౫. సామఞ్ఞకానిత్థేరగాథావణ్ణనా

సుఖం సుఖత్థోతి ఆయస్మతో సామఞ్ఞకానిత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో హుత్వా తత్థ తత్థ భవే కుసలం ఉపచినన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే విపస్సిస్స భగవతో కాలే మనుస్సయోనియం నిబ్బత్తో విపస్సిం భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో ఏకం మఞ్చం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అఞ్ఞతరస్స పరిబ్బాజకస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి. సామఞ్ఞకానీతిస్స నామం అహోసి. సో విఞ్ఞుతం పత్తో సత్థు యమకపాటిహారియం దిస్వా పసన్నమానసో సాసనే పబ్బజిత్వా చరియానుకూలం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా ఝానం నిబ్బత్తేత్వా ఝానం పాదకం కత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౩౬.౩౦-౩౩) –

‘‘విపస్సినో భగవతో, లోకజేట్ఠస్స తాదినో;

ఏకం మఞ్చం మయా దిన్నం, పసన్నేన సపాణినా.

‘‘హత్థియానం అస్సయానం, దిబ్బయానం సమజ్ఝగం;

తేన మఞ్చక దానేన, పత్తోమ్హి ఆసవక్ఖయం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం మఞ్చమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, మఞ్చదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

థేరస్స పన గిహిసహాయకో కాతియానో నామ పరిబ్బాజకో బుద్ధుప్పాదతో పట్ఠాయ తిత్థియానం హతలాభసక్కారతాయ ఘాసచ్ఛాదనమత్తమ్పి అలభన్తో ఆజీవకాపకతో థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘తుమ్హే సాకియపుత్తియా నామ మహాలాభగ్గయసగ్గప్పత్తా సుఖేన జీవథ, మయం పన దుక్ఖితా కిచ్ఛజీవికా, కథం ను ఖో పటిపజ్జమానస్స దిట్ఠధమ్మికఞ్చేవ సమ్పరాయికఞ్చ సుఖం సమ్పజ్జతీ’’తి పుచ్ఛి. అథస్స థేరో ‘‘నిప్పరియాయతో సుఖం నామ లోకుత్తరసుఖమేవ, తఞ్చ తదనురూపం పటిపత్తిం పటిపజ్జన్తస్సేవా’’తి అత్తనా తస్స అధిగతభావం పరియాయేన విభావేన్తో ‘‘సుఖం సుఖత్థో లభతే తదాచర’’న్తి గాథం అభాసి.

౩౫. తత్థ సుఖన్తి నిరామిసం సుఖం ఇధాధిప్పేతం. తఞ్చ ఫలసమాపత్తి చేవ నిబ్బానఞ్చ. తథా హి ‘‘అయం సమాధి పచ్చుప్పన్నసుఖో చేవ ఆయతిఞ్చ సుఖవిపాకో’’ (దీ. ని. ౩.౩౫౫; అ. ని. ౫.౨౭; విభ. ౮౦౪) ‘‘నిబ్బానం పరమం సుఖ’’న్తి (ధ. ప. ౨౦౩-౨౦౪) చ వుత్తం. సుఖత్థోతి సుఖప్పయోజనో, యథావుత్తేన సుఖేన అత్థికో. లభతేతి పాపుణాతి, అత్థికస్సేవేదం సుఖం, న ఇతరస్స. కో పన అత్థికోతి ఆహ ‘‘తదాచర’’న్తి తదత్థం ఆచరన్తో, యాయ పటిపత్తియా తం పటిపత్తిం పటిపజ్జన్తోతి అత్థో. న కేవలం తదాచరం సుఖమేవ లభతే, అథ ఖో కిత్తిఞ్చ పప్పోతి ‘‘ఇతిపి సీలవా సుపరిసుద్ధకాయవచీకమ్మన్తో సుపరిసుద్ధాజీవో ఝాయీ ఝానయుత్తో’’తిఆదినా కిత్తిం పరమ్ముఖా పత్థటయసతం పాపుణాతి. యసస్స వడ్ఢతీతి సమ్ముఖే గుణాభిత్థవసఙ్ఖాతో పరివారసమ్పదాసఙ్ఖాతో చ యసో అస్స పరిబ్రూహతి. ఇదాని ‘‘తదాచర’’న్తి సామఞ్ఞతో వుత్తమత్థం సరూపతో దస్సేన్తో – ‘‘యో అరియమట్ఠఙ్గికమఞ్జసం ఉజుం, భావేతి మగ్గం అమతస్స పత్తియా’’తి ఆహ. తస్సత్థో యో పుగ్గలో కిలేసేహి ఆరకత్తా పరిసుద్ధట్ఠేన పటిపజ్జన్తానం అరియభావకరణట్ఠేన అరియం, సమ్మాదిట్ఠిఆదిఅట్ఠఙ్గసముదాయతాయ అట్ఠఙ్గికం, అన్తద్వయరహితమజ్ఝిమపటిపత్తిభావతో అకుటిలట్ఠేన అఞ్జసం, కాయవఙ్కాదిప్పహానతో ఉజుం, నిబ్బానత్థికేహి మగ్గనియట్ఠేన కిలేసే మారేన్తో గమనట్ఠేన చ ‘‘మగ్గ’’న్తి లద్ధనామం దుక్ఖనిరోధగామినిపటిపదం అమతస్స అసఙ్ఖతాయ ధాతుయా పత్తియా అధిగమాయ భావేతి అత్తనో సన్తానే ఉప్పాదేతి వడ్ఢేతి చ, సో నిప్పరియాయేన ‘‘సుఖత్థో తదాచర’’న్తి వుచ్చతి, తస్మా యథావుత్తం సుఖం లభతి. తం సుత్వా పరిబ్బాజకో పసన్నమానసో పబ్బజిత్వా సమ్మా పటిపజ్జన్తో నచిరస్సేవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. ఇదమేవ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి.

సామఞ్ఞకానిత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.