౭. ఏకధమ్మసవనీయత్థేరగాథావణ్ణనా

కిలేసా ఝాపితా మయ్హన్తి ఆయస్మతో ఏకధమ్మసవనీయత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే రుక్ఖదేవతా హుత్వా నిబ్బత్తో కతిపయే భిక్ఖూ మగ్గమూళ్హే మహారఞ్ఞే విచరన్తే దిస్వా అనుకమ్పమానో అత్తనో భవనతో ఓతరిత్వా తే సమస్సాసేత్వా భోజేత్వా యథాధిప్పేతట్ఠానం పాపేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపే భగవతి లోకే ఉప్పజ్జిత్వా కతబుద్ధకిచ్చే పరినిబ్బుతే తస్మిం కాలే బారాణసిరాజా కికీ నామ అహోసి. తస్మిం కాలఙ్కతే తస్స పుథువిన్దరాజా నామ పుత్తో ఆసి. తస్స పుత్తో సుసామో నామ. తస్స పుత్తో కికీబ్రహ్మదత్తో నామ హుత్వా రజ్జం కారేన్తో సాసనే అన్తరహితే ధమ్మస్సవనం అలభన్తో, ‘‘యో ధమ్మం దేసేతి, తస్స సహస్సం దమ్మీ’’తి ఘోసాపేత్వా ఏకమ్పి ధమ్మకథికం అలభన్తో, ‘‘మయ్హం పితుపితామహాదీనం కాలే ధమ్మో సంవత్తతి, ధమ్మకథికా సులభా అహేసుం. ఇదాని పన చతుప్పదికగాథామత్తమ్పి కథేన్తో దుల్లభో. యావ ధమ్మసఞ్ఞా న వినస్సతి, తావదేవ పబ్బజిస్సామీ’’తి రజ్జం పహాయ హిమవన్తం ఉద్దిస్స గచ్ఛన్తం సక్కో దేవరాజా ఆగన్త్వా, ‘‘అనిచ్చా వత సఙ్ఖారా’’తి గాథాయ ధమ్మం కథేత్వా నివత్తేసి. సో నివత్తిత్వా బహుం పుఞ్ఞం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సేతబ్యనగరే సేట్ఠికులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో భగవతి సేతబ్యనగరే సింసపావనే విహరన్తే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. తస్స సత్థా అజ్ఝాసయం ఓలోకేత్వా, ‘‘అనిచ్చా వత సఙ్ఖారా’’తి ఇమాయ గాథాయ ధమ్మం దేసేసి. తస్స తత్థ కతాధికారతాయ సో అనిచ్చసఞ్ఞాయ పాకటతరం హుత్వా ఉపట్ఠితాయ పటిలద్ధసంవేగో పబ్బజిత్వా ధమ్మసమ్మసనం పట్ఠపేత్వా దుక్ఖసఞ్ఞం అనత్తసఞ్ఞఞ్చ మనసికరోన్తో విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౨.౬౬-౭౧) –

‘‘పదుముత్తరబుద్ధస్స, సావకా వనచారినో;

విప్పనట్ఠా బ్రహారఞ్ఞే, అన్ధావ అనుసుయ్యరే.

‘‘అనుస్సరిత్వా సమ్బుద్ధం, పదుముత్తరనాయకం;

తస్స తే మునినో పుత్తా, విప్పనట్ఠా మహావనే.

‘‘భవనా ఓరుహిత్వాన, అగమిం భిక్ఖుసన్తికం;

తేసం మగ్గఞ్చ ఆచిక్ఖిం, భోజనఞ్చ అదాసహం.

‘‘తేన కమ్మేన ద్విపదిన్ద, లోకజేట్ఠ నరాసభ;

జాతియా సత్తవస్సోహం, అరహత్తమపాపుణిం.

‘‘సచక్ఖూ నామ నామేన, ద్వాదస చక్కవత్తినో;

సత్తరతనసమ్పన్నా, పఞ్చకప్పసతే ఇతో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

తస్స ఏకేనేవ ధమ్మస్సవనేన నిప్ఫన్నకిచ్చత్తా ఏకధమ్మసవనీయోత్వేవ సమఞ్ఞా అహోసి. సో అరహా హుత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౬౭. ‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ కిలేసాతి యస్మిం సన్తానే ఉప్పన్నా, తం కిలేసేన్తి విబాధేన్తి ఉపతాపేన్తి వాతి కిలేసా, రాగాదయో. ఝాపితాతి ఇన్దగ్గినా వియ రుక్ఖగచ్ఛాదయో అరియమగ్గఞాణగ్గినా సమూలం దడ్ఢా. మయ్హన్తి మయా, మమ సన్తానే వా. భవా సబ్బే సమూహతాతి కామకమ్మభవాదయో సబ్బే భవా సముగ్ఘాటితా కిలేసానం ఝాపితత్తా. సతి హి కిలేసవట్టే కమ్మవట్టేన భవితబ్బం. కమ్మభవానం సమూహతత్తా ఏవ చ ఉపపత్తిభవాపి సమూహతా ఏవ అనుప్పత్తిధమ్మతాయ ఆపాదితత్తా. విక్ఖీణో జాతిసంసారోతి జాతిఆదికో –

‘‘ఖన్ధానఞ్చ పటిపాటి, ధాతుఆయతనాన చ;

అబ్బోచ్ఛిన్నం వత్తమానా, సంసారోతి పవుచ్చతీ’’తి. –

వుత్తలక్ఖణో సంసారో విసేసతో ఖీణో, తస్మా నత్థి దాని పునబ్భవో. యస్మా ఆయతిం పునబ్భవో నత్థి, తస్మా విక్ఖీణో జాతిసంసారో. తస్మా చ పునబ్భవో నత్థి, యస్మా భవా సబ్బే సమూహతాతి ఆవత్తేత్వా వత్తబ్బం. అథ వా విక్ఖీణో జాతిసంసారో, తతో ఏవ నత్థి దాని పునబ్భవోతి యోజేతబ్బం.

ఏకధమ్మసవనీయత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.