౪. అధిముత్తత్థేరగాథావణ్ణనా

కాయదుట్ఠుల్లగరునోతి ఆయస్మతో అధిముత్తత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? సో కిర పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో బ్రాహ్మణవిజ్జాసు నిప్ఫత్తిం గతో కామేసు ఆదీనవం దిస్వా ఘరావాసం పహాయ తాపసపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో బుద్ధుప్పాదం సుత్వా మనుస్సూపచారం ఉపగన్త్వా సత్థారం భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతం గచ్ఛన్తం దిస్వా పసన్నమానసో అత్తనో వాకచీరం సత్థు పాదమూలే పత్థరి. సత్థా తస్స అజ్ఝాసయం ఞత్వా తస్మిం అట్ఠాసి. తత్థ ఠితం భగవన్తం కాళానుసారేన గన్ధేన పూజేత్వా ‘‘సముద్ధరసిమం లోక’’న్తిఆదికాహి దసహి గాథాహి అభిత్థవి. తం సత్థా ‘‘అనాగతే ఇతో సతసహస్సకప్పమత్థకే గోతమస్స నామ సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సాసనే పబ్బజిత్వా ఛళభిఞ్ఞో భవిస్సతీ’’తి బ్యాకరిత్వా పక్కామి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా తతో యావాయం బుద్ధుప్పాదో, తావ దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా అధిముత్తోతి లద్ధనామో విఞ్ఞుతం పత్తో బ్రాహ్మణవిజ్జాసు నిప్ఫత్తిం గన్త్వా తత్థ సారం అపస్సన్తో పచ్ఛిమభవికత్తా నిస్సరణం గవేసన్తో జేతవనపటిగ్గహణే బుద్ధానుభావం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో సత్థు సన్తికే పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౪౦.౩౦౪-౩౩౨) –

‘‘కణికారంవ జలితం, దీపరుక్ఖంవ ఉజ్జలం;

ఓసధింవ విరోచన్తం, విజ్జుతం గగనే యథా.

‘‘అసమ్భీతం అనుత్తాసిం, మిగరాజంవ కేసరిం;

ఞాణాలోకం పకాసేన్తం, మద్దన్తం తిత్థియే గణే.

‘‘ఉద్ధరన్తం ఇమం లోకం, ఛిన్దన్తం సబ్బసంసయం;

గజ్జన్తం మిగరాజంవ, అద్దసం లోకనాయకం.

‘‘జటాజినధరో ఆసిం, బ్రహా ఉజు పతాపవా;

వాకచీరం గహేత్వాన, పాదమూలే అపత్థరిం.

‘‘కాళానుసారియం గయ్హం, అనులిమ్పిం తథాగతం;

సమ్బుద్ధమనులిమ్పేత్వా, సన్థవిం లోకనాయకం.

‘‘సముద్ధరసిమం లోకం, ఓఘతిణ్ణ మహాముని;

ఞాణాలోకేన జోతేసి, నావటం ఞాణముత్తమం.

‘‘ధమ్మచక్కం పవత్తేసి, మద్దసే పరతిత్థియే;

ఉసభో జితసఙ్గామో, సమ్పకమ్పేసి మేదనిం.

‘‘మహాసముద్దే ఊమియో, వేలన్తమ్హి పభిజ్జరే;

తథేవ తవ ఞాణమ్హి, సబ్బదిట్ఠీ పభిజ్జరే.

‘‘సుఖుమచ్ఛికజాలేన, సరమ్హి సమ్పతానితే;

అన్తోజాలీకతా పాణా, పీళితా హోన్తి తావదే.

‘‘తథేవ తిత్థియా లోకే, పుథుపాసణ్డనిస్సితా;

అన్తోఞాణవరే తుయ్హం, పరివత్తన్తి మారిస.

‘‘పతిట్ఠా వుయ్హతం ఓఘే, త్వఞ్హి నాథో అబన్ధునం;

భయట్టితానం సరణం, ముత్తిత్థీనం పరాయణం.

‘‘ఏకవీరో అసదిసో, మేత్తాకరుణసఞ్చయో;

అసమో సుసమో సన్తో, వసీ తాదీ జితఞ్జయో.

