౬. పారాపరియత్థేరగాథావణ్ణనా

ఛఫస్సాయతనే హిత్వాతి ఆయస్మతో పారాపరియత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పియదస్సిస్స భగవతో కాలే నేసాదయోనియం నిబ్బత్తిత్వా తస్స విఞ్ఞుతం పత్తస్స విచరణట్ఠానే అఞ్ఞతరస్మిం వనసణ్డే పియదస్సీ భగవా తం అనుగ్గణ్హితుం నిరోధసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా నిసీది. సో చ మిగే పరియేసన్తో తం ఠానం గతో సత్థారం దిస్వా పసన్నమానసో భగవన్తం అన్తో కత్వా కతం సాఖామణ్డపం పదుమపుప్ఫేహి కూటాగారాకారేన సఞ్ఛాదేత్వా ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేన్తో సత్తాహం నమస్సమానో అట్ఠాసి. దివసే దివసే చ మిలాతమిలాతాని అపనేత్వా అభినవేహి ఛాదేసి. సత్థా సత్తాహస్స అచ్చయేన నిరోధతో వుట్ఠహిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘం అనుస్సరి. తావదేవ అసీతిసహస్సమత్తా భిక్ఖూ సత్థారం పరివారేసుం. ‘‘మధురధమ్మకథం సుణిస్సామా’’తి దేవతా సన్నిపతింసు, మహా సమాగమో అహోసి. సత్థా అనుమోదనం కరోన్తో తస్స దేవమనుస్సేసు భావినిం సమ్పత్తిం ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావకబోధిఞ్చ బ్యాకరిత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో తిణ్ణం వేదానం పారగూ హుత్వా పరాపరగోత్తతాయ పారాపరియోతి లద్ధసమఞ్ఞో బహూ బ్రాహ్మణే మన్తే వాచేన్తో సత్థు రాజగహగమనే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౪౦.౩౫౩-౩౮౫) –

‘‘పియదస్సీ నామ భగవా, సయమ్భూ లోకనాయకో;

వివేకకామో సమ్బుద్ధో, సమాధికుసలో ముని.

‘‘వనసణ్డం సమోగ్గయ్హ, పియదస్సీ మహాముని;

పంసుకూలం పత్థరిత్వా, నిసీది పురిసుత్తమో.

‘‘మిగలుద్దో పురే ఆసిం, అరఞ్ఞే కాననే అహం;

పసదం మిగమేసన్తో, ఆహిణ్డామి అహం తదా.

‘‘తత్థద్దసాసిం సమ్బుద్ధం, ఓఘతిణ్ణమనాసవం;

పుప్ఫితం సాలరాజంవ, సతరంసింవ ఉగ్గతం.

‘‘దిస్వానహం దేవదేవం, పియదస్సిం మహాయసం;

జాతస్సరం సమోగ్గయ్హ, పదుమం ఆహరిం తదా.

‘‘ఆహరిత్వాన పదుమం, సతపత్తం మనోరమం;

కూటాగారం కరిత్వాన, ఛాదయిం పదుమేనహం.

‘‘అనుకమ్పకో కారుణికో, పియదస్సీ మహాముని;

సత్తరత్తిన్దివం బుద్ధో, కూటాగారే వసీ జినో.

‘‘పురాణం ఛడ్డయిత్వాన, నవేన ఛాదయిం అహం;

అఞ్జలిం పగ్గహేత్వాన, అట్ఠాసిం తావదే అహం.

‘‘వుట్ఠహిత్వా సమాధిమ్హా, పియదస్సీ మహాముని;

దిసం అనువిలోకేన్తో, నిసీది లోకనాయకో.

‘‘తదా సుదస్సనో నామ, ఉపట్ఠాకో మహిద్ధికో;

చిత్తమఞ్ఞాయ బుద్ధస్స, పియదస్సిస్స సత్థునో.

‘‘అసీతియా సహస్సేహి, భిక్ఖూహి పరివారితో;

వనన్తే సుఖమాసీనం, ఉపేసి లోకనాయకం.

‘‘యావతా వనసణ్డమ్హి, అధివత్థా చ దేవతా;

బుద్ధస్స చిత్తమఞ్ఞాయ, సబ్బే సన్నిపతుం తదా.

‘‘సమాగతేసు యక్ఖేసు, కుమ్భణ్డే సహరక్ఖసే;

భిక్ఖుసఙ్ఘే చ సమ్పత్తే, గాథా పబ్యాహరీ జినో.

‘‘థోమం సత్తాహం పూజేసి, ఆవాసఞ్చ అకాసి మే;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘సుదుద్దసం సునిపుణం, గమ్భీరం సుప్పకాసితం;

ఞాణేన కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘చతుద్దసాని కప్పాని, దేవరజ్జం కరిస్సతి;

కూటాగారం మహన్తస్స, పద్మపుప్ఫేహి ఛాదితం.

