౧౦. ఉత్తియత్థేరగాథావణ్ణనా

ఆబాధే మే సముప్పన్నేతి ఆయస్మతో ఉత్తియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తో ఇతో చతునవుతే కప్పే సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే చన్దభాగాయ నదియా మహారూపో సుసుమారో హుత్వా నిబ్బత్తో. సో పారం గన్తుం నదియా తీరం ఉపగతం భగవన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తో పారం నేతుకామో తీరసమీపే నిపజ్జి. భగవా తస్స అనుకమ్పాయ పిట్ఠియం పాదే ఠపేసి. సో హట్ఠో ఉదగ్గో పీతివేగేన దిగుణుస్సాహో హుత్వా సోతం ఛిన్దన్తో సీఘేన జవేన భగవన్తం పరతీరం నేసి. భగవా తస్స చిత్తప్పసాదం ఓలోకేత్వా ‘‘అయం ఇతో చుతో దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా తతో పట్ఠాయ సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇతో చతునవుతే కప్పే అమతం పాపుణిస్సతీ’’తి బ్యాకరిత్వా పక్కామి.

సో తథా సుగతీసుయేవ పరిబ్భమన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి ఉత్తియో నామ నామేన. సో వయప్పత్తో ‘‘అమతం పరియేసిస్సామీ’’తి పరిబ్బాజకో హుత్వా విచరన్తో ఏకదివసం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా సాసనే పబ్బజిత్వాపి సీలాదీనం అవిసోధితత్తా విసేసం నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తో అఞ్ఞే భిక్ఖూ విసేసం నిబ్బత్తేత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తే దిస్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా సఙ్ఖేపేనేవ ఓవాదం యాచి. సత్థాపి తస్స ‘‘తస్మాతిహ త్వం, ఉత్తియ, ఆదిమేవ విసోధేహీ’’తిఆదినా (సం. ని. ౫.౩౬౯) సఙ్ఖేపేనేవ ఓవాదం అదాసి. సో తస్స ఓవాదే ఠత్వా విపస్సనం ఆరభి. తస్స ఆరద్ధవిపస్సనస్స ఆబాధో ఉప్పజ్జి. ఉప్పన్నే పన ఆబాధే సఞ్జాతసంవేగో వీరియారమ్భవత్థుం కత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౩.౧౬౯-౧౭౯) –

‘‘చన్దభాగానదీతీరే, సుసుమారో అహం తదా;

సగోచరపసుతోహం, నదితిత్థం అగచ్ఛహం.

‘‘సిద్ధత్థో తమ్హి సమయే, సయమ్భూ అగ్గపుగ్గలో;

నదిం తరితుకామో సో, నదితిత్థం ఉపాగమి.

‘‘ఉపగతే చ సమ్బుద్ధే, అహమ్పి తత్థుపాగమిం;

ఉపగన్త్వాన సమ్బుద్ధం, ఇమం వాచం ఉదీరయిం.

‘‘అభిరూహ మహావీర, తారేస్సామి అహం తువం;

పేత్తికం విసయం మయ్హం, అనుకమ్ప మహాముని.

‘‘మమ ఉగ్గజ్జనం సుత్వా, అభిరూహి మహాముని;

హట్ఠో హట్ఠేన చిత్తేన, తారేసిం లోకనాయకం.

‘‘నదియా పారిమే తీరే, సిద్ధత్థో లోకనాయకో;

అస్సాసేసి మమం తత్థ, అమతం పాపుణిస్సతి.

‘‘తమ్హా కాయా చవిత్వాన, దేవలోకం అగచ్ఛహం;

దిబ్బసుఖం అనుభవిం, అచ్ఛరాహి పురక్ఖతో.

‘‘సత్తక్ఖత్తుఞ్చ దేవిన్దో, దేవరజ్జమకాసహం;

తీణిక్ఖత్తుం చక్కవత్తీ, మహియా ఇస్సరో అహుం.

‘‘వివేకమనుయుత్తోహం, నిపకో చ సుసంవుతో;

ధారేమి అన్తిమం దేహం, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనే.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, తారేసిం యం నరాసభం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, తరణాయ ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో సమ్మా పటిపత్తియా పరిపుణ్ణాకారవిభావనముఖేన అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో ‘‘ఆబాధే మే సముప్పన్నే’’తి గాథం అభాసి.

౩౦. తత్థ ఆబాధే మే సముప్పన్నేతి సరీరస్స ఆబాధనతో ‘‘ఆబాధో’’తి లద్ధనామే విసభాగధాతుక్ఖోభహేతుకే రోగే మయ్హం సఞ్జాతే. సతి మే ఉదపజ్జథాతి ‘‘ఉప్పన్నో ఖో మే ఆబాధో, ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యదిదం ఆబాధో వడ్ఢేయ్య. యావ పనాయం ఆబాధో న వడ్ఢతి, హన్దాహం వీరియం ఆరభామి ‘అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయా’’’తి వీరియారమ్భవత్థుభూతా సతి తస్సేవ ఆబాధస్స వసేన దుక్ఖాయ వేదనాయ పీళియమానస్స మయ్హం ఉదపాది. తేనాహ ‘‘ఆబోధో మే సముప్పన్నో, కాలో మే నప్పమజ్జితు’’న్తి. ఏవం ఉప్పన్నఞ్హి సతిం అఙ్కుసం కత్వా అయం థేరో అరహత్తం పత్తోతి.

ఉత్తియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

తతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.