౧౦. పుణ్ణత్థేరగాథావణ్ణనా

సీలమేవాతి ఆయస్మతో పుణ్ణత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే బుద్ధసుఞ్ఞే లోకే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో బ్రాహ్మణసిప్పేసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా కామేసు ఆదీనవం దిస్వా ఘరావాసం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా హిమవన్తప్పదేసే పణ్ణకుటిం కత్వా వాసం కప్పేసి. తస్స వసనట్ఠానస్స అవిదూరే ఏకస్మిం పబ్భారే పచ్చేకబుద్ధో ఆబాధికో హుత్వా పరినిబ్బాయి, తస్స పరినిబ్బానసమయే మహా ఆలోకో అహోసి. తం దిస్వా సో, ‘‘కథం ను ఖో అయం ఆలోకో ఉప్పన్నో’’తి వీమంసనవసేన ఇతో చితో చ ఆహిణ్డన్తో పబ్భారే పచ్చేకసమ్బుద్ధం పరినిబ్బుతం దిస్వా గన్ధదారూని సంకడ్ఢిత్వా సరీరం ఝాపేత్వా గన్ధోదకేన ఉపసిఞ్చి. తత్థేకో దేవపుత్తో అన్తలిక్ఖే ఠత్వా ఏవమాహ – ‘‘సాధు, సాధు, సప్పురిస, బహుం తయా పుఞ్ఞం పసవన్తేన పూరితం సుగతిసంవత్తనియం కమ్మం తేన త్వం సుగతీసుయేవ ఉప్పజ్జిస్ససి, ‘పుణ్ణో’తి చ తే నామం భవిస్సతీ’’తి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సునాపరన్తజనపదే సుప్పారకపట్టనే గహపతికులే నిబ్బత్తి, పుణ్ణోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో వాణిజ్జవసేన మహతా సత్థేన సద్ధిం సావత్థిం గతో. తేన చ సమయేన భగవా సావత్థియం విహరతి. అథ సో సావత్థివాసీహి ఉపాసకేహి సద్ధిం విహారం గతో సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా వత్తపటివత్తేహి ఆచరియుపజ్ఝాయే ఆరాధేన్తో విహాసి. సో ఏకదివసం సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా, ‘‘సాధు మం, భన్తే భగవా, సంఖిత్తేన ఓవాదేన ఓవదతు, యమహం సుత్వా సునాపరన్తజనపదే విహరేయ్య’’న్తి ఆహ. తస్స భగవా, ‘‘సన్తి ఖో, పుణ్ణ, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా’’తిఆదినా (మ. ని. ౩.౩౯౫; సం. ని. ౪.౮౮) ఓవాదం దత్వా సీహనాదం నదాపేత్వా విస్సజ్జేసి. సో భగవన్తం వన్దిత్వా సునాపరన్తజనపదం గన్త్వా సుప్పారకపట్టనే విహరన్తో సమథవిపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా తిస్సో విజ్జా సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౪౧.౨౯-౪౪) –

‘‘పబ్భారకూటం నిస్సాయ, సయమ్భూ అపరాజితో;

ఆబాధికో చ సో బుద్ధో, వసతి పబ్బతన్తరే.

‘‘మమ అస్సమసామన్తా, పనాదో ఆసి తావదే;

బుద్ధే నిబ్బాయమానమ్హి, ఆలోకో ఉదపజ్జథ.

‘‘యావతా వనసణ్డస్మిం, అచ్ఛకోకతరచ్ఛకా;

వాళా చ కేసరీ సబ్బే, అభిగజ్జింసు తావదే.

‘‘ఉప్పాతం తమహం దిస్వా, పబ్భారం అగమాసహం;

తత్థద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, నిబ్బుతం అపరాజితం.

‘‘సుఫుల్లం సాలరాజంవ, సతరంసింవ ఉగ్గతం;

వీతచ్చికంవ అఙ్గారం, నిబ్బుతం అపరాజితం.

‘‘తిణం కట్ఠఞ్చ పూరేత్వా, చితకం తత్థకాసహం;

చితకం సుకతం కత్వా, సరీరం ఝాపయిం అహం.