‘‘ఆకాసే ధారయిస్సతి, పుప్ఫకమ్మస్సిదం ఫలం;

చతుబ్బీసే కప్పసతే, వోకిణ్ణం సంసరిస్సతి.

‘‘తత్థ పుప్ఫమయం బ్యమ్హం, ఆకాసే ధారయిస్సతి;

యథా పదుమపత్తమ్హి, తోయం న ఉపలిమ్పతి.

‘‘తథేవీమస్స ఞాణమ్హి, కిలేసా నోపలిమ్పరే;

మనసా వినివట్టేత్వా, పఞ్చ నీవరణే అయం.

‘‘చిత్తం జనేత్వా నేక్ఖమ్మే, అగారా పబ్బజిస్సతి;

తతో పుప్ఫమయే బ్యమ్హే, ధారేన్తే నిక్ఖమిస్సతి.

‘‘రుక్ఖమూలే వసన్తస్స, నిపకస్స సతీమతో;

తత్థ పుప్ఫమయం బ్యమ్హం, మత్థకే ధారయిస్సతి.

‘‘చీవరం పిణ్డపాతఞ్చ, పచ్చయం సయనాసనం;

దత్వాన భిక్ఖుసఙ్ఘస్స, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘కూటాగారేన చరతా, పబ్బజ్జం అభినిక్ఖమిం;

రుక్ఖమూలే వసన్తమ్పి, కూటాగారం ధరీయతి.

‘‘చీవరే పిణ్డపాతే చ, చేతనా మే న విజ్జతి;

పుఞ్ఞకమ్మేన సంయుత్తో, లభామి పరినిట్ఠితం.

‘‘గణనాతో అసఙ్ఖేయ్యా, కప్పకోటీ బహూ మమ;

రిత్తకా తే అతిక్కన్తా, పముత్తా లోకనాయకా.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, పియదస్సీ వినాయకో;

తమహం పయిరుపాసిత్వా, ఇమం యోనిం ఉపాగతో.

‘‘ఇధ పస్సామి సమ్బుద్ధం, అనోమం నామ చక్ఖుమం;

తమహం ఉపగన్త్వాన, పబ్బజిం అనగారియం.

‘‘దుక్ఖస్సన్తకరో బుద్ధో, మగ్గం మే దేసయీ జినో;

తస్స ధమ్మం సుణిత్వాన, పత్తోమ్హి అచలం పదం.

‘‘తోసయిత్వాన సమ్బుద్ధం, గోతమం సక్యపుఙ్గవం;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, విహరామి అనాసవో.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, యం బుద్ధమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బుద్ధపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా సఞ్జాతసోమనస్సో ఉదానవసేన –

౧౧౬. ‘‘ఛఫస్సాయతనే హిత్వా, గుత్తద్వారో సుసంవుతో;

అఘమూలం వమిత్వాన, పత్తో మే ఆసవక్ఖయో’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ ఛఫస్సాయతనే హిత్వాతి చక్ఖుసమ్ఫస్సాదీనం ఛన్నం సమ్ఫస్సానం ఉప్పత్తిట్ఠానతాయ ‘‘ఫస్సాయతనానీ’’తి లద్ధనామాని చక్ఖాదీని ఛ అజ్ఝత్తికాయతనాని తప్పటిబద్ధసంకిలేసప్పహానవసేన పహాయ. గుత్తద్వారో సుసంవుతోతి తతో ఏవ చక్ఖుద్వారాదీనం గుత్తత్తా, తత్థ పవత్తనకానం అభిజ్ఝాదీనం పాపధమ్మానం పవేసననివారణేన సతికవాటేన సుట్టు పిహితత్తా గుత్తద్వారో సుసంవుతో. అథ వా మనచ్ఛట్ఠానం ఛన్నం ద్వారానం వుత్తనయేన రక్ఖితత్తా గుత్తద్వారో, కాయాదీహి సుట్ఠు సఞ్ఞతత్తా సుసంవుతోతి ఏవమేత్థ అత్థో వేదితబ్బో. అఘమూలం వమిత్వానాతి అఘస్స వట్టదుక్ఖస్స మూలభూతం అవిజ్జాభవతణ్హాసఙ్ఖాతం దోసం, సబ్బం వా కిలేసదోసం అరియమగ్గసఙ్ఖాతవమనయోగపానేన ఉగ్గిరిత్వా సన్తానతో బహి కత్వా, బహికరణహేతు వా. పత్తో మే ఆసవక్ఖయోతి కామాసవాదయో ఆసవా ఏత్థ ఖీయన్తి, తేసం వా ఖయేన పత్తబ్బోతి ఆసవక్ఖయో, నిబ్బానం అరహత్తఞ్చ. సో ఆసవక్ఖయో పత్తో అధిగతోతి ఉదానవసేన అఞ్ఞం బ్యాకాసి.

పారాపరియత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.