‘‘ధీరో విగతసమ్మోహో, అనేజో అకథంకథీ;

తుసితో వన్తదోసోసి, నిమ్మలో సంయతో సుచి.

‘‘సఙ్గాతిగో హతమదో, తేవిజ్జో తిభవన్తగో;

సీమాతిగో ధమ్మగరు, గతత్థో హితవబ్భుతో.

‘‘తారకో త్వం యథా నావా, నిధీవస్సాసకారకో;

అసమ్భీతో యథా సీహో, గజరాజావ దప్పితో.

‘‘థోమేత్వా దసగాథాహి, పదుముత్తరం మహాయసం;

వన్దిత్వా సత్థునో పాదే, తుణ్హీ అట్ఠాసహం తదా.

‘‘పదుముత్తరో లోకవిదూ, ఆహుతీనం పటిగ్గహో;

భిక్ఖుసఙ్ఘే ఠితో సత్థా, ఇమా గాథా అభాసథ.

‘‘యో మే సీలఞ్చ ఞాణఞ్చ, సద్ధమ్మఞ్చాపి వణ్ణయి;

తమహం కిత్తయిస్సామి, సుణాథ మమ భాసతో.

‘‘సట్ఠి కప్పసహస్సాని, దేవలోకే రమిస్సతి;

అఞ్ఞే దేవేభిభవిత్వా, ఇస్సరం కారయిస్సతి.

‘‘సో పచ్ఛా పబ్బజిత్వాన, సుక్కమూలేన చోదితో;

గోతమస్స భగవతో, సాసనే పబ్బజిస్సతి.

‘‘పబ్బజిత్వాన కాయేన, పాపకమ్మం వివజ్జియ;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, నిబ్బాయిస్సతినాసవో.

‘‘యథాపి మేఘో థనయం, తప్పేతి మేదనిం ఇమం;

తథేవ త్వం మహావీర, ధమ్మేన తప్పయీ మమం.

‘‘సీలం పఞ్ఞఞ్చ ధమ్మఞ్చ, థవిత్వా లోకనాయకం;

పత్తోమ్హి పరమం సన్తిం, నిబ్బానం పదమచ్చుతం.

‘‘అహో నూన స భగవా, చిరం తిట్ఠేయ్య చక్ఖుమా;

అఞ్ఞాతఞ్చ విజానేయ్యుం, ఫుసేయ్యుం అమతం పదం.

‘‘అయం మే పచ్ఛిమా జాతి, భవా సబ్బే సమూహతా;

సబ్బాసవే పరిఞ్ఞాయ, విహరామి అనాసవో.

‘‘సతసహస్సితో కప్పే, యం బుద్ధమభిథోమయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, కిత్తనాయ ఇదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనా సహ వసన్తే కాయదళ్హిబహులే భిక్ఖూ ఓవదన్తో –

౧౧౪. ‘‘కాయదుట్ఠుల్లగరునో, హియ్యమానమ్హి జీవితే;

సరీరసుఖగిద్ధస్స, కుతో సమణసాధుతా’’తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ కాయదుట్ఠుల్లగరునోతి దుట్ఠుల్లం అసుభయోగ్యతా, కాయస్స దుట్ఠుల్లం కాయదుట్ఠుల్లం, కాయదుట్ఠుల్లం గరు సమ్భావితం యస్స సో కాయదుట్ఠుల్లగరు, అనిస్సరణప్పఞ్ఞో హుత్వా కాయపోసనప్పసుతో కాయదళ్హిబహులోతి అత్థో, తస్స కాయదుట్ఠుల్లగరునో. హియ్యమానమ్హి జీవితేతి కున్నదీనం ఉదకం వియ జీవితసఙ్ఖారే లహుసో ఖీయమానే. సరీరసుఖగిద్ధస్సాతి పణీతాహారాదీహి అత్తనో కాయస్స సుఖేన గేధం ఆపన్నస్స. కుతో సమణసాధుతాతి ఏవరూపస్స పుగ్గలస్స సమణభావేన సాధుతా సుసమణతా కుతో కేన కారణేన సియా, ఏకంసతో పన కాయే జీవితే చ నిరపేక్ఖస్స ఇతరీతరసన్తోసేన సన్తుట్ఠస్స ఆరద్ధవీరియస్సేవ సమణసాధుతాతి అధిప్పాయో.

అధిముత్తత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.