౧౦. విమలత్థేరగాథావణ్ణనా

ధరణీ చ సిఞ్చతి వాతి ఆయస్మతో విమలత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే సఙ్ఖధమనకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో తస్మిం సిప్పే నిప్ఫత్తిం గతో ఏకదివసం విపస్సిం భగవన్తం పస్సిత్వా పసన్నమానసో సఙ్ఖధమనేన పూజం కత్వా తతో పట్ఠాయ కాలేన కాలం సత్థు ఉపట్ఠానం అకాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే ‘‘అనాగతే మే విమలో విసుద్ధో కాయో హోతూ’’తి బోధిరుక్ఖం గన్ధోదకేహి న్హాపేసి, చేతియఙ్గణబోధియఙ్గణేసు ఆసనాని ధోవాపేసి, భిక్ఖూనమ్పి కిలిట్ఠే సమణపరిక్ఖారే ధోవాపేసి.

సో తతో చవిత్వా దేవేసు చ మనుస్సేసు చ పరివత్తేన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే ఇబ్భకులే నిబ్బత్తి. తస్స మాతుకుచ్ఛియం వసన్తస్స నిక్ఖమన్తస్స చ కాయో పిత్తసేమ్హాదీహి అసంకిలిట్ఠో పదుమపలాసే ఉదకబిన్దు వియ అలగ్గో పచ్ఛిమభవికబోధిసత్తస్స వియ సువిసుద్ధో అహోసి, తేనస్స విమలోత్వేవ నామం అకంసు. సో వయప్పత్తో రాజగహప్పవేసనే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా కోసలరట్ఠే పబ్బతగుహాయం విహరతి. అథేకదివసం చాతుద్దీపికమహామేఘో సకలం చక్కవాళగబ్భం పత్థరిత్వా పావస్సి. వివట్టట్ఠాయిమ్హి బుద్ధానం చక్కవత్తీనఞ్చ ధరమానకాలే ఏవ కిర ఏవం వస్సతి. ఘమ్మపరిళాహవూపసమతో ఉతుసప్పాయలాభేన థేరస్స చిత్తం సమాహితం అహోసి ఏకగ్గం. సో సమాహితచిత్తో తావదేవ విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా మగ్గపటిపాటియా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౦.౫౬-౬౦) –

‘‘విపస్సిస్స భగవతో, అహోసిం సఙ్ఖధమ్మకో;

నిచ్చుపట్ఠానయుత్తోమ్హి, సుగతస్స మహేసినో.

‘‘ఉపట్ఠానఫలం పస్స, లోకనాథస్స తాదినో;

సట్ఠి తూరియసహస్సాని, పరివారేన్తి మం సదా.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, ఉపట్ఠహిం మహాఇసిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఉపట్ఠానస్సిదం ఫలం.

‘‘చతువీసే ఇతో కప్పే, మహానిగ్ఘోసనామకా;

సోళసాసింసు రాజానో, చక్కవత్తీ మహబ్బలా.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా కతకిచ్చతాయ తుట్ఠమానసో ఉదానం ఉదానేన్తో ‘‘ధరణీ చ సిఞ్చతి వాతి మాలుతో’’తి గాథం అభాసి.

౫౦. తత్థ ధరణీతి పథవీ, సా హి సకలం ధరాధరం ధారేతీతి ‘‘ధరణీ’’తి వుచ్చతి. సిఞ్చతీతి సమన్తతో నభం పూరేత్వా అభిప్పవస్సతో మహామేఘస్స వుట్ఠిధారాహి సిఞ్చతి. వాతి మాలుతోతి ఉదకఫుసితసమ్మిస్సతాయ సీతలో వాతో వాయతి. విజ్జుతా చరతి నభేతి తత్థ తత్థ గజ్జతా గళగళాయతా మహామేఘతో నిచ్ఛరన్తియో సతేరతా ఆకాసే ఇతో చితో చ విచరన్తి. ఉపసమన్తి వితక్కాతి ఉతుసప్పాయసిద్ధేన సమథవిపస్సనాధిగమేన పుబ్బభాగే తదఙ్గాదివసేన వూపసన్తా హుత్వా కామవితక్కాదయో సబ్బేపి నవ మహావితక్కా అరియమగ్గాధిగమేన ఉపసమన్తి. అనవసేసతో సముచ్ఛిజ్జన్తీతి. వత్తమానసమీపతాయ అరియమగ్గక్ఖణం వత్తమానం కత్వా వదతి. అతీతత్థే వా ఏతం పచ్చుప్పన్నవచనం. చిత్తం సుసమాహితం మమాతి తతో ఏవ లోకుత్తరసమాధినా మమ చిత్తం సుట్ఠు సమాహితం, న దాని తస్స సమాధానే కిఞ్చి కాతబ్బం అత్థీతి థేరో అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

విమలత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఞ్చమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.