౯. కులత్థేరగాథావణ్ణనా

ఉదకఞ్హి నయన్తీతి ఆయస్మతో కులత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయం కిర థేరో పుబ్బేపి వివట్టూపనిస్సయం బహుం కుసలం ఉపచినిత్వా అధికారసమ్పన్నో విపస్సిం భగవన్తం ఆకాసే గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో నాళికేరఫలం దాతుకామో అట్ఠాసి. సత్థా తస్స చిత్తం ఞత్వా ఓతరిత్వా పటిగ్గణ్హి. సో అతివియ పసన్నచిత్తో హుత్వా తేనేవ సద్ధాపటిలాభేన సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి, సత్థా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆణాపేసి – ‘‘ఇమం పురిసం పబ్బాజేహీ’’తి. సో పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో సమణధమ్మం కత్వా తతో చుతో ఛపి బుద్ధన్తరాని దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి. కులోతిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో సాసనే లద్ధప్పసాదో భగవతో సన్తికే పబ్బజిత్వా విక్ఖేపబహులతాయ విసేసం నిబ్బత్తేతుం నాసక్ఖి. అథేకదివసం గామం పిణ్డాయ పవిసన్తో అన్తరామగ్గే భూమిం ఖణిత్వా ఉదకవాహకం కత్వా ఇచ్ఛితిచ్ఛితట్ఠానే ఉదకం నేన్తే పురిసే దిస్వా తం సల్లక్ఖేత్వా గామం పవిట్ఠో అఞ్ఞతరం ఉసుకారం ఉసుదణ్డకం ఉసుయన్తే పక్ఖిపిత్వా అక్ఖికోటియా ఓలోకేత్వా ఉజుం కరోన్తం దిస్వా తమ్పి సల్లక్ఖేత్వా గచ్ఛన్తో పురతో గన్త్వా అరనేమినాభిఆదికే రథచక్కావయవే తచ్ఛన్తే తచ్ఛకే దిస్వా తమ్పి సల్లక్ఖేత్వా విహారం పవిసిత్వా కతభత్తకిచ్చో పత్తచీవరం పటిసామేత్వా దివావిహారే నిసిన్నో అత్తనా దిట్ఠనిమిత్తాని ఉపమాభావేన గహేత్వా అత్తనో చిత్తదమనే ఉపనేన్తో ‘‘అచేతనం ఉదకమ్పి మనుస్సా ఇచ్ఛికిచ్ఛితట్ఠానం నయన్తి తథా అచేతనం వఙ్కమ్పి సరదణ్డం ఉపాయేన నమేన్తో ఉజుం కరోన్తి, తథా అచేతనం కట్ఠకళిఙ్గరాదిం తచ్ఛకా నేమిఆదివసేన వఙ్కం ఉజుఞ్చ కరోన్తి. అథ కస్మా అహం సకచిత్తం ఉజుం న కరిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా ఘటేన్తో వాయమన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౫౧.౯౧-౯౯) –

‘‘నగరే బన్ధుమతియా, ఆరామికో అహం తదా;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, గచ్ఛన్తం అనిలఞ్జసే.

‘‘నాళికేరఫలం గయ్హ, బుద్ధసేట్ఠస్సదాసహం;

ఆకాసే ఠితకో సన్తో, పటిగ్గణ్హి మహాయసో.

‘‘విత్తిసఞ్జననో మయ్హం, దిట్ఠధమ్మసుఖావహో;

ఫలం బుద్ధస్స దత్వాన, విప్పసన్నేన చేతసా.

‘‘అధిగచ్ఛిం తదా పీతిం, విపులఞ్చ సుఖుత్తమం;

ఉప్పజ్జతేవ రతనం, నిబ్బత్తస్స తహిం తహిం.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం ఫలం అదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘దిబ్బచక్ఖు విసుద్ధం మే, సమాధికుసలో అహం;

అభిఞ్ఞాపారమిప్పత్తో, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

ఏవం యాని నిమిత్తాని అఙ్కుసే కత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి, తేహి సద్ధిం అత్తనో చిత్తదమనం సంసన్దిత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో ‘‘ఉదకఞ్హి నయన్తి నేత్తికా’’తి గాథం అభాసి.

౧౯. తత్థ ఉదకం హీతి హి-సద్దో నిపాతమత్తం. నయన్తీతి పథవియా తం తం థలట్ఠానం ఖణిత్వా నిన్నట్ఠానం పూరేత్వా మాతికం వా కత్వా రుక్ఖదోణిం వా ఠపేత్వా అత్తనో ఇచ్ఛితిచ్ఛితట్ఠానం నేన్తి. తథా తే నేన్తీతి నేత్తికా. తేజనన్తి కణ్డం. ఇదం వుత్తం హోతి – నేత్తికా అత్తనో రుచియా ఇచ్ఛితిచ్ఛితట్ఠానం ఉదకం నయన్తి, ఉసుకారాపి తాపేత్వా తేజనం నమయన్తి ఉజుం కరోన్తి. నమనవసేన తచ్ఛకా నేమిఆదీనం అత్థాయ తచ్ఛన్తా దారుం నమయన్తి అత్తనో రుచియా ఉజుం వా వఙ్కం వా కరోన్తి. ఏవం ఏత్తకం ఆరమ్మణం కత్వా సుబ్బతా యథాసమాదిన్నేన సీలాదినా సున్దరవతా ధీరా సోతాపత్తిమగ్గాదీనం ఉప్పాదేన్తా అత్తానం దమేన్తి, అరహత్తం పన పత్తేసు ఏకన్తదన్తా నామ హోన్తీతి.

కులత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.