౯. రామణేయ్యకత్థేరగాథావణ్ణనా

చిహచిహాభినదితేతి ఆయస్మతో రామణేయ్యకత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సిఖిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో పుప్ఫేహి పూజం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తో అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా సుగతీసు ఏవ పరివత్తేన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం ఇబ్భకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో జేతవనపటిగ్గహణే సఞ్జాతప్పసాదో పబ్బజిత్వా చరియానుకూలం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞే విహరతి. తస్స అత్తనో సమ్పత్తియా పబ్బజితసారుప్పాయ చ పటిపత్తియా పాసాదికభావతో రామణేయ్యకోత్వేవ సమఞ్ఞా అహోసి. అథేకదివసం మారో థేరం భింసాపేతుకామో భేరవసద్దం అకాసి. తం సుత్వా థేరో థిరపకతితాయ తేన అసన్తసన్తో ‘‘మారో అయ’’న్తి ఞత్వా తత్థ అనాదరం దస్సేన్తో ‘‘చిహచిహాభినదితే’’తి గాథం అభాసి.

౪౯. తత్థ చిహచిహాభినదితేతి చిహచిహాతి అభిణ్హం పవత్తసద్దతాయ ‘‘చిహచిహా’’తి లద్ధనామానం వట్టకానం అభినాదనిమిత్తం, విరవహేతూతి అత్థో. సిప్పికాభిరుతేహి చాతి సిప్పికా వుచ్చన్తి దేవకా పరనామకా గేలఞ్ఞేన ఛాతకిసదారకాకారా సాఖామిగా. ‘‘మహాకలన్దకా’’తి కేచి, సిప్పికానం అభిరుతేహి మహావిరవేహి, హేతుమ్హి చేతం కరణవచనం, తం హేతూతి అత్థో. న మే తం ఫన్దతి చిత్తన్తి మమ చిత్తం న ఫన్దతి న చవతి. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇమస్మిం అరఞ్ఞే విరవహేతు సిప్పికాభిరుతహేతు వియ, పాపిమ, తవ విస్సరకరణహేతు మమ చిత్తం కమ్మట్ఠానతో న పరిపతతీతి. తత్థ కారణమాహ ‘‘ఏకత్తనిరతఞ్హి మే’’తి. హి-సద్దో హేతు అత్థో, యస్మా మమ చిత్తం గణసఙ్గణికం పహాయ ఏకత్తే ఏకీభావే, బహిద్ధా వా విక్ఖేపం పహాయ ఏకత్తే ఏకగ్గతాయ, ఏకత్తే ఏకసభావే వా నిబ్బానే నిరతం అభిరతం, తస్మా కమ్మట్ఠానతో న ఫన్దతి న చవతీతి, ఇమం కిర గాథం వదన్తో ఏవ థేరో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౨౧.౫-౯) –

‘‘సువణ్ణవణ్ణో భగవా, సతరంసీ పతాపవా;

చఙ్కమనం సమారూళ్హో, మేత్తచిత్తో సిఖీసభో.

‘‘పసన్నచిత్తో సుమనో, వన్దిత్వా ఞాణముత్తమం;

మినేలపుప్ఫం పగ్గయ్హ, బుద్ధస్స అభిరోపయిం.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం పుప్ఫమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఏకూనతింసకప్పమ్హి, సుమేఘఘననామకో;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అయమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణగాథా అహోసి.

రామణేయ్యకత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.