౩. గోసాలత్థేరగాథావణ్ణనా

అహం ఖో వేళుగుమ్బస్మిన్తి ఆయస్మతో గోసాలత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సోపి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఆచినన్తో ఇతో ఏకనవుతే కప్పే అఞ్ఞతరస్మిం పబ్బతే రుక్ఖసాఖాయం ఓలమ్బమానం పచ్చేకబుద్ధస్స పంసుకూలచీవరం దిస్వా ‘‘అరహద్ధజో వతాయ’’న్తి పసన్నచిత్తో పుప్ఫేహి పూజేహి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన తావతింసభవనే నిబ్బత్తో. తతో పట్ఠాయ దేవమనుస్సేసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మగధరట్ఠే ఇబ్భకులే నిబ్బత్తో గోసాలో నామ నామేన. సోణేన పన కోటికణ్ణేన కతపరిచయత్తా తస్స పబ్బజితభావం సుత్వా ‘‘సోపి నామ మహావిభవో పబ్బజిస్సతి, కిమఙ్గం పనాహ’’న్తి సఞ్జాతసంవేగో భగవతో సన్తికే పబ్బజిత్వా చరియానుకూలం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా సప్పాయం వసనట్ఠానం గవేసన్తో అత్తనో జాతగామస్స అవిదూరే ఏకస్మిం సానుపబ్బతే విహాసి. తస్స మాతా దివసే దివసే భిక్ఖం దేతి. అథేకదివసం గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠస్స మాతా మధుసక్ఖరాభిసఙ్ఖతం పాయాసం అదాసి. సో తం గహేత్వా తస్స పబ్బతస్స ఛాయాయం అఞ్ఞతరస్స వేళుగుమ్బస్స మూలే నిసీదిత్వా పరిభుఞ్జిత్వా ధోవితపత్తపాణీ విపస్సనం ఆరభి. భోజనసప్పాయలాభేన కాయచిత్తానం కల్లతాయ సమాహితో ఉదయబ్బయఞాణాదికే తిక్ఖే సూరే వహన్తే అప్పకసిరేనేవ విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా మగ్గపటిపాటియా భావనం మత్థకం పాపేన్తో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౦.౮-౧౪) –

‘‘హిమవన్తస్స అవిదూరే, ఉదఙ్గణో నామ పబ్బతో;

తత్థద్దసం పంసుకూలం, దుమగ్గమ్హి విలమ్బితం.

‘‘తీణి కిఙ్కణిపుప్ఫాని, ఓచినిత్వానహం తదా;

హేట్ఠా పహట్ఠేన చిత్తేన, పంసుకూలం అపూజయిం.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసం అగచ్ఛహం.

‘‘ఏకనవుతే ఇతో కప్పే, యం కమ్మమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పూజిత్వా అరహద్ధజం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన అధిగన్త్వా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారత్థం పబ్బతసానుమేవ గన్తుకామో అత్తనో పటిపత్తిం పవేదేన్తో ‘‘అహం ఖో వేళుగుమ్బస్మి’’న్తి గాథం అభాసి.

౨౩. తత్థ వేళుగుమ్బస్మిన్తి వేళుగచ్ఛస్స సమీపే, తస్స ఛాయాయం. భుత్వాన మధుపాయసన్తి మధుపసిత్తపాయాసం భుఞ్జిత్వా. పదక్ఖిణన్తి పదక్ఖిణగ్గాహేన, సత్థు ఓవాదస్స సమ్మా సమ్పటిచ్ఛనేనాతి అత్థో. సమ్మసన్తో ఖన్ధానం ఉదయబ్బయన్తి పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం ఉదయబ్బయఞ్చ విపస్సన్తో, యదిపి ఇదాని కతకిచ్చో, ఫలసమాపత్తిం పన సమాపజ్జితుం విపస్సనం పట్ఠపేన్తోతి అధిప్పాయో. సానుం పటిగమిస్సామీతి పుబ్బే మయా వుత్థపబ్బతసానుమేవ ఉద్దిస్స గచ్ఛిస్సామి. వివేకమనుబ్రూహయన్తి పటిపస్సద్ధివివేకం ఫలసమాపత్తికాయవివేకఞ్చ పరిబ్రూహయన్తో, తస్స వా పరిబ్రూహనహేతు గమిస్సామీతి. ఏవం పన వత్వా థేరో తత్థేవ గతో, అయమేవ చ ఇమస్స థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణగాథా అహోసి.

గోసాలత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.