౫. మహానామత్థేరగాథావణ్ణనా

ఏసావహియ్యసే పబ్బతేనాతి ఆయస్మతో మహానామత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో సుమేధస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా బ్రాహ్మణవిజ్జాసు నిప్ఫత్తిం గతో ఘరావాసం పహాయ అఞ్ఞతరాయ నదియా తీరే అస్సమం కారేత్వా సమ్బహులే బ్రాహ్మణే మన్తే వాచేన్తో విహరతి. అథేకదివసం భగవా తం అనుగ్గణ్హితుం తస్స అసమపదం ఉపగచ్ఛి. సో భగవన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తో ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. నిసిన్నే భగవతి సుమధురం మధుం ఉపనామేసి. తం భగవా పరిభుఞ్జిత్వా హేట్ఠా అధిముత్తత్థేరవత్థుమ్హి వుత్తనయేన అనాగతం బ్యాకరిత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం సుగతీసుయేవ పరివత్తేన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా మహానామోతి లద్ధనామో విఞ్ఞుతం పత్తో భగవతో సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా కమ్మట్ఠానం గహేత్వా నేసాదకే నామ పబ్బతే విహరన్తో కిలేసపరియుట్ఠానం విక్ఖమ్భేతుం అసక్కోన్తో ‘‘కిం మే ఇమినా సంకిలిట్ఠచిత్తస్స జీవితేనా’’తి అత్తభావం నిబ్బిన్దన్తో ఉచ్చం పబ్బతసిఖరం అభిరుహిత్వా ‘‘ఇతో పాతేత్వా తం మారేస్సామీ’’తి అత్తానం పరం వియ నిద్దిసన్తో –

౧౧౫. ‘‘ఏసావహియ్యసే పబ్బతేన, బహుకుటజసల్లకికేన;

నేసాదకేన గిరినా, యసస్సినా పరిచ్ఛదేనా’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ ఏసావహియ్యసేతి ఏసో త్వం మహానామ అవహియ్యసే పరిహాయసి. పబ్బతేనాతి నివాసట్ఠానభూతేన ఇమినా పబ్బతేన. బహుకుటజసల్లకికేనాతి బహూహి కుటజేహి ఇన్దసాలరుక్ఖేహి సల్లకీహి ఇన్దసాలరుక్ఖేహి వా సమన్నాగతేన. నేసాదకేనాతి ఏవంనామకేన. గిరినాతి సేలేన. సేలో హి సన్ధిసఙ్ఖాతేహి పబ్బేహి ఠితత్తా ‘‘పబ్బతో’’తి, పసవనాదివసేన జలస్స, సారభూతానం భేసజ్జాదివత్థూనఞ్చ గిరణతో ‘‘గిరీ’’తి వుచ్చతి. తదుభయత్థసమ్భవతో పనేత్థ ‘‘పబ్బతేనా’’తి వత్వా ‘‘గిరినా’’తి చ వుత్తం. యసస్సినాతి సబ్బగుణేహి విస్సుతేన పకాసేన. పరిచ్ఛదేనాతి నానావిధరుక్ఖగచ్ఛలతాహి సమన్తతో ఛన్నేన, వసనట్ఠానతాయ వా తుయ్హం పరిచ్ఛదభూతేన. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – మహానామ, యది కమ్మట్ఠానం విస్సజ్జేత్వా వితక్కబహులో హోసి, ఏవం త్వం ఇమినా ఛాయూదకసమ్పన్నేన సప్పాయేన నివాసనట్ఠానభూతేన నేసాదకగిరినా పరిహాయసి, ఇదానిహం తం ఇతో పాతేత్వా మారేస్సామి, తస్మా న లబ్భా వితక్కవసికేన భవితున్తి. ఏవం థేరో అత్తానం సన్తజ్జేన్తోయేవ విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౪౦.౩౩౩-౩౫౨) –

‘‘సిన్ధుయా నదియా తీరే, సుకతో అస్సమో మమ;

తత్థ వాచేమహం సిస్సే, ఇతిహాసం సలక్ఖణం.

‘‘ధమ్మకామా వినీతా తే, సోతుకామా సుసాసనం;

ఛళఙ్గే పారమిప్పత్తా, సిన్ధుకూలే వసన్తి తే.

‘‘ఉప్పాతగమనే చేవ, లక్ఖణేసు చ కోవిదా;

ఉత్తమత్థం గవేసన్తా, వసన్తి విపినే తదా.

‘‘సుమేధో నామ సమ్బుద్ధో, లోకే ఉప్పజ్జి తావదే;

అమ్హాకం అనుకమ్పన్తో, ఉపాగచ్ఛి వినాయకో.

‘‘ఉపాగతం మహావీరం, సుమేధం లోకనాయకం;

తిణసన్థారకం కత్వా, లోకజేట్ఠస్సదాసహం.

‘‘విపినాతో మధుం గయ్హ, బుద్ధసేట్ఠస్సదాసహం;

సమ్బుద్ధో పరిభుఞ్జిత్వా, ఇదం వచనమబ్రవి.

‘‘యో తం అదాసి మధుం మే, పసన్నో సేహి పాణిభి;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘ఇమినా మధుదానేన, తిణసన్థారకేన చ;

తింస కప్పసహస్సాని, దేవలోకే రమిస్సతి.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, ఓక్కాకకులసమ్భవో;

గోతమో నామ గోత్తేన, సత్థా లోకే భవిస్సతి.

‘‘తస్స ధమ్మేసు దాయాదో, ఓరసో ధమ్మనిమ్మితో;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘దేవలోకా ఇధాగన్త్వా, మాతుకుచ్ఛిం ఉపాగతే;

మధువస్సం పవస్సిత్థ, ఛాదయం మధునా మహిం.

‘‘మయి నిక్ఖన్తమత్తమ్హి, కుచ్ఛియా చ సుదుత్తరా;

తత్రాపి మధువస్సం మే, వస్సతే నిచ్చకాలికం.

‘‘అగారా అభినిక్ఖమ్మ, పబ్బజిం అనగారియం;

లాభీ అన్నస్స పానస్స, మధుదానస్సిదం ఫలం.

‘‘సబ్బకామసమిద్ధోహం, భవిత్వా దేవమానుసే;

తేనేవ మధుదానేన, పత్తోమ్హి ఆసవక్ఖయం.

‘‘వుట్ఠమ్హి దేవే చతురఙ్గులే తిణే, సమ్పుప్ఫితే ధరణీరుహే సఞ్ఛన్నే;

సుఞ్ఞే ఘరే మణ్డపరుక్ఖమూలకే, వసామి నిచ్చం సుఖితో అనాసవో.

‘‘మజ్ఝే మహన్తే హీనే చ, భవే సబ్బే అతిక్కమిం;

అజ్జ మే ఆసవా ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘తింసకప్పసహస్సమ్హి, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, మధుదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అయమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణగాథా అహోసీతి.

మహానామత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.