౭. యసత్థేరగాథావణ్ణనా

సువిలిత్తో సువసనోతి ఆయస్మతో యసత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే మహానుభావో నాగరాజా హుత్వా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం అత్తనో భవనం నేత్వా మహాదానం పవత్తేసి. భగవన్తం మహగ్ఘేన తిచీవరేన అచ్ఛాదేసి, ఏకమేకఞ్చ భిక్ఖుం మహగ్ఘేనేవ పచ్చేకదుస్సయుగేన సబ్బేన సమణపరిక్ఖారేన అచ్ఛాదేసి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే సేట్ఠిపుత్తో హుత్వా మహాబోధిమణ్డం సత్తహి రతనేహి పూజేసి. కస్సపస్స భగవతో కాలే సాసనే పబ్బజిత్వా సమణధమ్మం అకాసి. ఏవం సుగతీసుయేవ సంసరన్తో ఇమస్మిం అమ్హాకం భగవతో కాలే బారాణసియం మహావిభవస్స సేట్ఠినో పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, యసో నామ నామేన పరమసుఖుమాలో. ‘‘తస్స తయో పాసాదా’’తి సబ్బం ఖన్ధకే (మహావ. ౨౫) ఆగతనయేన వేదితబ్బం.

సో పుబ్బహేతునా చోదియమానో రత్తిభాగే నిద్దాభిభూతస్స పరిజనస్స విప్పకారం దిస్వా సఞ్జాతసంవేగో సువణ్ణపాదుకారూళ్హోవ గేహతో నిగ్గతో దేవతావివటేన నగరద్వారేన నిక్ఖమిత్వా ఇసిపతనసమీపం గతో ‘‘ఉపద్దుతం వత, భో, ఉపస్సట్ఠం వత, భో’’తి ఆహ. తేన సమయేన భగవతా ఇసిపతనే విహరన్తేన తస్సేవ అనుగ్గణ్హనత్థం అబ్భోకాసే చఙ్కమన్తేన ‘‘ఏహి, యస, ఇదం అనుపద్దుతం, ఇదం అనుపస్సట్ఠ’’న్తి వుత్తో, ‘‘అనుపద్దుతం అనుపస్సట్ఠం కిర అత్థీ’’తి సోమనస్సజాతో సువణ్ణపాదుకా ఓరుయ్హ భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో సత్థారా అనుపుబ్బికథం కథేత్వా సచ్చదేసనాయ కతాయ సచ్చపరియోసానే సోతాపన్నో హుత్వా గవేసనత్థం ఆగతస్స పితు భగవతా సచ్చదేసనాయ కరియమానాయ అరహత్తం సచ్ఛాకాసి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౪౦.౪౫౬-౪౮౩) –

‘‘మహాసముద్దం ఓగ్గయ్హ, భవనం మే సునిమ్మితం;

సునిమ్మితా పోక్ఖరణీ, చక్కవాకపకూజితా.

‘‘మన్దాలకేహి సఞ్ఛన్నా, పదుముప్పలకేహి చ;

నదీ చ సన్దతే తత్థ, సుపతిత్థా మనోరమా.

‘‘మచ్ఛకచ్ఛపసఞ్ఛన్నా, నానాదిజసమోత్థతా;

మయూరకోఞ్చాభిరుదా, కోకిలాదీహి వగ్గుహి.

‘‘పారేవతా రవిహంసా చ, చక్కవాకా నదీచరా;

దిన్దిభా సాళికా చేత్థ, పమ్మకా జీవజీవకా.

‘‘హంసా కోఞ్చాపి నదితా, కోసియా పిఙ్గలా బహూ;

సత్తరతనసమ్పన్నా, మణిముత్తికవాలుకా.

‘‘సబ్బసోణ్ణమయా రుక్ఖా, నానాగన్ధసమేరితా;

ఉజ్జోతేన్తి దివారత్తిం, భవనం సబ్బకాలికం.

‘‘సట్ఠితూరియసహస్సాని, సాయం పాతో పవజ్జరే;

సోళసిత్థిసహస్సాని, పరివారేన్తి మం సదా.

