౫. ఉక్ఖేపకతవచ్ఛత్థేరగాథావణ్ణనా

ఉక్ఖేపకతవచ్ఛస్సాతి ఆయస్మతో ఉక్ఖేపకతవచ్ఛత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి కిర పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తో ఇతో చతునవుతే కప్పే సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థారం ఉద్దిస్స మాళం కరోన్తస్స పూగస్స ఏకత్థమ్భం అలభన్తస్స థమ్భం దత్వా సహాయకిచ్చం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, వచ్ఛోతిస్స గోత్తతో ఆగతనామం. సో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కోసలరట్ఠే గామకావాసే వసన్తో ఆగతాగతానం భిక్ఖూనం సన్తికే ధమ్మం పరియాపుణాతి. ‘‘అయం వినయో ఇదం సుత్తన్తం అయం అభిధమ్మో’’తి పన పరిచ్ఛేదం న జానాతి. అథేకదివసం ఆయస్మన్తం ధమ్మసేనాపతిం పుచ్ఛిత్వా యథాపరిచ్ఛేదం సబ్బం సల్లక్ఖేసి. ధమ్మసఙ్గీతియా పుబ్బేపి పిటకాదిసమఞ్ఞా పరియత్తిసద్ధమ్మే వవత్థితా ఏవ, యతో భిక్ఖూనం వినయధరాదివోహారో. సో తేపిటకం బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హన్తో పరిపుచ్ఛన్తో తత్థ వుత్తే రూపారూపధమ్మే సల్లక్ఖేత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా సమ్మసన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౨.౧౩-౨౬) –

‘‘సిద్ధత్థస్స భగవతో, మహాపూగగణో అహు;

సరణం గతా చ తే బుద్ధం, సద్దహన్తి తథాగతం.

‘‘సబ్బే సఙ్గమ్మ మన్తేత్వా, మాళం కుబ్బన్తి సత్థునో;

ఏకత్థమ్భం అలభన్తా, విచినన్తి బ్రహావనే.

‘‘తేహం అరఞ్ఞే దిస్వాన, ఉపగమ్మ గణం తదా;

అఞ్జలిం పగ్గహేత్వాన, పటిపుచ్ఛిం గణం అహం.

‘‘తే మే పుట్ఠా వియాకంసు, సీలవన్తో ఉపాసకా;

మాళం మయం కత్తుకామా, ఏకత్థమ్భో న లబ్భతి.

‘‘ఏకత్థమ్భం మమం దేథ, అహం దస్సామి సత్థునో;

ఆహరిస్సామహం థమ్భం, అప్పోస్సుక్కా భవన్తు తే.

‘‘తే మే థమ్భం పవేచ్ఛింసు, పసన్నా తుట్ఠమానసా;

తతో పటినివత్తిత్వా, అగమంసు సకం ఘరం.

‘‘అచిరం గతే పూగగణే, థమ్భం అహాసహం తదా;

హట్ఠో హట్ఠేన చిత్తేన, పఠమం ఉస్సపేసహం.

‘‘తేన చిత్తప్పసాదేన, విమానం ఉపపజ్జహం;

ఉబ్బిద్ధం భవనం మయ్హం, సత్తభూమం సముగ్గతం.

‘‘వజ్జమానాసు భేరీసు, పరిచారేమహం సదా;

పఞ్చపఞ్ఞాసకప్పమ్హి, రాజా ఆసిం యసోధరో.

‘‘తత్థాపి భవనం మయ్హం, సత్తభూమం సముగ్గతం;

కూటాగారవరూపేతం, ఏకత్థమ్భం మనోరమం.

‘‘ఏకవీసతికప్పమ్హి, ఉదేనో నామ ఖత్తియో;

తత్రాపి భవనం మయ్హం, సత్తభూమం సముగ్గతం.

‘‘యం యం యోనుపపజ్జామి, దేవత్తం అథ మానుసం;

అనుభోమి సుఖం సబ్బం, ఏకత్థమ్భస్సిదం ఫలం.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం థమ్భమదదం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఏకత్థమ్భస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా కతకిచ్చత్తా అకిలాసుభావే ఠితో అత్తనో సన్తికం ఉపగతానం గహట్ఠపబ్బజితానం అనుకమ్పం ఉపాదాయ తేపిటకం బుద్ధవచనం వీమంసిత్వా ధమ్మం దేసేసి. దేసేన్తో చ ఏకదివసం అత్తానం పరం వియ కత్వా దస్సేన్తో –

౬౫. ‘‘ఉక్ఖేపకతవచ్ఛస్స, సఙ్కలితం బహూహి వస్సేహి;

తం భాసతి గహట్ఠానం, సునిసిన్నో ఉళారపామోజ్జో’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ ఉక్ఖేపకతవచ్ఛస్సాతి కతఉక్ఖేపవచ్ఛస్స, భిక్ఖునో సన్తికే విసుం విసుం ఉగ్గహితం వినయపదేసం సుత్తపదేసం అభిధమ్మపదేసఞ్చ యథాపరిచ్ఛేదం వినయసుత్తాభిధమ్మానంయేవ ఉపరి ఖిపిత్వా సజ్ఝాయనవసేన తత్థ తత్థేవ పక్ఖిపిత్వా ఠితవచ్ఛేనాతి అత్థో కరణత్థే హి ఇదం సామివచనం. సఙ్కలితం బహూహి వస్సేహీతి బహుకేహి సంవచ్ఛరేహి సమ్పిణ్డనవసేన హదయే ఠపితం. ‘‘సఙ్ఖలిత’’న్తిపి పాఠో, సఙ్ఖలితం వియ కతం ఏకాబద్ధవసేన వాచుగ్గతం కతం. యం బుద్ధవచనన్తి వచనసేసో. తన్తి తం పరియత్తిధమ్మం భాసతి కథేతి. గహట్ఠానన్తి తేసం యేభుయ్యతాయ వుత్తం. సునిసిన్నోతి తస్మిం ధమ్మే సమ్మా నిచ్చలో నిసిన్నో, లాభసక్కారాదిం అపచ్చాసీసన్తో కేవలం విముత్తాయతనసీసేయేవ ఠత్వా కథేతీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘ఉళారపామోజ్జో’’తి ఫలసమాపత్తిసుఖవసేన ధమ్మదేసనావసేనేవ చ ఉప్పన్నఉళారపామోజ్జోతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘యథా యథావుసో భిక్ఖు, యథాసుతం యథాపరియత్తం ధమ్మం విత్థారేన పరేసం దేసేతి తథా తథా సో తస్మిం ధమ్మే లభతి అత్థవేదం, లభతి ధమ్మవేదం, లభతి ధమ్మూపసంహితం పామోజ్జ’’న్తిఆది (దీ. ని. ౩.౩౫౫).

ఉక్ఖేపకతవచ్ఛత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.