‘‘సరీరం ఝాపయిత్వాన, గన్ధతోయం సమోకిరిం;

అన్తలిక్ఖే ఠితో యక్ఖో, నామమగ్గహి తావదే.

‘‘యం పూరితం తయా కిచ్చం, సయమ్భుస్స మహేసినో;

పుణ్ణకో నామ నామేన, సదా హోహి తువం మునే.

‘‘తమ్హా కాయా చవిత్వాన, దేవలోకం అగచ్ఛహం;

తత్థ దిబ్బమయో గన్ధో, అన్తలిక్ఖా పవస్సతి.

‘‘తత్రాపి నామధేయ్యం మే, పుణ్ణకోతి అహూ తదా;

దేవభూతో మనుస్సో వా, సఙ్కప్పం పూరయామహం.

‘‘ఇదం పచ్ఛిమకం మయ్హం, చరిమో వత్తతే భవో;

ఇధాపి పుణ్ణకో నామ, నామధేయ్యం పకాసతి.

‘‘తోసయిత్వాన సమ్బుద్ధం, గోతమం సక్యపుఙ్గవం;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, విహరామి అనాసవో.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం కమ్మమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, తనుకిచ్చస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా థేరో బహూ మనుస్సే సాసనే అభిప్పసాదేసి. యతో పఞ్చసతమత్తా పురిసా ఉపాసకత్తం పఞ్చసతమత్తా చ ఇత్థియో ఉపాసికాభావం పటివేదేసుం. సో తత్థ రత్తచన్దనేన చన్దనమాళం నామ గన్ధకుటిం కారాపేత్వా, ‘‘సత్థా పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం మాళం పటిచ్ఛతూ’’తి భగవన్తం పుప్ఫదూతేన నిమన్తేసి. భగవా చ ఇద్ధానుభావేన తత్తకేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం తత్థ గన్త్వా చన్దనమాళం పటిగ్గహేత్వా అరుణే అనుట్ఠితేయేవ పచ్చాగమాసి. థేరో అపరభాగే పరినిబ్బానసమయే అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో –

౭౦. ‘‘సీలమేవ ఇధ అగ్గం, పఞ్ఞవా పన ఉత్తమో;

మనుస్సేసు చ దేవేసు, సీలపఞ్ఞాణతో జయ’’న్తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ సీలన్తి సీలనట్ఠేన సీలం, పతిట్ఠానట్ఠేన సమాధానట్ఠేన చాతి అత్థో. సీలఞ్హి సబ్బగుణానం పతిట్ఠా, తేనాహ – ‘‘సీలే పతిట్ఠాయ నరో సపఞ్ఞో’’తి (సం. ని. ౧.౨౩; పేటకో. ౨౨; విసుద్ధి. ౧.౧). సమాదహతి చ తం కాయవాచాఅవిప్పకిణ్ణం కరోతీతి అత్థో. తయిదం సీలమేవ అగ్గం సబ్బగుణానం మూలభావతో పముఖభావతో చ. యథాహ – ‘‘తస్మాతిహ, త్వం భిక్ఖు, ఆదిమేవ విసోధేహి కుసలేసు ధమ్మేసు. కో చాది కుసలానం ధమ్మానం సీలఞ్చ సువిసుద్ధ’’న్తి (సం. ని. ౫.౩౬౯), ‘‘పాతిమోక్ఖన్తి ముఖమేతం పముఖమేత’’న్తి (మహావ. ౧౩౫) చ ఆది. ఇధాతి నిపాతమత్తం. పఞ్ఞవాతి ఞాణసమ్పన్నో. సో ఉత్తమో సేట్ఠో పవరోతి పుగ్గలాధిట్ఠానాయ గాథాయ పఞ్ఞాయయేవ సేట్ఠభావం దస్సేతి. పఞ్ఞుత్తరా హి కుసలా ధమ్మా. ఇదాని తం సీలపఞ్ఞానం అగ్గసేట్ఠభావం కారణతో దస్సేతి ‘‘మనుస్సేసు చ దేవేసు, సీలపఞ్ఞాణతో జయ’’న్తి చ. సీలపఞ్ఞాణహేతు పటిపక్ఖజయో కామకిలేసజయో హోతీతి అత్థో.

పుణ్ణత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

సత్తమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.