్సిం భగవన్తం ఆకాసే చఙ్కమన్తం దిస్వా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతో భగవన్తం అభివాదేత్వా దాతుకామతం దస్సేసి. పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే విభవసమ్పన్నస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, వచ్ఛపాలోతిస్స నామం అహోసి. సో బిమ్బిసారసమాగమే ఉరువేలకస్సపత్థేరేన ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేత్వా సత్థు పరమనిపచ్చకారే కతే తం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా సత్తాహపబ్బజితో ఏవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా ఛళభిఞ్ఞో అహోసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౩.౨౬-౩౪) –

‘‘సువణ్ణవణ్ణో సమ్బుద్ధో, బాత్తింసవరలక్ఖణో;

పవనా అభినిక్ఖన్తో, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతో.

‘‘మహచ్చా కంసపాతియా, వడ్ఢేత్వా పాయసం అహం;

ఆహుతిం యిట్ఠుకామో సో, ఉపనేసిం బలిం అహం.

‘‘భగవా తమ్హి సమయే, లోకజేట్ఠో నరాసభో;

చఙ్కమం సుసమారూళ్హో, అమ్బరే అనిలాయనే.

‘‘తఞ్చ అచ్ఛరియం దిస్వా, అబ్భుతం లోమహంసనం;

ఠపయిత్వా కంసపాతిం, విపస్సిం అభివాదయిం.

‘‘తువం దేవోసి సబ్బఞ్ఞూ, సదేవే సహమానుసే;

అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పటిగ్గణ్హ మహాముని.

‘‘పటిగ్గహేసి భగవా, సబ్బఞ్ఞూ లోకనాయకో;

మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, సత్థా లోకే మహాముని.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పాయాసస్స ఇదం ఫలం.

‘‘ఏకతాలీసితో కప్పే, బుద్ధో నామాసి ఖత్తియో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా సుఖేనేవ అత్తనా నిబ్బానస్స అధిగతభావం విభావేన్తో –

౭౧. ‘‘సుసుఖుమనిపుణత్థదస్సినా, మతికుసలేన నివాతవుత్తినా;

సంసేవితవుద్ధసీలినా, నిబ్బానం న హి తేన దుల్లభ’’న్తి. –

ఇమం గాథం అభాసి.

తత్థ సుసుఖుమనిపుణత్థదస్సినాతి అతివియ దుద్దసట్ఠేన సుఖుమే, సణ్హట్ఠేన నిపుణే సచ్చపటిచ్చసముప్పాదాదిఅత్థే అనిచ్చతాదిం ఓరోపేత్వా పస్సతీతి సుసుఖుమనిపుణత్థదస్సీ, తేన. మతికుసలేనాతి మతియా పఞ్ఞాయ కుసలేన ఛేకేన, ‘‘ఏవం పవత్తమానస్స పఞ్ఞా వడ్ఢతి, ఏవం న వడ్ఢతీ’’తి ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గపఞ్ఞాయ ఉప్పాదనే కుసలేన. నివాతవుత్తినాతి సబ్రహ్మచారీసు నివాతనీచవత్తనసీలేన, వుడ్ఢేసు నవేసు చ యథానురూపపటిపత్తినా. సంసేవితవుద్ధసీలినాతి సంసేవితం ఆచిణ్ణం వుద్ధసీలం సంసేవితవుద్ధసీలం, తం యస్స అత్థి, తేన సంసేవితవుద్ధసీలినా. అథ వా సంసేవితా ఉపాసితా వుద్ధసీలినో ఏతేనాతి సంసేవితవుద్ధసీలీ, తేన. హీతిసద్దో హేతుఅత్థో. యస్మా యో నివాతవుత్తి సంసేవితవుద్ధసీలీ మతికుసలో సుసుఖుమనిపుణత్థదస్సీ చ, తస్మా నిబ్బానం న తస్స దుల్లభన్తి అత్థో. నివాతవుత్తితాయ హి సంసేవితవుద్ధసీలితాయ చ పణ్డితా తం ఓవదితబ్బం అనుసాసితబ్బం మఞ్ఞన్తి, తేసఞ్చ ఓవాదే ఠితో సయం మతికుసలతాయ సుసుఖుమనిపుణత్థదస్సితాయ చ విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ నిబ్బానం అధిగచ్ఛతీతి, అయమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణగాథా అహోసీతి.

వచ్ఛపాలత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.