౩. వనవచ్ఛత్థేరగాథావణ్ణనా

అచ్ఛోదికా పుథుసిలాతి ఆయస్మతో వనవచ్ఛత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలబీజం రోపేన్తో విపస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో పరస్స కమ్మం కత్వా జీవన్తో కస్సచి అపరాధం కత్వా మరణభయేన తజ్జితో పలాయన్తో అన్తరామగ్గే బోధిరుక్ఖం దిస్వా పసన్నమానసో తస్స మూలం సమ్మజ్జిత్వా పిణ్డిబన్ధేహి అసోకపుప్ఫేహి పూజం కత్వా వన్దిత్వా బోధిం అభిముఖో నమస్సమానో పల్లఙ్కేన నిసిన్నో మారేతుం ఆగతే పచ్చత్థికే దిస్వా తేసు చిత్తం అకోపేత్వా బోధిం ఏవ ఆవజ్జేన్తో సతపోరిసే పపాతే పపతి. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం పుఞ్ఞాని కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే విభవసమ్పన్నస్స బ్రాహ్మణస్స పుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, ‘‘వచ్ఛో’’తిస్స నామం అహోసి. సో వయప్పత్తో బిమ్బిసారసమాగమే పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౧.౧౬.౭-౧౪) –

‘‘పరకమ్మాయనే యుత్తో, అపరాధం అకాసహం;

వనన్తం అభిధావిస్సం, భయవేరసమప్పితో.

‘‘పుప్ఫితం పాదపం దిస్వా, పిణ్డిబన్ధం సునిమ్మితం;

తమ్బపుప్ఫం గహేత్వాన, బోధియం ఓకిరిం అహం.

‘‘సమ్మజ్జిత్వాన తం బోధిం, పాటలిం పాదపుత్తమం;

పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వాన, బోధిమూలే ఉపావిసిం.

‘‘గతమగ్గం గవేసన్తా, ఆగచ్ఛుం మమ సన్తికం;

తే చ దిస్వానహం తత్థ, ఆవజ్జిం బోధిముత్తమం.

‘‘వన్దిత్వాన అహం బోధిం, విప్పసన్నేన చేతసా;

అనేకతాలే పపతిం, గిరిదుగ్గే భయానకే.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం పుప్ఫమభిరోపయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, బోధిపూజాయిదం ఫలం.

‘‘ఇతో చ తతియే కప్పే, రాజా సుసఞ్ఞతో అహం;

సత్తరతనసమ్పన్నో, చక్కవత్తీ మహబ్బలో.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా వివేకాభిరతియా వనేయేవ వసి, తేన వనవచ్ఛోతి సమఞ్ఞా ఉదపాది. అథ కదాచి థేరో ఞాతిజనానుగ్గహత్థం రాజగహం గతో తత్థ ఞాతకేహి ఉపట్ఠియమానో కతిపాహం వసిత్వా గమనాకారం సన్దస్సేతి. తం ఞాతకా, ‘‘భన్తే, అమ్హాకం అనుగ్గహత్థం ధురవిహారే వసథ, మయం ఉపట్ఠహిస్సామా’’తి యాచింసు. థేరో తేసం పబ్బతరామణేయ్యకిత్తనాపదేసేన వివేకాభిరతిం నివేదేన్తో –

౧౧౩. ‘‘అచ్ఛోదికా పుథుసిలా, గోనఙ్గులమిగాయుతా;

అమ్బుసేవాలసఞ్ఛన్నా, తే సేలా రమయన్తి మ’’న్తి. – గాథం అభాసి;

తత్థ అచ్ఛోదికాతి అచ్ఛం అబహలం సుఖుమం ఉదకం ఏతేసూతి ‘‘అచ్ఛోదకా’’తి వత్తబ్బే లిఙ్గవిపల్లాసేన అచ్ఛోదికా’’తి వుత్తం. ఏతేన తేసం ఉదకసమ్పత్తిం దస్సేతి. పుథుసిలాతి పుథులా విత్థతా ముదుసుఖసమ్ఫస్సా సిలా ఏతేసూతి పుథుసిలా. ఏతేన నిసజ్జనట్ఠానసమ్పత్తిం దస్సేతి. గున్నం వియ నఙ్గులం నఙ్గుట్ఠం ఏతేసన్తి గోనఙ్గులా, కాళమక్కటా, ‘‘పకతిమక్కటా’’తిపి వదన్తియేవ. గోనఙ్గులేహి చ పసదాదికేహి మిగేహి చ తహం తహం విచరన్తేహి ఆయుతా మిస్సితాతి గోనఙ్గులమిగాయుతా. ఏతేన తేసం అమనుస్సూపచారితాయ అరఞ్ఞలక్ఖణూపేతతం దస్సేతి. అమ్బుసేవాలసఞ్ఛన్నాతి పసవనతో సతతం పగ్ఘరమానసలిలతాయ తహం తహం ఉదకసేవాలసఞ్ఛాదితా. తే సేలా రమయన్తి మన్తి యత్థాహం వసామి; తే ఏదిసా సేలా పబ్బతా వివేకాభిరతియా మం రమయన్తి, తస్మా తత్థేవాహం గచ్ఛామీతి అధిప్పాయో. ఇదమేవ చ థేరస్స అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి.

వనవచ్ఛత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.