౬. మేఘియత్థేరగాథావణ్ణనా

అనుసాసి మహావీరోతి ఆయస్మతో మేఘియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే కుసలబీజాని రోపేన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే విపస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పాపుణి. తస్మిఞ్చ సమయే విపస్సీ భగవా బుద్ధకిచ్చస్స పరియోసానమాగమ్మ ఆయుసఙ్ఖారం ఓస్సజ్జి. తేన పథవీకమ్పాదీసు ఉప్పన్నేసు మహాజనో భీతతసితో అహోసి. అథ నం వేస్సవణో మహారాజా తమత్థం విభావేత్వా సమస్సాసేసి. తం సుత్వా మహాజనో సంవేగప్పత్తో అహోసి. తత్థాయం కులపుత్తో బుద్ధానుభావం సుత్వా సత్థరి సఞ్జాతగారవబహుమానో ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థుస్మిం సాకియరాజకులే నిబ్బత్తి, తస్స మేఘియోతి నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా భగవన్తం ఉపట్ఠహన్తో భగవతి జాలికాయం విహరన్తే కిమికాలాయ నదియా తీరే రమణీయం అమ్బవనం దిస్వా తత్థ విహరితుకామో ద్వే వారే భగవతా వారేత్వా తతియవారం విస్సజ్జితో తత్థ గన్త్వా మిచ్ఛావితక్కమక్ఖికాహి ఖజ్జమానో చిత్తసమాధిం అలభిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా తమత్థం ఆరోచేసి. అథస్స భగవా ‘‘అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా పఞ్చ ధమ్మా పరిపాకాయ సంవత్తన్తీ’’తిఆదినా (ఉదా. ౩౧) ఓవాదం అదాసి. సో తస్మిం ఓవాదే ఠత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౨.౫౭-౬౫) –

‘‘యదా విపస్సీ లోకగ్గో, ఆయుసఙ్ఖారమోస్సజి;

పథవీ సమ్పకమ్పిత్థ, మేదనీ జలమేఖలా.

‘‘ఓతతం వితతం మయ్హం, సువిచిత్తవటంసకం;

భవనమ్పి పకమ్పిత్థ, బుద్ధస్స ఆయుసఙ్ఖయే.

‘‘తాసో మయ్హం సముప్పన్నో, భవనే సమ్పకమ్పితే;

ఉప్పాదో ను కిమత్థాయ, ఆలోకో విపులో అహు.

‘‘వేస్సవణో ఇధాగమ్మ, నిబ్బాపేసి మహాజనం;

పాణభూతే భయం నత్థి, ఏకగ్గా హోథ సంవుతా.

‘‘అహో బుద్ధో అహో ధమ్మో, అహో నో సత్థు సమ్పదా;

యస్మిం ఉప్పజ్జమానమ్హి, పథవీ సమ్పకమ్పతి.

‘‘బుద్ధానుభావం కిత్తేత్వా, కప్పం సగ్గమ్హి మోదహం;

అవసేసేసు కప్పేసు, కుసలం చరితం మయా.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం సఞ్ఞమలభిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధసఞ్ఞాయిదం ఫలం.

‘‘ఇతో చుద్దసకప్పమ్హి, రాజా ఆసిం పతాపవా;

సమితో నామ నామేన, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా సత్థు సమ్ముఖా ఓవాదం లభిత్వా ‘‘మయా అరహత్తం అధిగత’’న్తి అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౬౬. ‘‘అనుసాసి మహావీరో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;

తస్సాహం ధమ్మం సుత్వాన, విహాసిం సన్తికే సతో;

తిస్సో విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ అనుసాసీతి ‘‘అపరిపక్కాయ, మేఘియ, చేతోవిముత్తియా పఞ్చ ధమ్మా పరిపాకాయ సంవత్తన్తీ’’తిఆదినా ఓవది అనుసిట్ఠిం అదాసి. మహావీరోతి మహావిక్కన్తో, వీరియపారమిపారిపూరియా చతురఙ్గసమన్నాగతవీరియాధిట్ఠానేన అనఞ్ఞసాధారణచతుబ్బిధసమ్మప్పధానసమ్పత్తియా చ మహావీరియోతి అత్థో. సబ్బధమ్మాన పారగూతి సబ్బేసఞ్చ ఞేయ్యధమ్మానం పారం పరియన్తం ఞాణగమనేన గతో అధిగతోతి సబ్బధమ్మాన పారగూ, సబ్బఞ్ఞూతి అత్థో. సబ్బేసం వా సఙ్ఖతధమ్మానం పారభూతం నిబ్బానం సయమ్భూఞాణేన గతో అధిగతోతి సబ్బధమ్మాన పారగూ. తస్సాహం ధమ్మం సుత్వానాతి తస్స బుద్ధస్స భగవతో సాముక్కంసికం తం చతుసచ్చధమ్మం సుణిత్వా. విహాసిం సన్తికేతి అమ్బవనే మిచ్ఛావితక్కేహి ఉపద్దుతో చాలికా విహారం గన్త్వా సత్థు సమీపేయేవ విహాసిం. సతోతి సతిమా, సమథవిపస్సనాభావనాయ అప్పమత్తోతి అత్థో. అహన్తి ఇదం యథా ‘‘అనుసాసీ’’తి ఏత్థ ‘‘మ’’న్తి ఏవం ‘‘విజ్జా అనుప్పత్తా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి ఏత్థ ‘‘మయా’’తి పరిణామేతబ్బం. ‘‘కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి చ ఇమినా యథావుత్తం విజ్జాత్తయానుప్పత్తిమేవ సత్థు ఓవాదపటికరణభావదస్సనేన పరియాయన్తరేన పకాసేతి. సీలక్ఖన్ధాదిపరిపూరణమేవ హి సత్థు సాసనకారితా.

మేఘియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.