౪. సుగన్ధత్థేరగాథావణ్ణనా

అనువస్సికో పబ్బజితోతి ఆయస్మతో సుగన్ధత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర ఇతో ద్వానవుతే కప్పే తిస్సస్స నామ సమ్మాసమ్బుద్ధస్స కాలే మనుస్సయోనియం నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో మిగబ్యధనేన అరఞ్ఞే విచరతి. సత్థా తస్స అనుకమ్పాయ పదవళఞ్జం దస్సేత్వా గతో. సో సత్థు పదచేతియాని దిస్వా పురిమబుద్ధేసు కతాధికారతాయ ‘‘సదేవకే లోకే అగ్గపుగ్గలస్స ఇమాని పదానీ’’తి పీతిసోమనస్సజాతో కోరణ్డకపుప్ఫాని గహేత్వా పూజం కత్వా చిత్తం పసాదేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా తతో చుతో అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపస్స భగవతో కాలే కుటుమ్బికో హుత్వా సత్థు భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ మహాదానం పవత్తేత్వా గన్ధకుటిం మహగ్ఘగోసితచన్దనం పిసిత్వా తేన పరిభణ్డం కత్వా పత్థనం పట్ఠపేసి – ‘‘నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే మయ్హం సరీరం ఏవంసుగన్ధం హోతూ’’తి. ఏవం అఞ్ఞానిపి తత్థ తత్థ భవే బహూని పుఞ్ఞకమ్మాని కత్వా సుగతీసు ఏవ పరివత్తమానో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం విభవసమ్పన్నస్స బ్రాహ్మణస్స గేహే నిబ్బత్తి. నిబ్బత్తస్స చ తస్స మాతుకుచ్ఛిగతకాలతో పట్ఠాయ మాతు సరీరం సకలమ్పి గేహం సురభిగన్ధం వాయతి. జాతదివసే పన విసేసతో పరమసుగన్ధం సామన్తగేహేసుపి వాయతేవ. తస్స మాతాపితరో ‘‘అమ్హాకం పుత్తో అత్తనావ అత్తనో నామం గహేత్వా ఆగతో’’తి సుగన్ధోత్వేవ నామం అకంసు. సో అనుపుబ్బేన వయప్పత్తో మహాసేలత్థేరం దిస్వా తస్స సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో సత్తాహబ్భన్తరే ఏవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౦.౧౫-౨౪) –

‘‘వనకమ్మికో పురే ఆసిం, పితుమాతుమతేనహం;

పసుమారేన జీవామి, కుసలం మే న విజ్జతి.

‘‘మమ ఆసయసామన్తా, తిస్సో లోకగ్గనాయకో;

పదాని తీణి దస్సేసి, అనుకమ్పాయ చక్ఖుమా.

‘‘అక్కన్తే చ పదే దిస్వా, తిస్సనామస్స సత్థునో;

హట్ఠో హట్ఠేన చిత్తేన, పదే చిత్తం పసాదయిం.

‘‘కోరణ్డం పుప్ఫితం దిస్వా, పాదపం ధరణీరుహం;

సకోసకం గహేత్వాన, పదసేట్ఠం అపూజయిం.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘యం యం యోనుపపజ్జామి, దేవత్తం అథ మానుసం;

కోరణ్డకఛవీ హోమి, సుప్పభాసో భవామహం.

‘‘ద్వేనవుతే ఇతో కప్పే, యం కమ్మమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పదపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో ‘‘అనువస్సికో పబ్బజితో’’తి ఇమం గాథం అభాసి.

౨౪. తత్థ అనువస్సికోతి అనుగతో ఉపగతో వస్సం అనువస్సో, అనువస్సోవ అనువస్సికో. పబ్బజితోతి పబ్బజ్జం ఉపగతో, పబ్బజితో హుత్వా ఉపగతవస్సమత్తో ఏకవస్సికోతి అత్థో. అథ వా అనుగతం పచ్ఛాగతం అపగతం వస్సం అనువస్సం, తం అస్స అత్థీతి అనువస్సికో. యస్స పబ్బజితస్స వస్సం అపరిపుణ్ణతాయ న గణనూపగతం, సో ఏవం వుత్తో, తస్మా అవస్సికోతి వుత్తం హోతి. పస్స ధమ్మసుధమ్మతన్తి తవ సత్థు ధమ్మస్స సుధమ్మభావం స్వాక్ఖాతతం ఏకన్తనియ్యానికతం పస్స, యత్థ అనువస్సికో తువం పబ్బజితో. పుబ్బేనివాసఞాణం దిబ్బచక్ఖుఞాణం ఆసవక్ఖయఞాణన్తి తిస్సో విజ్జా తయా అనుప్పత్తా సచ్ఛికతా, తతో ఏవ కతం బుద్ధస్స సాసనం సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సాసనం అనుసిట్ఠి ఓవాదో అనుసిక్ఖితోతి కతకిచ్చతం నిస్సాయ పీతిసోమనస్సజాతో థేరో అత్తానం పరం వియ కత్వా వదతీతి.

సుగన్ధత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.