‘‘అభినిక్ఖమ్మ భవనా, సుమేధం లోకనాయకం;

పసన్నచిత్తో సుమనో, వన్దయిం తం మహాయసం.

‘‘సమ్బుద్ధం అభివాదేత్వా, ససఙ్ఘం తం నిమన్తయిం;

అధివాసేసి సో ధీరో, సుమేధో లోకనాయకో.

‘‘మమ ధమ్మకథం కత్వా, ఉయ్యోజేసి మహాముని;

సమ్బుద్ధం అభివాదేత్వా, భవనం మే ఉపాగమిం.

‘‘ఆమన్తయిం పరిజనం, సబ్బే సన్నిపతాథ వో;

పుబ్బణ్హసమయం బుద్ధో, భవనం ఆగమిస్సతి.

‘‘లాభా అమ్హం సులద్ధం నో, యే వసామ తవన్తికే;

మయమ్పి బుద్ధసేట్ఠస్స, పూజం కస్సామ సత్థునో.

‘‘అన్నం పానం పట్ఠపేత్వా, కాలం ఆరోచయిం అహం;

వసీసతసహస్సేహి, ఉపేసి లోకనాయకో.

‘‘పఞ్చఙ్గికేహి తూరియేహి, పచ్చుగ్గమనమకాసహం;

సబ్బసోణ్ణమయే పీఠే, నిసీది పురిసుత్తమో.

‘‘ఉపరిచ్ఛదనం ఆసి, సబ్బసోణ్ణమయం తదా;

బీజనియో పవాయన్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అన్తరే.

‘‘పహూతేనన్నపానేన, భిక్ఖుసఙ్ఘమతప్పయిం;

పచ్చేకదుస్సయుగళే, భిక్ఖుసఙ్ఘస్సదాసహం.

‘‘యం వదన్తి సుమేధోతి, లోకాహుతిపటిగ్గహం;

భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యో మే అన్నేన పానేన, సబ్బే ఇమే చ తప్పయిం;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, దేవలోకే రమిస్సతి;

సహస్సక్ఖత్తుం రాజా చ, చక్కవత్తీ భవిస్సతి.

‘‘ఉపపజ్జతి యం యోనిం, దేవత్తం అథ మానుసం;

సబ్బదా సబ్బసోవణ్ణం, ఛదనం ధారయిస్సతి.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘తస్స ధమ్మేసు దాయాదో, ఓరసో ధమ్మనిమ్మితో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘే నిసీదిత్వా, సీహనాదం నదిస్సతి;

చితకే ఛత్తం ధారేన్తి, హేట్ఠా ఛత్తమ్హి డయ్హథ.

‘‘సామఞ్ఞం మే అనుప్పత్తం, కిలేసా ఝాపితా మయా;

మణ్డపే రుక్ఖమూలే వా, సన్తాపో మే న విజ్జతి.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, సబ్బదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అథ భగవా ఆయస్మన్తం యసం దక్ఖిణం బాహుం పసారేత్వా ‘‘ఏహి భిక్ఖూ’’తి ఆహ. వచనసమనన్తరమేవ ద్వఙ్గులమత్తకేసమస్సు అట్ఠపరిక్ఖారధరో వస్ససట్ఠికత్థేరో వియ అహోసి. సో అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా ఉదానేన్తో ఏహిభిక్ఖుభావప్పత్తితో పురిమావత్థవసేన –

౧౧౭. ‘‘సువిలిత్తో సువసనో, సబ్బాభరణభూసితో;

తిస్సో విజ్జా అజ్ఝగమిం, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ సువిలిత్తోతి సున్దరేన కుఙ్కుమచన్దనానులేపనేన విలిత్తగత్తో. సువసనోతి సుట్ఠు మహగ్ఘకాసికవత్థవసనో. సబ్బాభరణభూసితోతి సీసూపగాదీహి సబ్బేహి ఆభరణేహి అలఙ్కతో. అజ్ఝగమిన్తి అధిగచ్ఛిం. సేసం వుత్తనయమేవ.

యసత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.