౬. కుమాపుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

సాధు సుతన్తి ఆయస్మతో కుమాపుత్తత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పతి? సో కిర పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే అజినచమ్మవసనో తాపసో హుత్వా బన్ధుమతీనగరే రాజుయ్యానే వసన్తో విపస్సిం భగవన్తం పస్సిత్వా పసన్నమానసో పాదబ్భఞ్జనతేలం అదాసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తో. తతో పట్ఠాయ సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే అవన్తిరట్ఠే వేళుకణ్టకనగరే గహపతికులే నిబ్బత్తో. ‘‘నన్దో’’తిస్స నామం అకంసు. మాతా పనస్స కుమా నామ, తేన కుమాపుత్తోతి పఞ్ఞాయిత్థ. సో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సన్తికే ధమ్మం సుత్వా లద్ధప్పసాదో పబ్బజిత్వా కతపుబ్బకిచ్చో పరియన్తపబ్బతపస్సే సమణధమ్మం కరోన్తో విసేసం నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తో భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా కమ్మట్ఠానం సోధేత్వా సప్పాయట్ఠానే వసన్తో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౩.౨౪-౩౦) –

‘‘నగరే బన్ధుమతియా, రాజుయ్యానే వసామహం;

చమ్మవాసీ తదా ఆసిం, కమణ్డలుధరో అహం.

‘‘అద్దసం విమలం బుద్ధం, సయమ్భుం అపరాజితం;

పధానం పహితత్తం తం, ఝాయిం ఝానరతం వసిం.

‘‘సబ్బకామసమిద్ధఞ్చ, ఓఘతిణ్ణమనాసవం;

దిస్వా పసన్నసుమనో, అబ్భఞ్జనమదాసహం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, అబ్భఞ్జనమదాసహం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, అబ్భఞ్జనస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అరఞ్ఞే కాయదళ్హిబహులే భిక్ఖూ, దిస్వా తే ఓవదన్తో సాసనస్స నియ్యానికభావం పకాసేన్తో ‘‘సాధు సుతం సాధు చరితక’’న్తి గాథం అభాసి.

౩౬. తత్థ సాధూతి సున్దరం. సుతన్తి సవనం. తఞ్చ ఖో వివట్టూపనిస్సితం విసేసతో అప్పిచ్ఛతాదిపటిసంయుత్తం దసకథావత్థుసవనం ఇధాధిప్పేతం. సాధు చరితకన్తి తదేవ అప్పిచ్ఛతాదిచరితం చిణ్ణం, సాధుచరితమేవ హి ‘‘చరితక’’న్తి వుత్తం. పదద్వయేనాపి బాహుసచ్చం తదనురూపం పటిపత్తిఞ్చ ‘‘సున్దర’’న్తి దస్సేతి. సదాతి సబ్బకాలే నవకమజ్ఝిమథేరకాలే, సబ్బేసు వా ఇరియాపథక్ఖణేసు. అనికేతవిహారోతి కిలేసానం నివాసనట్ఠానట్ఠేన పఞ్చకామగుణా నికేతా నామ, లోకియా వా ఛళారమ్మణధమ్మా. యథాహ – ‘‘రూపనిమిత్తనికేతవిసారవినిబన్ధా ఖో, గహపతి, ‘నికేతసారీ’తి వుచ్చతీ’’తిఆది (సం. ని. ౩.౩). తేసం నికేతానం పహానత్థాయ పటిపదా అనికేతవిహారో. అత్థపుచ్ఛనన్తి తం ఆజానితుకామస్స కల్యాణమిత్తం ఉపసఙ్కమిత్వా దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థపభేదస్స పుచ్ఛనం, కుసలాదిభేదస్స వా అత్థస్స సభావధమ్మస్స ‘‘కిం, భన్తే, కుసలం, కిం అకుసలం, కిం సావజ్జం, కిం అనవజ్జ’’న్తిఆదినా (మ. ని. ౩.౨౯౬) పుచ్ఛనం అత్థపుచ్ఛనం. పదక్ఖిణకమ్మన్తి తం పన పుచ్ఛిత్వా పదక్ఖిణగ్గాహిభావేన తస్స ఓవాదే అధిట్ఠానం సమ్మాపటిపత్తి. ఇధాపి ‘‘సాధూ’’తి పదం ఆనేత్వా యోజేతబ్బం. ఏతం సామఞ్ఞన్తి ‘‘సాధు సుత’’న్తిఆదినా వుత్తం యం సుతం, యఞ్చ చరితం, యో చ అనికేతవిహారో, యఞ్చ అత్థపుచ్ఛనం, యఞ్చ పదక్ఖిణకమ్మం, ఏతం సామఞ్ఞం ఏసో సమణభావో. యస్మా ఇమాయ ఏవ పటిపదాయ సమణభావో, న అఞ్ఞథా, తస్మా ‘‘సామఞ్ఞ’’న్తి నిప్పరియాయతో మగ్గఫలస్స అధివచనం. తస్స వా పన అయం అపణ్ణకపటిపదా, తం పనేతం సామఞ్ఞం యాదిసస్స సమ్భవాతి, తం దస్సేతుం ‘‘అకిఞ్చనస్సా’’తి వుత్తం. అపరిగ్గాహకస్స, ఖేత్తవత్థుహిరఞ్ఞసువణ్ణదాసిదాసాదిపరిగ్గహపటిగ్గహణరహితస్సాతి అత్థో.

కుమాపుత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.